Giải pháp tăng cường hoạt động phối hợp giữa các Hội ngành toàn quốc và Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam
Ngày 20/11, tại Hà Nội, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) tổ chức hội thảo “Giải pháp tăng cường hoạt động phối hợp giữa các Hội ngành toàn quốc và Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam” nhằm đánh giá thực trạng, trao đổi kinh nghiệm và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả phối hợp giữa VUSTA với các Hội ngành toàn quốc trong thời gian tới.
Hội thảo “Giải pháp tăng cường hoạt động phối hợp giữa các Hội ngành toàn quốc và Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam” do ông Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch VUSTA và ông Nguyễn Quyết Chiến, Tổng Thư ký VUSTA chủ trì. Tham dự có đại diện lãnh đạo VUSTA; lãnh đạo, đại diện các ban, đơn vị trực thuộc; đại diện các Hội ngành toàn quốc, các nhà khoa học, chuyên gia và cơ quan thông tấn, báo chí.

Cần chuyển từ liên kết tổ chức sang cộng hưởng nguồn lực trí thức
Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS. Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch VUSTA cho biết, thời gian qua, công tác phối hợp giữa Cơ quan Trung ương VUSTA và các Hội ngành toàn quốc đạt nhiều kết quả tích cực. Các Hội ngành đã tham gia tư vấn, phản biện và giám định xã hội đối với các dự án luật, chương trình, đề án lớn; đồng thời đóng góp vào hoạt động phổ biến kiến thức, tôn vinh trí thức, thúc đẩy sáng tạo kỹ thuật và hợp tác quốc tế.

Tuy nhiên, hoạt động phối hợp vẫn còn những hạn chế như việc kết nối, chia sẻ thông tin chưa đồng bộ, thường xuyên; cơ chế phân công trách nhiệm và bảo đảm nguồn lực còn vướng mắc. Một số tổ chức hội chưa đổi mới kịp phương thức hoạt động để đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, cũng như chưa thu hút hiệu quả trí thức trẻ, trí thức trong khu vực kinh tế tư nhân và trí thức Việt Nam ở nước ngoài.
Từ thực tế đó, PGS.TS. Phạm Ngọc Linh cho rằng, quan hệ giữa VUSTA và các Hội ngành toàn quốc cần vượt ra khỏi liên kết về tổ chức, hành chính, hướng tới xây dựng một hệ sinh thái trí tuệ thống nhất, có sự tương hỗ và cộng hưởng nguồn lực. Trong đó, VUSTA giữ vai trò kết nối, điều phối, kiến tạo cơ chế; các Hội ngành phát huy thế mạnh chuyên sâu, đóng góp trực tiếp tri thức và năng lực chuyên môn vào hoạt động chung.
Làm rõ hơn thực trạng phối hợp, ông Nguyễn Quyết Chiến, Tổng Thư ký VUSTA cho biết, Quy chế phối hợp ban hành kèm theo Quyết định số 350/QĐ-LHHVN ngày 10/4/2019 đã xác lập 8 nhóm nội dung hợp tác, gồm: tham gia xây dựng chủ trương, chính sách; thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ; tư vấn, phản biện và giám định xã hội; truyền thông, phổ biến kiến thức; tôn vinh trí thức và hợp tác quốc tế.

