Nước và cuộc sống

Hà Nội thu giá dịch vụ thoát nước, xử lý nước thải (Bài 6): Muốn thu giá dịch vụ, phải bảo đảm dịch vụ tương xứng

Hà Phương • 09:06 19/11/2026

UBND TP. Hà Nội đang lấy ý kiến người dân về dự thảo phương án thu giá dịch vụ thoát nước và xử lý nước thải, nhằm hoàn thiện chính sách theo hướng phù hợp, minh bạch. Theo các chuyên gia ngành nước, việc xây dựng cơ chế giá là cần thiết để tạo nguồn lực duy trì, vận hành hệ thống. Tuy nhiên, hiệu quả chính sách phụ thuộc vào chất lượng dịch vụ thực tế. Ở chiều ngược lại người dân cho rằng nếu thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính, cần được thụ hưởng dịch vụ tương xứng với khoản tiền đã chi trả.

anh-chuyen-de-bai-6-1-.jpg

UBND TP. Hà Nội đang lấy ý kiến người dân về dự thảo phương án thu giá dịch vụ thoát nước và xử lý nước thải, nhằm hoàn thiện chính sách theo hướng phù hợp, minh bạch. Theo các chuyên gia ngành nước, việc xây dựng cơ chế giá là cần thiết để tạo nguồn lực duy trì, vận hành hệ thống. Tuy nhiên, hiệu quả chính sách phụ thuộc vào chất lượng dịch vụ thực tế. Ở chiều ngược lại người dân cho rằng nếu thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính, cần được thụ hưởng dịch vụ tương xứng với khoản tiền đã chi trả.

gemini_generated_image_maze3ymaze3ymaze-1-.png

Tại các bài trước của chuyên đề “Hà Nội trước bài toán giá dịch vụ thoát nước, xử lý nước thải”, Tạp chí Môi trường và Cuộc sống đã phân tích những yêu cầu đặt ra đối với quá trình xây dựng chính sách, cụ thể đó là bài toán đồng thuận từ chính sách đến thực tiễn cho đến việc cần tính đúng, tính đủ trong quá trình xác định giá dịch vụ... Qua đó, cho thấy việc điều chỉnh giá không chỉ là vấn đề cân đối nguồn lực tài chính mà còn phải gắn với chất lượng dịch vụ, hiệu quả vận hành và khả năng chi trả của người dân.

Trong bối cảnh Hà Nội đang lấy ý kiến về Dự thảo Quyết định ban hành giá dịch vụ thoát nước và xử lý nước thải, dự kiến triển khai từ 01/01/2027, một trong những vấn đề được quan tâm là làm thế nào để bảo đảm nguồn lực tài chính lâu dài cho hệ thống hạ tầng đô thị.

Tuy nhiên, thực tế hiện nay nhu cầu đầu tư ngày càng lớn, khiến áp lực tài chính đối với hệ thống thoát nước không dừng lại ở việc huy động vốn xây dựng các công trình mới mà còn kéo dài trong suốt quá trình vận hành, duy tu và bảo dưỡng. Hệ thống cống, trạm bơm, hồ điều hòa và các công trình xử lý nước thải đều cần nguồn kinh phí thường xuyên để duy trì hoạt động, trong khi tốc độ đô thị hóa và những diễn biến mưa cực đoan tiếp tục đặt ra yêu cầu nâng cấp hạ tầng.

Điều này đặt ra bài toán về cơ chế phân bổ và huy động nguồn lực bền vững, trong đó việc thu giá dịch vụ thoát nước, xử lý nước thải cần được xem xét trên cơ sở hài hòa giữa chi phí thực tế và chất lượng dịch vụ cung cấp.

Từ những vấn đề đó, góc nhìn của chuyên gia ngành cấp thoát nước đặt ra một khía cạnh quan trọng: nếu không có nguồn tài chính ổn định, hệ thống thoát nước và xử lý nước thải khó có thể vận hành bền vững, nhưng nếu thu tiền mà năng lực cung ứng dịch vụ chưa đáp ứng thì chính sách cũng khó nhận được sự đồng thuận.

