Tài nguyên nước

El Niño gia tăng áp lực, TP. Hồ Chí Minh chủ động bảo đảm an ninh nguồn nước

Khánh An • 20/11/2026 15:00

Trước nguy cơ El Niño gia tăng cường độ, kéo theo tình trạng nắng nóng, hạn hán, suy giảm dòng chảy và xâm nhập mặn, TP. Hồ Chí Minh đang đứng trước nhiều thách thức trong bảo đảm nguồn nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất. Tăng cường quan trắc, kiểm soát chất lượng nước thô, ứng dụng công nghệ và nâng cao năng lực dự phòng đang trở thành những giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm hệ thống cấp nước vận hành an toàn, liên tục.

Nguồn nước chịu nhiều sức ép

Là đô thị đặc biệt với quy mô dân số gần 14 triệu người, TP. Hồ Chí Minh có nhu cầu sử dụng nước rất lớn cho sinh hoạt, công nghiệp, thương mại và các hoạt động kinh tế - xã hội. Theo số liệu được công bố, tổng nhu cầu sử dụng nước của thành phố ước tính khoảng 11,2 tỷ m³ mỗi năm. Trong đó, sản xuất công nghiệp và thương mại chiếm khoảng 40%, nhu cầu nước sinh hoạt chiếm khoảng 12–15%, phần còn lại phục vụ các mục đích sử dụng khác.

Nguồn nước phục vụ thành phố chủ yếu được khai thác từ hệ thống sông Sài Gòn – Đồng Nai, với vai trò điều tiết quan trọng của các hồ chứa Dầu Tiếng và Trị An. Đây là những nguồn cung có ý nghĩa đặc biệt đối với hoạt động sản xuất nước sạch cũng như duy trì các hoạt động kinh tế - xã hội trên địa bàn.

hcm.jpg
Ảnh minh họa

Tuy nhiên, dưới tác động của biến đổi khí hậu, đô thị hóa và áp lực ô nhiễm môi trường, chất lượng cũng như khả năng khai thác nguồn nước thô đang xuất hiện nhiều diễn biến khó lường.

Vào mùa mưa, lượng nước chảy tràn từ các khu vực đô thị, cùng với những tác động từ hoạt động sản xuất và suy giảm diện tích rừng, có thể làm gia tăng độ đục và hàm lượng chất ô nhiễm trong nguồn nước. Chất lượng nước tại các khu vực lấy nước có thể thay đổi nhanh chỉ sau những trận mưa kéo dài hoặc mưa lớn, đặt ra yêu cầu giám sát liên tục để kịp thời điều chỉnh quy trình xử lý.

Trong khi đó, vào mùa khô, tình trạng nắng nóng kéo dài, lượng mưa suy giảm và dòng chảy trên các sông xuống thấp có thể làm gia tăng nguy cơ xâm nhập mặn. Khi lưu lượng nước giảm, khả năng pha loãng và tự làm sạch của các dòng sông cũng suy giảm, khiến các chất ô nhiễm có thể tập trung ở mức cao hơn. Đây là những yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến chất lượng nước thô trước khi đưa vào sản xuất nước sạch.

Đáng chú ý, hiện tượng El Niño được dự báo có thể tiếp tục tác động đến điều kiện khí hậu khu vực trong thời gian tới, thậm chí kéo dài đến đầu năm 2027. Điều này khiến công tác bảo đảm nguồn nước cho thành phố trong mùa khô 2026–2027 cần được chuẩn bị từ sớm, thay vì chỉ tập trung xử lý khi các tình huống bất lợi xảy ra.

Tăng cường giám sát, chủ động kiểm soát chất lượng nước


Trước những thách thức trên, các đơn vị cấp nước tại TP. Hồ Chí Minh đang tăng cường các giải pháp kiểm soát chất lượng nguồn nước ngay từ khâu khai thác.

Tại các trạm bơm đầu nguồn, hệ thống quan trắc tự động được triển khai nhằm theo dõi liên tục những thông số quan trọng như tổng chất rắn lơ lửng (TSS), nhu cầu oxy hóa học (COD), Amoni, nhiệt độ, pH, độ dẫn điện và độ đục. Riêng tại các khu vực có nguy cơ xâm nhập mặn, việc giám sát độ mặn và hàm lượng Chlorua được đặc biệt chú trọng.

Việc cập nhật dữ liệu thường xuyên giúp nhận diện sớm những biến động bất thường của nguồn nước, từ đó các nhà máy có thể chủ động điều chỉnh chế độ khai thác, lưu lượng bơm và quy trình xử lý phù hợp. Đây cũng là cơ sở để hạn chế nguy cơ nguồn nước không bảo đảm chất lượng đi vào hệ thống sản xuất nước sạch.

Bên cạnh hệ thống quan trắc tự động, năng lực kiểm nghiệm chất lượng nước cũng được tăng cường. Các phòng thí nghiệm hiện có khả năng phân tích khoảng 60 chỉ tiêu, trong đó chú trọng những thông số liên quan đến hợp chất hữu cơ và các yếu tố có nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng nước. Một số thiết bị giám sát trực tuyến có thể cập nhật kết quả đo sau khoảng 2 phút, góp phần rút ngắn thời gian phát hiện và xử lý các biến động bất thường.

