TP.HCM dự kiến đầu tư 140.000 tỷ đồng cho 87 dự án chống ngập

Mưa lớn, triều cường khiến nhiều khu vực tái ngập

Tại buổi họp báo về tình hình kinh tế - xã hội TP.HCM chiều 8/10, ông Phạm Quốc Huy, Phó trưởng Phòng Hạ tầng kỹ thuật, Sở Xây dựng TP.HCM, cho biết nhiều vị trí ngập trong đợt mưa vừa qua là những điểm đã từng xảy ra ngập trong các năm trước. Mức độ ngập, thời gian ngập và tốc độ rút nước thay đổi tùy thuộc lượng mưa, diễn biến triều cường và sự kết hợp giữa hai yếu tố này.

Khu vực cửa ngõ sân bay Tân Sơn Nhất tiếp tục là điểm đáng chú ý. Với mật độ phương tiện lớn, đặc biệt vào giờ cao điểm, tình trạng đọng nước trên mặt đường có thể làm giảm tốc độ lưu thông, khiến ùn tắc nhanh chóng lan sang các tuyến kết nối với sân bay.

Trong trận mưa ngày 1/10, đường Trường Sơn ghi nhận mức ngập khoảng 0,1-0,15 m. Tại khu vực TP.HCM trước đây, một số tuyến đường như Phan Huy Ích, Quốc Hương, Thảo Điền và đường R12 có mức độ ảnh hưởng do ngập có chiều hướng tăng. Tình trạng ngập cũng được phản ánh tại các tuyến đường nhánh, hẻm như Mã Lò, một số hẻm thuộc đường Công Nghệ Mới, đường Liên ấp 123 và Đê bao 23.

Theo ông Huy, hệ thống thoát nước hiện hữu của thành phố được thiết kế đáp ứng lượng mưa khoảng 85,3 mm trong 3 giờ, với mực triều ở mức +1,32 m. Trong khi đó, những ngày cuối tháng 9 và đầu tháng 10, nhiều trạm đo ghi nhận lượng mưa trên 100 mm chỉ trong 45 phút đến 1 giờ. Riêng trận mưa ngày 1/10 tại trạm Dương Quảng Hàm ghi nhận lượng mưa 155,2 mm trong hơn 3 giờ.

Sự chênh lệch giữa năng lực thiết kế và diễn biến mưa thực tế cho thấy áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống thoát nước đô thị, nhất là khi các trận mưa lớn xảy ra liên tiếp trên diện rộng.

Điểm nghẽn từ cống thoát nước đến kênh rạch, cửa xả

Ngập úng tại TP.HCM không chỉ xuất phát từ lượng mưa vượt khả năng thiết kế của hệ thống thoát nước. Theo đại diện Sở Xây dựng, mưa kéo dài nhiều ngày khiến mực nước trên sông, kênh, rạch dâng cao, làm giảm khả năng tiêu thoát tự nhiên. Nhiều tuyến như kênh Tham Lương - Bến Cát - Rạch Nước Lên, kênh Lương Bèo và kênh Trung Ương ghi nhận tình trạng nước dâng cao, rút chậm sau mưa.

Triều cường tiếp tục làm gia tăng áp lực. Khi mưa lớn trùng thời điểm triều cao, nước trong hệ thống cống khó thoát ra sông, kênh, rạch, khiến thời gian ngập kéo dài. Trong những ngày cuối tháng 9 và đầu tháng 10, mực triều tại thành phố có thời điểm vượt báo động I và II.

Bên cạnh các yếu tố thời tiết, hệ thống thoát nước được đầu tư qua nhiều giai đoạn, với một số tuyến không còn phù hợp với điều kiện mưa cực đoan hiện nay. Quá trình đô thị hóa làm gia tăng diện tích bề mặt bê tông hóa, thu hẹp không gian thấm và trữ nước tự nhiên. Tình trạng sụt lún cũng góp phần hình thành các vùng trũng thấp cục bộ, trong khi một số đường nhánh, hẻm chưa có cống thoát nước hoặc hệ thống cống có kích thước nhỏ.

Đáng chú ý, sự thiếu đồng bộ giữa cống nhánh, cống chính, kênh rạch và cửa xả đang là một trong những điểm nghẽn của hệ thống. Việc nâng cấp một tuyến cống khó phát huy hiệu quả nếu đoạn kênh phía hạ lưu bị thu hẹp, bồi lắng, mất độ dốc hoặc cửa xả chịu ảnh hưởng của triều.