1a.png

Từ góc độ ngành cấp thoát nước, việc xây dựng cơ chế giá dịch vụ thoát nước và xử lý nước thải có ý nghĩa quan trọng đối với quản lý, vận hành hạ tầng đô thị. Phân tích về vấn đề này, PGS.TS - GVCC Cao Thế Hà, Trường Đại học Việt Nhật (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, hệ thống thu gom và xử lý nước thải đô thị là hạ tầng thiết yếu của bất kỳ đô thị văn minh nào. Đây không chỉ là công trình phục vụ thoát nước đơn thuần mà còn là một mắt xích quan trọng trong bảo vệ môi trường, kiểm soát ô nhiễm nguồn nước và nâng cao chất lượng sống của cư dân.

Theo chuyên gia, đến nay, nhờ nguồn lực đầu tư lớn của Nhà nước, tổng công suất các nhà máy xử lý nước thải của Hà Nội đã đạt khoảng 580.000 m³/ngày. Cùng với việc xây dựng các nhà máy xử lý tập trung, ngân sách cũng được dành đáng kể cho việc cải tạo, xây dựng mới hệ thống thu gom và thoát nước sau xử lý.

Những con số này cho thấy năng lực xử lý nước thải của Hà Nội đã có bước tiến đáng kể. Tuy nhiên, tỷ lệ xử lý mới đạt khoảng một nửa nhu cầu cũng đồng nghĩa thành phố vẫn còn khối lượng nước thải rất lớn chưa được thu gom, xử lý tập trung. Bài toán không chỉ là tiếp tục đầu tư thêm nhà máy, mà còn phải hoàn thiện mạng lưới thu gom, đấu nối và bảo đảm các công trình được vận hành hiệu quả.

Chuyên gia cũng dẫn ví dụ về cơ cấu nguồn vốn tại một số quốc gia trên thế giới, đồng thời nhấn mạnh ở Việt Nam, trước đây nguồn kinh phí chủ yếu đến từ ngân sách Trung ương và địa phương, trong khi thời gian gần đây, sự tham gia của các nhà đầu tư tư nhân thông qua các dự án đối tác công tư (PPP) ngày càng được chú trọng.

anh-chuyen-de-9.png

Trước đó, theo Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Trương Việt Dũng, thành phố dự kiến đầu tư hơn 132.000 tỷ đồng triển khai Đề án thoát nước và chống úng ngập giai đoạn 2026-2030. Theo tính toán nhu cầu vốn sơ bộ khoảng 132.000 tỷ đồng, trong đó khoảng 32.000 tỷ đồng từ ngân sách và khoảng 100.000 tỷ đồng huy động ngoài ngân sách. Về phân cấp quản lý hệ thống thoát nước, lãnh đạo UBND TP Hà Nội cho rằng đây không đơn thuần là bài toán quản lý tài sản mà là việc vận hành một hệ thống kỹ thuật liên thông trên toàn thành phố.

gemini_generated_image_ovjtmoovjtmoovjt-1-.png

Một thực tế đáng chú ý được PGS.TS Cao Thế Hà phân tích là các dự án đầu tư xây dựng nhà máy xử lý nước thải và hệ thống thu gom thường có thể huy động nguồn vốn tương đối nhanh, nhưng chi phí vận hành, bảo trì và duy trì hoạt động lâu dài mới là gánh nặng thường xuyên đối với ngân sách thành phố.

Một nhà máy xử lý nước thải không thể chỉ hoạt động bằng nguồn vốn xây dựng ban đầu. Sau khi đưa vào vận hành, công trình cần liên tục tiêu thụ điện năng, sử dụng vật tư, hóa chất, nhân lực, bảo dưỡng máy móc, kiểm soát chất lượng nước đầu ra và xử lý lượng bùn phát sinh. Nếu thiếu kinh phí, hiệu quả vận hành sẽ bị ảnh hưởng, thiết bị xuống cấp và công suất xử lý thực tế có thể không đạt yêu cầu.

1h.png

Trong khi đó, theo số liệu chuyên gia dẫn tại thời điểm phỏng vấn, phí xử lý nước thải ở Thủ đô mới ở mức khoảng 10% phí sử dụng nước cấp, tương đương khoảng 1.000 đồng/m³. Mức thu này chỉ đáp ứng khoảng một phần tư chi phí xử lý nước thải, chưa tính đầy đủ nhu cầu bảo trì, duy tu và nâng cấp toàn bộ hệ thống.