Cùng với kiểm soát chất lượng nước, công tác chuẩn bị cho mùa khô 2026–2027 cũng được triển khai từ sớm. Các đơn vị cấp nước tăng cường phối hợp với đơn vị quản lý hồ chứa, thủy điện và thủy lợi để xây dựng phương án điều tiết, vận hành nguồn nước; đồng thời chia sẻ dữ liệu nhằm tối ưu hóa việc khai thác và sử dụng nguồn nước trong từng thời điểm.

Tại các nhà máy, việc dự phòng hóa chất, vật tư, thiết bị và bảo trì hệ thống được chú trọng. Dung tích bể chứa cũng được tăng cường nhằm chủ động tích trữ, điều tiết lưu lượng và áp lực trên mạng lưới cấp nước, nhất là trong những giai đoạn nhu cầu sử dụng tăng cao.

Đối với những khu vực có nguy cơ xâm nhập mặn, phương án ứng phó bao gồm phối hợp điều tiết, bổ sung nguồn nước từ hệ thống thủy lợi, điều chỉnh lưu lượng khai thác hoặc tạm dừng bơm nước thô khi độ mặn vượt ngưỡng an toàn. Việc kết nối, bổ sung nguồn nước sạch từ các nhà máy khác cũng được tính đến nhằm duy trì khả năng cấp nước liên tục cho người dân.

Ứng dụng công nghệ, hướng tới hệ thống cấp nước thông minh


Không chỉ tập trung vào những giải pháp trước mắt, TP. Hồ Chí Minh đang từng bước hướng tới mô hình quản lý, vận hành hệ thống cấp nước theo hướng thông minh, tự động và có khả năng dự báo.

Trung tâm Vận hành hệ thống cấp nước (SWOC) được đầu tư và đưa vào hoạt động, góp phần nâng cao khả năng giám sát, điều phối và quản lý toàn hệ thống. Trên nền tảng dữ liệu quan trắc, các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT) và bản sao số (Digital Twin) đang được định hướng nghiên cứu, ứng dụng vào hoạt động quản lý, vận hành.

Việc tích hợp các công nghệ này được kỳ vọng sẽ nâng cao khả năng phân tích dữ liệu, dự báo diễn biến nguồn nước, nhận diện nguy cơ ô nhiễm và xâm nhập mặn, đồng thời tối ưu hóa hoạt động khai thác, sản xuất và phân phối nước sạch.

Về lâu dài, định hướng đặt ra là chuyển từ phương thức vận hành chủ yếu dựa trên xử lý tình huống sang mô hình quản lý chủ động, có khả năng dự báo và thích ứng linh hoạt trước những biến động của môi trường và khí hậu. Đây là yêu cầu cần thiết trong bối cảnh các hiện tượng thời tiết cực đoan có xu hướng diễn biến phức tạp, khó dự báo.

Tuy nhiên, ứng dụng công nghệ trong ngành nước chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được đặt trong một chiến lược quản lý tổng thể, gắn kết giữa bảo vệ nguồn nước đầu nguồn, kiểm soát ô nhiễm, điều tiết và phân bổ tài nguyên nước, nâng cao năng lực dự phòng cũng như bảo đảm an toàn cho toàn bộ hệ thống cấp nước.

Trước những thách thức từ El Niño và biến đổi khí hậu, bài toán của TP. Hồ Chí Minh không chỉ là bảo đảm đủ nước sạch trong một mùa khô, mà còn là xây dựng năng lực bảo vệ và sử dụng bền vững nguồn nước trong dài hạn. Điều này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các đơn vị quản lý tài nguyên nước, ngành cấp nước, chính quyền địa phương và cộng đồng trong bảo vệ các lưu vực sông, kiểm soát nguồn thải và sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả.

Bài liên quan
  • Lâm Đồng chủ động ứng phó nguy cơ hạn hán do El Niño
    Trước dự báo hiện tượng El Niño có thể duy trì cường độ rất mạnh trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027, nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trong mùa khô tới đang đặt ra nhiều thách thức đối với sản xuất và đời sống tại tỉnh Lâm Đồng. Trước tình hình đó, tỉnh đang triển khai đồng bộ các giải pháp, từ điều chỉnh lịch thời vụ, kiểm soát diện tích sản xuất đến rà soát, sửa chữa công trình thủy lợi và chủ động tích trữ nguồn nước.

(0) Bình luận
Nổi bật
Đừng bỏ lỡ
El Niño gia tăng áp lực, TP. Hồ Chí Minh chủ động bảo đảm an ninh nguồn nước
(*) Bản quyền thuộc về Tạp chí điện tử Môi trường và Cuộc sống. Cấm sao chép dưới mọi hình thức nếu không có sự chấp thuận bằng văn bản.