Sau hơn 7 năm triển khai, công tác phối hợp từng bước được tăng cường nhưng kết quả chưa đồng đều, chưa tương xứng với tiềm năng của toàn hệ thống. Khảo sát bước đầu tại 22/92 Hội ngành toàn quốc cho thấy, có 14 đơn vị, chiếm 63,6%, đánh giá hiệu quả phối hợp ở mức tốt và rất tốt; 8 đơn vị, chiếm 36,4%, đánh giá ở mức trung bình và kém.
Theo ông Nguyễn Quyết Chiến, giai đoạn 2026-2031 đặt ra yêu cầu chuyển từ trao đổi thông tin, tham gia các hoạt động riêng lẻ sang phối hợp có mục tiêu, chương trình, phân công trách nhiệm và sản phẩm cụ thể. Quá trình đổi mới cần gắn với việc thực hiện Nghị quyết số 45-NQ/TW về xây dựng, phát huy vai trò đội ngũ trí thức và Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Đổi mới cơ chế phối hợp, phát huy thế mạnh chuyên môn của từng Hội
Từ thực tiễn hoạt động của Hội Khoa học kỹ thuật An toàn và Vệ sinh lao động Việt Nam, GS.TS. Lê Vân Trình, Chủ tịch Hội cho biết, sự kết nối của VUSTA đã góp phần đưa ý kiến chuyên môn của Hội đến với các cơ quan hoạch định chính sách, tham gia góp ý nhiều dự án luật và quy chuẩn kỹ thuật liên quan đến an toàn, vệ sinh lao động.

Tuy nhiên, hoạt động phối hợp vẫn còn hạn chế về cơ chế điều phối, đặt hàng nhiệm vụ; liên kết giữa các Hội ngành và kết nối dữ liệu chuyên gia, kết quả nghiên cứu chưa đồng bộ. Ông đề xuất xây dựng các chương trình phối hợp dài hạn theo cụm chuyên ngành, đổi mới hoạt động tư vấn, phản biện; hình thành cơ sở dữ liệu chuyên gia dùng chung, tăng cường kết nối với Liên hiệp Hội địa phương và tháo gỡ vướng mắc về tài chính, chế độ đãi ngộ trí thức.
Ở góc độ truyền thông và phổ biến kiến thức khoa học, bà Phạm Thị Xuân, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nước và Môi trường Việt Nam nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương thức tiếp cận công chúng trong bối cảnh mạng xã hội và các nền tảng số đang làm thay đổi nhanh chóng thói quen tiếp nhận thông tin, nhất là ở giới trẻ. Theo bà, hoạt động phổ biến kiến thức cần chuyển mạnh sang truyền thông đa nền tảng, đa phương tiện; đồng thời VUSTA cần quan tâm hỗ trợ các cơ quan báo chí, tạp chí thuộc các Hội ngành tháo gỡ khó khăn về cơ chế, nghiệp vụ và điều kiện hoạt động.

Bà Phạm Thị Xuân cũng đề xuất tăng cường nghiên cứu khoa học liên ngành, chuyển từ các đề tài nhỏ lẻ sang chương trình dài hạn gắn với nhu cầu thực tiễn; đẩy mạnh chuyển đổi số, kết nối nguồn lực trong nước và quốc tế, nâng cao năng lực quản lý hội. Từ hoạt động của Hội Nước và Môi trường Việt Nam, bà đánh giá sự phối hợp với các ban chuyên môn của VUSTA đã hỗ trợ Hội tập hợp chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý, đồng thời nâng cao hiệu quả truyền thông, tư vấn và phản biện xã hội. Trong đó, Tạp chí Môi trường và Cuộc sống với vai trò cơ quan ngôn luận của Hội đã góp phần chuyển tải thông tin về bảo vệ môi trường, tài nguyên nước và ứng phó với biến đổi khí hậu đến cộng đồng.
Đề cập đến yêu cầu đổi mới phương thức hoạt động, TS. Trần Văn Miều, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam cho rằng, các tổ chức cần chuyển từ cách làm hành chính, hình thức, dàn trải sang hoạt động linh hoạt, thiết thực, lấy hội viên và người dân làm trung tâm. Cùng với việc nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, các Hội ngành cần xây dựng chương trình gắn với nhu cầu cộng đồng, đẩy mạnh chuyển đổi số đi đôi với chuyển đổi xanh và tăng tính tự chủ về tổ chức, nhân sự, hoạt động, tài chính. Ông cũng lưu ý việc chủ động huy động nguồn lực từ doanh nghiệp, tổ chức xã hội và nhà tài trợ để duy trì các hoạt động chuyên môn.