Điều đó cho thấy, xử lý ngập không thể chỉ dừng ở việc cải tạo từng tuyến đường hay bổ sung cống thoát nước tại các điểm thường xuyên ngập. Khả năng tiêu thoát phải được tính toán trên toàn bộ hệ thống, từ nơi tiếp nhận nước mưa đến các tuyến dẫn và điểm xả cuối cùng.

Tại khu vực sân bay Tân Sơn Nhất, thành phố đang triển khai dự án cải tạo kênh A41, dự kiến hoàn thành năm 2027, cùng dự án xây dựng hạ tầng cải tạo môi trường kênh Hy Vọng, dự kiến hoàn thành năm 2029. Các công trình được kỳ vọng cải thiện khả năng tiêu thoát nước cho khu vực. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế vẫn phụ thuộc vào tiến độ, chất lượng thi công và khả năng kết nối đồng bộ với hệ thống thoát nước phía hạ lưu.

87 dự án, 140.000 tỷ đồng: Bài toán không chỉ nằm ở vốn đầu tư

Trước tình trạng ngập tái diễn tại nhiều khu vực, TP.HCM dự kiến triển khai 87 dự án chống ngập trong giai đoạn 2026-2030, với tổng nguồn vốn khoảng 140.000 tỷ đồng, hướng tới giải quyết cơ bản 50 vị trí ngập.

Theo định hướng được Sở Xây dựng thông tin, thành phố sẽ rà soát tổng thể hệ thống thoát nước, phân tích nguyên nhân ngập và xây dựng phương án quản lý theo lưu vực. Việc lựa chọn dự án ưu tiên sẽ căn cứ vào đặc điểm địa hình, thủy văn và khí hậu, đồng thời xem xét điều kiện phát triển đô thị sau hợp nhất.

Các khu vực ngập nặng, đông dân cư, có tuyến giao thông chính hoặc khu công nghiệp sẽ được ưu tiên xử lý. Thành phố cũng tập trung khắc phục các điểm nghẽn tại hệ thống cống, kênh và cửa xả, bảo đảm công trình được đầu tư có khả năng kết nối với hạ lưu, hạn chế tình trạng giảm ngập ở khu vực này nhưng lại làm gia tăng áp lực cho khu vực khác.

Một trong những định hướng đáng chú ý là chuyển từ tư duy thoát nước nhanh sang quản lý rủi ro ngập theo hướng tích hợp. Theo đó, bên cạnh đầu tư hệ thống cống và các công trình tiêu thoát nước, thành phố cần tăng khả năng trữ nước, kiểm soát triều, điều tiết dòng chảy, bảo vệ không gian thoát lũ và nâng cao năng lực cảnh báo sớm.

Về lâu dài, TP.HCM dự kiến phát triển các hồ điều tiết, nghiên cứu xây dựng hồ ngầm tại không gian công cộng, hoàn thiện hệ thống dữ liệu thoát nước và ứng dụng công nghệ trong giám sát, vận hành theo thời gian thực. Thành phố cũng hướng tới tăng cường phối hợp với Tây Ninh và Đồng Nai trong chia sẻ dữ liệu thủy văn, vận hành hồ chứa thượng nguồn và điều tiết dòng chảy theo lưu vực.

Song song với các dự án đầu tư mới, công tác duy tu, nạo vét hệ thống thoát nước, xử lý điểm tắc nghẽn, thanh thải vật cản và tổ chức ứng trực tại các khu vực có nguy cơ ngập vẫn cần được duy trì thường xuyên.

Với quy mô đầu tư dự kiến lên tới 140.000 tỷ đồng, chương trình chống ngập giai đoạn 2026-2030 đặt ra yêu cầu lớn về hiệu quả sử dụng vốn và tính đồng bộ của các công trình. Kết quả không chỉ được đo bằng số dự án hoàn thành hay số điểm ngập được xử lý, mà quan trọng hơn là khả năng giảm độ sâu, thời gian ngập và phạm vi ảnh hưởng khi mưa lớn, triều cường xảy ra.

Giải quyết căn cơ bài toán ngập úng vì thế đòi hỏi TP.HCM phải kết hợp đầu tư hạ tầng với quản lý không gian đô thị, bảo vệ các khu vực trữ nước tự nhiên và nâng cao năng lực dự báo, điều hành. Chỉ khi các giải pháp được triển khai đồng bộ trên toàn lưu vực, nguồn lực đầu tư lớn mới có thể chuyển hóa thành hiệu quả chống ngập bền vững.

TP.HCM dự kiến thu gần 400 tỷ đồng Quỹ Phòng, chống thiên tai