Khoảng chênh lệch còn lại vẫn phải dựa vào ngân sách thành phố. Khi quy mô đô thị ngày càng mở rộng, lượng nước thải phát sinh tăng lên và yêu cầu bảo vệ môi trường ngày càng cao, việc tiếp tục phụ thuộc chủ yếu vào ngân sách sẽ tạo áp lực lớn đối với khả năng cân đối nguồn lực công.

Từ góc độ quản lý ngành, đây chính là cơ sở để xem xét một cơ chế tài chính có sự tham gia đóng góp của những đối tượng phát sinh nước thải và được hưởng lợi từ dịch vụ thu gom, xử lý.

gemini_generated_image_up638lup638lup63.png

Một trong những nội dung quan trọng của dự thảo giá dịch vụ tại Hà Nội là việc xác định mức thu dựa trên lượng nước sạch sử dụng. Đây được xem là phương án có ưu điểm về tính thuận tiện, bởi lượng nước sạch tiêu thụ có thể được đo đếm thông qua đồng hồ và thể hiện trên hóa đơn của đơn vị cấp nước.

Tuy nhiên, theo PGS.TS Cao Thế Hà, cách tính này cần được xem xét thận trọng trong điều kiện hạ tầng hiện nay của Thủ đô. Ông cho rằng, việc xác định mức giá dựa trên lượng nước sạch sử dụng là phù hợp về nguyên tắc, nhưng chưa phù hợp với điều kiện hạ tầng hiện nay của Hà Nội. Nguyên nhân chủ yếu là tổng công suất xử lý nước thải mới đáp ứng khoảng 50-55% nhu cầu, trong khi các nhà máy xử lý nước thải hiện nay chủ yếu phục vụ những khu vực nội đô.

Việc thu thông qua hóa đơn tiền nước có ưu điểm là đơn giản, thuận tiện trong tổ chức thực hiện. Tuy nhiên, phương án này có thể làm tăng gánh nặng đối với các hộ có thu nhập thấp.

12.jpeg

Cũng theo PGS.TS Cao Thế Hà, một hướng khác là thực hiện trợ giá cho các hộ thu nhập thấp. Chuyên gia đánh giá phương án này bền vững hơn về mặt xã hội, song cần có một Ủy ban chuyên trách đánh giá thu nhập của các hộ gia đình và xây dựng mức hỗ trợ cụ thể.

Đây là vấn đề cần được Hà Nội nghiên cứu kỹ, đơn cử với sinh viên thuê trọ, hộ gia đình đông người, người lao động thu nhập thấp hay các cơ sở kinh doanh nhỏ, một khoản thu bổ sung dù không quá lớn vẫn có thể ảnh hưởng đến việc cân đối chi tiêu.

Cùng nhận định về vấn đề này, theo ông Bùi Văn Lập – Giám đốc Công ty CP Cấp nước và Môi trường đô thị 206 (hội viên Hội Cấp thoát nước Việt Nam) cho biết, cách tính này đơn giản, dễ thu và có sẵn dữ liệu đồng hồ nên phù hợp làm cơ sở ban đầu. Tuy nhiên cần có hệ số điều chỉnh cho các đối tượng đặc thù như sản xuất, dịch vụ, và có cơ chế riêng cho hộ không dùng nước sạch tập trung.

2026-11-12_trich-dan-ong-bui-van-lap_4k.png

Bên cạnh đó, cơ chế thu thông qua hóa đơn nước sạch có ưu điểm là tiết kiệm chi phí thu, người dân chỉ nhận một hóa đơn và tỷ lệ thu cao. Nhưng cần làm rõ việc chia sẻ dữ liệu khách hàng, quy trình đối soát, trách nhiệm thu hộ, xử lý nợ giữa đơn vị cấp nước và đơn vị thoát nước - xử lý nước thải.

Điều này đặt ra vấn đề về phạm vi cung cấp dịch vụ. Một hộ gia đình sử dụng nước sạch không đồng nghĩa trong mọi trường hợp toàn bộ lượng nước thải phát sinh đều được thu gom và đưa về nhà máy xử lý tập trung. Có những khu vực chưa có nhà máy xử lý, mạng lưới thu gom chưa hoàn chỉnh hoặc hệ thống thoát nước còn hạn chế.

