Biến đổi khí hậu

ĐBSCL thích ứng khí hậu, giảm thiểu tối đa thiệt hại thiên tai

Hà Phương • 18/11/2026 20:00

Biến đổi khí hậu với những biểu hiện ngày càng phức tạp như hạn hán, xâm nhập mặn, sạt lở, ngập úng và triều cường đang đặt Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) trước nhiều thách thức. Trước nguy cơ gia tăng thiệt hại về sản xuất và đời sống Nhân dân, việc nâng cao năng lực quản lý rủi ro được xem là yêu cầu cấp thiết.

Thiên tai gia tăng, sức ép ngày càng lớn đối với toàn vùng

ĐBSCL là một trong những khu vực chịu ảnh hưởng rõ nét của biến đổi khí hậu. Nhiệt độ tăng, nguồn nước từ thượng nguồn sông Mê Kông biến động, nước biển dâng cùng các hiện tượng thời tiết cực đoan đang tác động trực tiếp đến điều kiện sản xuất và sinh hoạt. Hạn hán, xâm nhập mặn, lũ lụt, triều cường và sạt lở không còn là những rủi ro riêng lẻ mà ngày càng tạo sức ép đồng thời lên nhiều địa bàn.

80.png
Biến đổi khí hậu gây ảnh hưởng lớn tới sản xuất nông nghiệp (ảnh minh hoạ)

Tại khu vực Bến Tre trước đây, nay thuộc tỉnh Vĩnh Long, năm 2025 sạt lở đã làm mất hơn 7,7 km bờ sông, kênh rạch và bờ biển, ảnh hưởng hàng trăm hộ dân. Giai đoạn 2015-2025, khu vực này ghi nhận 112 điểm sạt lở với tổng chiều dài khoảng 134 km. Từ đầu năm 2026, hàng trăm điểm sạt lở, sụt lún mới tiếp tục xuất hiện, đe dọa nhà cửa và đất sản xuất.

Tại Cà Mau, tình trạng xói lở bờ biển, suy giảm đất và rừng phòng hộ cũng đặt ra nhiều lo ngại. Theo số liệu được công bố trong bài viết, địa phương có 549 km bờ sông, bờ biển bị sạt lở, đe dọa hàng nghìn hộ dân. Từ đầu năm 2026, thiên tai và ngập úng đã ảnh hưởng hàng chục nghìn héc-ta lúa, rau màu và cây trồng, với tổng thiệt hại ước khoảng 29,37 tỷ đồng.

Trong khi đó, Cần Thơ liên tục ghi nhận các đợt triều cường vượt báo động III trong tháng 9 và tháng 10/2026. Đỉnh triều cuối tháng 9 đạt khoảng 2,31 m; nhiều khu dân cư, tuyến đường thấp trũng bị ngập sâu khi triều cường kết hợp mưa lớn. Những diễn biến này cho thấy tác động của biến đổi khí hậu đang lan rộng từ khu vực ven biển, nông thôn đến các đô thị trong vùng.

Hoàn thiện chính sách, tăng cường năng lực thích ứng

Trước những nguy cơ trên, yêu cầu đặt ra không chỉ là khắc phục thiệt hại sau mỗi đợt thiên tai mà còn phải xây dựng phương án phòng ngừa có tính dài hạn. Đáng chú ý, ngày 24/4/2026, Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 26-KL/TW về phòng, chống sụt lún, sạt lở, ngập úng, hạn hán và xâm nhập mặn tại ĐBSCL giai đoạn 2026-2035.

Định hướng quan trọng của Kết luận là chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, tôn trọng quy luật tự nhiên, nhận diện đúng nguyên nhân của các hiện tượng bất lợi để xây dựng giải pháp tổng thể, liên vùng và đa mục tiêu. Cùng với đó, việc bảo đảm an ninh nguồn nước, ổn định đời sống dân cư và duy trì phát triển kinh tế - xã hội được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với bảo vệ môi trường.

