Lào Cai vận hành công trình thủy lợi hiệu quả, bảo đảm nguồn nước mùa khô

Lào Cai có địa hình núi cao, chia cắt mạnh, hệ thống sông, suối dày đặc. Hai hệ thống sông lớn là sông Hồng và sông Chảy đều bắt nguồn từ Trung Quốc, chảy vào Việt Nam và qua địa bàn tỉnh. Đây là nguồn tài nguyên quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội, sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, thủy điện và đời sống Nhân dân, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu cao đối với quản lý, khai thác, bảo vệ nguồn nước và chủ động ứng phó với các rủi ro xuyên biên giới.

Toàn tỉnh hiện có 166 đập, hồ chứa nước và 5.719 công trình, hệ thống công trình thủy lợi, phục vụ tưới cho gần 92.726,5 ha đất sản xuất nông nghiệp mỗi năm. Hệ thống cấp nước đô thị có 24 công trình với tổng công suất 130,457 nghìn m³/ngày đêm; khu vực nông thôn có 1.188 công trình với tổng công suất 28,050 nghìn m³/ngày đêm.

Để đảm bảo công tác vận hành, các địa phương trên địa bàn tỉnh Lào Cai chú trọng công tác quản lý, vận hành hệ thống hồ thủy lợi, thường xuyên kiểm tra, theo dõi mực nước và tình trạng công trình.

Qua đó, chủ động điều tiết, tích trữ và phân phối nguồn nước hợp lý, bảo đảm phục vụ sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt, nhất là trong mùa khô. Cụ thể, tại khu vực Bảo Yên đã rà soát, sửa chữa hồ thủy lợi, tăng cường quản lý và điều tiết nước phục vụ sản xuất. Việc khôi phục công trình sau thiên tai, khắc phục hư hỏng được triển khai gắn với nhu cầu tưới, hạn chế nguy cơ thiếu nước ảnh hưởng đến mùa vụ.

Tại khu vực đập hồ Khuổi Rịa, thôn Nà Đình, xã Nghĩa Đô, công trình được đầu tư nâng cấp, sửa chữa năm 2025, hoàn thành và đưa vào sử dụng năm 2026, khôi phục khả năng điều tiết nước. Hồ hiện bảo đảm nước tưới cho khoảng 25 ha lúa hai vụ, đồng thời phục vụ nuôi thủy sản của hơn 80 hộ dân trong khu vực.

Bên cạnh đó, tại thôn Khuổi Vèng, hồ Khuổi Lếch đã hoàn thành sửa chữa, phục vụ sản xuất nông nghiệp và nuôi thủy sản cho hơn 95 hộ dân. Với dung tích 68.000 m³, hồ cung cấp nước tưới cho khoảng 30 ha tại thôn Khuổi Vèng và một phần thôn Vĩnh Yên. Đây là hai hồ thủy lợi trên địa bàn xã Nghĩa Đô, phục vụ tưới khoảng 55 ha cây trồng. Sau nâng cấp, sửa chữa, các công trình cơ bản bảo đảm điều kiện an toàn, giúp người dân chủ động hơn về nguồn nước và bố trí thời vụ.

Để duy trì hiệu quả sau đầu tư, địa phương duy trì kiểm tra công trình, nhất là trước và sau mùa mưa lũ, kịp thời phát hiện hư hỏng để xử lý. Hiện xã tiếp tục phối hợp với các thôn điều tiết nước phù hợp với lịch thời vụ, bảo đảm an toàn công trình và vùng hạ du. Trước mùa khô, địa phương chú trọng rà soát nguồn nước, vận động người dân sử dụng tiết kiệm và tham gia bảo vệ công trình.

Việc theo dõi, kiểm tra được duy trì để hạn chế sự cố ảnh hưởng đến tích nước, cấp nước phục vụ sản xuất. Ngoài ra, với dung tích 4.000 m³, hồ thủy lợi Bản Vành, xã Bảo Yên cung cấp nước tưới cho khoảng 12 ha lúa tại thôn Vành và các khu vực lân cận. Công trình hiện được khoán cho cá nhân quản lý.

Việc theo dõi mực nước, kiểm tra bờ đập và điều tiết nước được duy trì để bảo đảm phục vụ sản xuất, nhất là trong mùa khô. Bên cạnh đó, hồ thủy lợi Bản Vành (hồ Bản 7 Vành), thuộc xã Xuân Thượng, huyện Bảo Yên trước đây, là một trong 5 hồ chứa hiện nằm trên địa bàn xã Bảo Yên. Tổng dung tích của 5 hồ là 309.000 m³, phục vụ tưới khoảng 24 ha lúa và cây hằng năm tại thôn Soi Bầu và khu vực xã Xuân Thượng cũ; một số hồ chủ yếu phục vụ nuôi thủy sản.

Tuy nhiên, hư hỏng tại một số công trình đang làm hạn chế khả năng tích nước và ảnh hưởng đến việc vận hành. Theo báo cáo của Phòng Kinh tế xã Bảo Yên, một số hồ chứa bị hư hỏng cống, đường tràn, rò rỉ thân đập hoặc sạt lở bờ đập. Trong đó, có công trình không còn khả năng tích nước, ảnh hưởng đến nguồn nước tưới cho sản xuất nông nghiệp.

Các công trình cần được kiểm tra, đánh giá mức độ hư hỏng để xác định thứ tự ưu tiên sửa chữa trước mùa khô. Để hệ thống hồ thuỷ lợi vận hành hiệu quả, Phòng Kinh tế xã Bảo Yên đã tham mưu UBND xã phân loại mức độ hư hỏng, đề xuất ưu tiên sửa chữa các hạng mục ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn công trình và cấp nước sản xuất.

Địa phương cũng đánh giá nguồn nước thực tế tại từng hồ để xây dựng phương án tưới phù hợp. Với khu vực có nguy cơ thiếu nước, việc chuẩn bị nguồn cấp bổ sung được tính đến nhằm hạn chế ảnh hưởng đến sản xuất. Khu vực Bảo Yên có 16 hồ thủy lợi phục vụ sản xuất nông nghiệp và nuôi thủy sản. Trước mùa khô, thực hiện chỉ đạo của tỉnh, các địa phương đang rà soát nguồn nước, duy tu công trình, nạo vét kênh mương và xây dựng phương án cấp nước cho những khu vực có nguy cơ thiếu nước, đồng thời hướng dẫn người dân sử dụng tiết kiệm.

Điều tiết gắn với nguồn nước thực tế, lịch thời vụ và nhu cầu tưới của từng khu vực sản xuất. Chủ động sửa chữa, quản lý và điều tiết hồ thủy lợi, kết hợp sử dụng nước tiết kiệm, sẽ góp phần bảo đảm nguồn nước tưới, hạn chế thiệt hại do thiếu nước và ổn định sản xuất, đời sống người dân.

Việc chú trọng quản lý, vận hành hệ thống hồ thủy lợi tại các địa phương của tỉnh Lào Cai có ý nghĩa quan trọng trong bảo đảm an ninh nguồn nước, nhất là vào mùa khô. Thông qua công tác kiểm tra, rà soát hiện trạng công trình, theo dõi dung tích trữ nước và điều tiết nguồn nước hợp lý, các địa phương từng bước nâng cao hiệu quả khai thác các công trình thủy lợi, hạn chế tình trạng thất thoát, lãng phí nước, từ đó hướng tới bảo vệ tài nguyên nước theo hướng bền vững.

Chủ động ứng phó mưa lớn, bảo đảm an toàn công trình thủy lợi