Như vậy, lấy lượng nước sạch làm căn cứ tính toán có thể là phương pháp thuận tiện để xác định khối lượng nước thải phát sinh, nhưng không nên mặc nhiên coi đây là căn cứ phản ánh đầy đủ mức độ ô nhiễm hoặc chất lượng dịch vụ mà từng đối tượng được cung cấp.

gemini_generated_image_uulcf8uulcf8uulc.png

Bên cạnh yêu cầu về năng lực cung ứng, cơ chế thu giá dịch vụ cần giải quyết hài hòa hai vấn đề: bảo đảm nguồn lực tài chính cho đơn vị vận hành và không tạo ra gánh nặng bất hợp lý đối với người dân.

Do đó, chính sách giá cần có cách tiếp cận linh hoạt, vừa bảo đảm nguyên tắc người sử dụng dịch vụ có trách nhiệm đóng góp, vừa tính đến điều kiện kinh tế và khả năng tiếp cận dịch vụ của từng nhóm đối tượng.

Một nội dung khác không thể bỏ qua là minh bạch các khoản thu. Khi khoản tiền dịch vụ được thu cùng hóa đơn nước sạch, cơ quan quản lý cần làm rõ đâu là giá dịch vụ thoát nước, xử lý nước thải, đâu là phí bảo vệ môi trường đối với nước thải sinh hoạt đang được thực hiện theo quy định hiện hành, tránh tình trạng thu trùng hoặc khiến người dân nhầm lẫn.

Đối với vấn đề phân biệt các khoản thu và cơ chế tài chính liên quan, PGS.TS Cao Thế Hà cho biết đây là nội dung cần có ý kiến của các chuyên gia quản lý tài chính. Điều đó cũng cho thấy phương án giá không thể chỉ được xây dựng từ góc độ kỹ thuật xử lý nước thải mà cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chuyên môn về xây dựng, môi trường, tài chính và đơn vị cung cấp dịch vụ.

Thành phố cần công khai cấu thành giá, căn cứ xác định chi phí, phạm vi cung cấp dịch vụ và phương án quản lý nguồn thu. Việc đối soát giữa đơn vị cấp nước và đơn vị thoát nước cũng phải được thực hiện rõ ràng, bảo đảm số liệu khách hàng, lượng nước tiêu thụ và khoản tiền dịch vụ được ghi nhận chính xác.

Quan trọng hơn, người dân cần có khả năng giám sát việc sử dụng nguồn thu. Những thông tin như số tiền đã thu, kinh phí dành cho vận hành, duy tu, nâng cấp, khối lượng nước thải được xử lý và các hạng mục đầu tư cần được công bố định kỳ theo cách dễ hiểu.

Trước khi ban hành quyết định chính thức, thành phố cần rà soát năng lực cung ứng dịch vụ theo từng khu vực; xác định rõ trách nhiệm của đơn vị quản lý, vận hành; công khai căn cứ tính giá; xây dựng cơ chế hỗ trợ nhóm có khả năng chi trả hạn chế và thiết lập hệ thống chỉ tiêu đánh giá kết quả sau thu.

20b.png

Đặc biệt, cần coi tỷ lệ nước thải được thu gom và tỷ lệ nước thải được xử lý đạt quy chuẩn là những chỉ số trọng tâm để đánh giá hiệu quả chính sách, thay vì chỉ nhìn vào số tiền huy động được.

Ở góc độ dài hạn, cơ chế giá cần tạo được nguồn lực để các đơn vị thoát nước không chỉ duy trì hoạt động hiện tại mà còn có khả năng đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả xử lý, quản lý bùn thải và từng bước hướng tới mô hình kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực nước.

Từ góc độ ngành cấp thoát nước, việc xây dựng cơ chế giá dịch vụ thoát nước và xử lý nước thải có ý nghĩa quan trọng đối với quản lý, vận hành hạ tầng đô thị.