Cụ thể hóa định hướng này, ngày 26/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 166/NQ-CP về Chương trình hành động phòng, chống sụt lún, sạt lở, ngập úng, hạn hán và xâm nhập mặn tại ĐBSCL giai đoạn 2026-2035. Chương trình nhấn mạnh việc hoàn thiện quy hoạch, cơ chế quản lý tài nguyên nước, thủy lợi và phòng, chống thiên tai; đồng thời tăng cường đào tạo nhân lực, kiểm soát hoạt động khai thác cát, nước dưới đất và đầu tư các công trình phòng, chống thiên tai theo hướng liên vùng.

Đặc biệt, trong giai đoạn 2026-2030, vùng ĐBSCL dự kiến triển khai 8 dự án trọng điểm với tổng kinh phí 32.593 tỷ đồng nhằm ứng phó sạt lở, ngập úng, hạn hán và xâm nhập mặn. Đây được xem là nguồn lực quan trọng để nâng cao khả năng bảo vệ dân cư, hạ tầng và các khu vực sản xuất trước những tác động bất lợi của khí hậu.

Chuyển đổi sản xuất, phát huy vai trò cộng đồng

Bên cạnh đầu tư công trình, điều chỉnh phương thức sản xuất phù hợp với điều kiện sinh thái từng địa bàn là giải pháp có ý nghĩa lâu dài. Thực tế cho thấy, cùng một vùng địa lý nhưng khả năng tiếp cận nước ngọt, mức độ xâm nhập mặn và điều kiện canh tác giữa các địa phương không giống nhau. Vì vậy, việc duy trì một cơ cấu cây trồng, vật nuôi và lịch thời vụ cố định có thể làm gia tăng rủi ro khi thời tiết thay đổi.

1.jpg
Mô hình sản xuất luân canh lúa - tôm đang được nhân rộng (ảnh: AV)

Các mô hình sản xuất thích ứng như luân canh lúa - tôm, kết hợp nuôi trồng thủy sản với bảo vệ rừng ngập mặn, sử dụng nước tiết kiệm và tích trữ nước ngọt cần được quan tâm nhân rộng tại những khu vực phù hợp. Theo thông tin từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các mô hình dựa vào hệ sinh thái tự nhiên có thể góp phần tăng khả năng chống chịu của cộng đồng, đồng thời hỗ trợ phục hồi môi trường và duy trì sinh kế.

Một vấn đề khác cần được quan tâm là nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ làm công tác ứng phó biến đổi khí hậu. Công tác ứng phó lâu dài tại ĐBSCL còn gặp khó khăn do thiếu nhân lực kỹ thuật và sự phối hợp, phân cấp quản lý ở một số địa phương chưa thực sự rõ ràng.

Từ thực tế này, việc nâng cao chất lượng hoạt động của Ban Chỉ đạo ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường đánh giá hiện trạng, nghiên cứu giải pháp phù hợp và đào tạo đội ngũ cán bộ chuyên môn rất quan trọng. Đồng thời, cần đẩy mạnh tuyên truyền để người dân hiểu rõ nguy cơ, chủ động điều chỉnh cơ cấu cây trồng, vật nuôi và mùa vụ theo điều kiện nguồn nước, thổ nhưỡng của từng khu vực.

Thích ứng với biến đổi khí hậu tại ĐBSCL không thể chỉ dựa vào những công trình riêng lẻ hay biện pháp khắc phục mang tính tình thế. Sự kết hợp giữa chính sách đồng bộ, đầu tư hạ tầng, quản trị tài nguyên, khoa học công nghệ và sự tham gia của cộng đồng sẽ quyết định hiệu quả ứng phó trong dài hạn.

Chuyển từ tư duy khắc phục hậu quả sang chủ động phòng ngừa, thích nghi là hướng đi cần thiết để giảm thiểu thiệt hại, bảo vệ hệ sinh thái và ổn định sinh kế người dân trong bối cảnh khí hậu ngày càng có nhiều biến động.

Bài liên quan

(0) Bình luận
Nổi bật
Đừng bỏ lỡ
ĐBSCL thích ứng khí hậu, giảm thiểu tối đa thiệt hại thiên tai
(*) Bản quyền thuộc về Tạp chí điện tử Môi trường và Cuộc sống. Cấm sao chép dưới mọi hình thức nếu không có sự chấp thuận bằng văn bản.