Trong khi đó, TS. Nguyễn Văn Cảm, đại diện Hội Thú y Việt Nam đề xuất chuyển hoạt động phối hợp giữa VUSTA và các Hội ngành từ hình thức hành chính, phong trào sang thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn với sản phẩm cụ thể. Theo ông, cần tập trung nâng cao chất lượng tư vấn, phản biện và giám định xã hội dựa trên bằng chứng khoa học; phát triển truyền thông đa nền tảng gắn với hệ sinh thái số dùng chung; thúc đẩy nghiên cứu liên ngành, chuyển giao và ứng dụng kết quả khoa học vào thực tiễn. Việc phối hợp cần được cụ thể hóa bằng chương trình hằng năm, phân định rõ trách nhiệm và đánh giá hiệu quả dựa trên kết quả đầu ra.

Tập trung giải quyết những vấn đề lớn từ thực tiễn đất nước
Nhấn mạnh yêu cầu phát huy tiềm lực trí thức trong hệ thống VUSTA, ông Nguyễn Văn Lý, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Mã số Mã vạch Việt Nam cho rằng, dù quy tụ đông đảo chuyên gia, nhà khoa học nhưng đóng góp của các tổ chức thành viên vẫn còn phân tán, chưa tương xứng với tiềm lực. Vì vậy, cần hoàn thiện cơ chế giao nhiệm vụ, đặt hàng; thành lập các liên minh chuyên gia liên ngành để tham gia phản biện, đánh giá những dự án trọng điểm quốc gia; đồng thời chuyển từ thụ động tiếp nhận nhiệm vụ sang chủ động đề xuất sáng kiến, hợp tác với cơ quan quản lý và doanh nghiệp.
Ông Nguyễn Văn Lý cũng đề xuất thể chế hóa vai trò thẩm định độc lập của VUSTA, mở rộng hợp tác khoa học quốc tế, thu hút trí thức Việt Nam ở nước ngoài và đa dạng hóa nguồn lực tài chính thông qua các hoạt động nghiên cứu, tư vấn, đào tạo, chuyển giao công nghệ.
Cùng đề cập đến việc nâng cao chất lượng đóng góp của đội ngũ trí thức, ThS. Nguyễn Hữu Giới, Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam cho rằng, hoạt động phối hợp cần chuyển từ những đề xuất chung chung sang nhiệm vụ cụ thể, xác định rõ đơn vị thực hiện, thời hạn và kết quả có thể đo lường. VUSTA cần lựa chọn các chương trình, dự án trọng điểm và những vấn đề cấp thiết như ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu, ùn tắc giao thông, sạt lở, phát triển nông nghiệp… làm trọng tâm nghiên cứu, tư vấn và phản biện.
Để triển khai hiệu quả, ông đề xuất xây dựng, khai thác ngân hàng dữ liệu và ngân hàng chuyên gia; tăng cường phối hợp với các cơ quan báo chí, truyền hình trong phổ biến kiến thức; tổ chức các diễn đàn, hội thảo có trọng tâm, chú trọng chất lượng chuyên gia tham gia. Các Hội ngành cũng cần chủ động đề xuất sáng kiến, tích cực tham gia những chương trình khoa học, công nghệ quy mô lớn, qua đó phát huy thế mạnh chuyên môn và đóng góp thiết thực cho sự phát triển đất nước.
Sau phần trình bày tham luận, các đại biểu đã trao đổi, thảo luận về những khó khăn, vướng mắc trong quá trình phối hợp, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm và đề xuất giải pháp phát huy vai trò, thế mạnh của từng tổ chức.
Các ý kiến tại hội thảo cùng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới cơ chế phối hợp theo hướng thực chất, có trọng tâm, gắn trách nhiệm với kết quả cụ thể; qua đó khai thác hiệu quả hơn nguồn lực trí thức, chuyên gia trong toàn hệ thống VUSTA, đóng góp vào sự phát triển khoa học, công nghệ và giải quyết những vấn đề thực tiễn của đất nước trong giai đoạn mới.