Mặt khác, để người dân tin tưởng rằng giá dịch vụ được xác định đúng, theo ông Bùi Văn Lập, cần kiểm toán độc lập định kỳ về chi phí và doanh thu, công khai cách tính giá và kết quả thu, chi. Đồng thời công bố chất lượng nước thải sau xử lý và có kênh tiếp nhận phản ánh của người dân.

gemini_generated_image_somnyzsomnyzsomn.png

Người dân có thể chia sẻ trách nhiệm tài chính để duy trì hạ tầng, nhưng họ cũng có quyền yêu cầu chất lượng dịch vụ được bảo đảm tương xứng với khoản tiền đã đóng góp.

Về vấn đề giá dịch vụ thoát nước, xử lý nước thải, chị Nguyễn Khánh Hoà (32 tuổi, hiện đang sinh sống tại khu vực phường Láng, TP.Hà Nội) chia sẻ: “Sau hơn 13 năm học tập và làm việc tại Thủ đô, tôi thấy hiện nay chất lượng dịch vụ thoát nước tại Hà Nội đã có những cải thiện nhất định, tuy nhiên vẫn còn nhiều bất cập. Tại một số khu vực, đặc biệt khi mưa lớn, tình trạng ngập úng, thoát nước chậm vẫn xảy ra, ảnh hưởng đến việc đi lại và sinh hoạt của người dân. Bên cạnh đó, tình trạng nước thải chưa được thu gom, xử lý triệt để cũng tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường.

anh-chuyen-de-bai-6-8-(1).png

Do đó, tôi mong muốn hệ thống thoát nước được duy tu, bảo dưỡng thường xuyên, bảo đảm tiêu thoát nước nhanh, hạn chế tối đa tình trạng ngập úng khi mưa lớn. Đặc biệt, nước thải sinh hoạt cần được thu gom và xử lý đạt quy chuẩn trước khi xả ra môi trường. Đồng thời, cơ quan chức năng cần công khai chất lượng dịch vụ, mức thu và có cơ chế giám sát hiệu quả.

Tôi đồng tình với việc thu giá dịch vụ thoát nước, xử lý nước thải nếu chất lượng dịch vụ được bảo đảm tương xứng với khoản tiền người dân chi trả. Tuy nhiên, việc thu giá cần minh bạch, hợp lý, có lộ trình phù hợp và gắn với trách nhiệm nâng cao chất lượng dịch vụ của đơn vị cung cấp, tránh tình trạng người dân phải trả tiền nhưng vẫn thường xuyên chịu cảnh ngập úng, ô nhiễm và nguồn nước không đảm bảo vệ sinh”...

“

Không thể áp dụng mức thu như nhau giữa khu vực có hệ thống thoát nước tốt và những nơi thường xuyên ngập úng, nước thải ứ đọng. Quan điểm này cho thấy người dân không chỉ quan tâm đến khoản tiền phải trả mà còn muốn biết dịch vụ thực tế tại nơi mình sinh sống, kinh doanh có đáp ứng hay không.

Anh Đặng Văn Anh (42 tuổi, hiện đang làm việc tại phường Cầu Giấy, TP.Hà Nội)

Người dân không chỉ cần biết mình phải chi trả bao nhiêu tiền, mà còn cần được bảo đảm rằng nước thải phát sinh được thu gom, xử lý đúng quy định; hệ thống thoát nước được duy trì; nguồn thu được sử dụng đúng mục đích và chất lượng môi trường từng bước được cải thiện.

Giá dịch vụ không thể chỉ được xác định bằng chi phí mà đơn vị vận hành cần bù đắp, mà còn phải gắn với năng lực thực tế và trách nhiệm phục vụ. Muốn người dân chia sẻ chi phí, trước hết phải chứng minh được dịch vụ cung cấp tương xứng với khoản tiền họ đóng góp. Đó cũng là nền tảng để Hà Nội xây dựng cơ chế tài chính bền vững, từng bước hoàn thiện hệ thống thoát nước và xử lý nước thải, hướng tới một đô thị xanh, sạch và phát triển lâu dài.

Bài liên quan

(0) Bình luận
Nổi bật
Đừng bỏ lỡ
Hà Nội thu giá dịch vụ thoát nước, xử lý nước thải (Bài 6): Muốn thu giá dịch vụ, phải bảo đảm dịch vụ tương xứng
(*) Bản quyền thuộc về Tạp chí điện tử Môi trường và Cuộc sống. Cấm sao chép dưới mọi hình thức nếu không có sự chấp thuận bằng văn bản.