Mùa tựu trường, chủ động phòng viêm não Nhật Bản

Đây là thời điểm cha mẹ nên chủ động kiểm tra lại lịch tiêm chủng của trẻ, nhất là với những trẻ đã lâu chưa được rà soát hồ sơ tiêm vaccine.

Viêm não Nhật Bản là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus, lây sang người qua muỗi Culex. Khi virus xâm nhập hệ thần kinh trung ương, bệnh có thể diễn biến nặng, gây tổn thương não, thậm chí tử vong hoặc để lại di chứng lâu dài về vận động, nhận thức.

Tại Việt Nam, viêm não Nhật Bản có thể xuất hiện quanh năm và thường gia tăng vào mùa hè, mùa mưa. Nhiệt độ và độ ẩm cao cùng tình trạng nước đọng tạo môi trường thuận lợi cho muỗi phát triển.

Trẻ mắc bệnh có thể bắt đầu bằng các triệu chứng như sốt cao, đau đầu, buồn nôn hoặc nôn. Khi bệnh tiến triển, trẻ có thể li bì, co giật, rối loạn ý thức. Nếu xuất hiện những biểu hiện bất thường này, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.

Ba việc nên làm

Kiểm tra lại toàn bộ lịch tiêm chủng

Một trong những việc đầu tiên cha mẹ nên làm trước khi trẻ bước vào năm học mới là tìm lại hồ sơ tiêm chủng và kiểm tra lịch tiêm viêm não Nhật Bản.

Không ít phụ huynh chỉ nhớ con "đã từng tiêm" nhưng không nhớ chính xác đã tiêm bao nhiêu mũi, sử dụng loại vaccine nào và lần tiêm gần nhất vào thời điểm nào.

Điều này đáng lưu ý bởi lịch tiêm có thể khác nhau tùy loại vaccine. Vì vậy, việc xác định trẻ đã tiêm bao nhiêu mũi thôi là chưa đủ. Phụ huynh cần đối chiếu cả tên vaccine và thời điểm từng mũi.

Với vaccine viêm não Nhật Bản bất hoạt sử dụng trong chương trình tiêm chủng mở rộng, trẻ thường được tiêm 3 mũi cơ bản: mũi đầu khi đủ 12 tháng tuổi, mũi thứ hai sau mũi đầu từ 1-2 tuần và mũi thứ ba sau mũi thứ hai 1 năm. Sau đó, trẻ cần được tiêm nhắc định kỳ 3 năm/lần cho đến khi đủ 15 tuổi.

Đối với vaccine sống giảm độc lực tái tổ hợp, trẻ từ 9 tháng đến dưới 18 tuổi có lịch tiêm 2 mũi, trong đó mũi thứ hai được tiêm sau mũi đầu 1 năm, theo hướng dẫn chuyên môn tại cơ sở tiêm chủng.

Do lịch tiêm giữa các loại vaccine có sự khác biệt, cha mẹ không nên tự suy đoán trẻ đã đủ mũi hay tự quyết định có cần tiêm lại hay không.

Nếu bị trễ lịch, phụ huynh cũng không nên mặc định trẻ phải tiêm lại từ đầu. Nhân viên y tế sẽ căn cứ vào lịch sử tiêm chủng cụ thể để tư vấn mũi tiếp theo hoặc lịch tiêm bù phù hợp.

Đặc biệt lưu ý trẻ đã lớn

Trẻ mầm non thường được gia đình theo dõi lịch tiêm khá sát. Tuy nhiên, khi bước vào tiểu học hoặc trung học cơ sở, việc kiểm tra hồ sơ tiêm chủng có thể ít được chú ý hơn.

Tâm lý cho rằng trẻ "đã tiêm từ nhỏ" hoặc "đã lớn thì không cần tiêm nhắc" có thể khiến một số mũi tiêm bị bỏ sót.

Theo thông tin được đề cập trong nguồn ban đầu, từ đầu năm đến nay, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố đã tiếp nhận 7 ca viêm não Nhật Bản. Trong số những trường hợp nặng gần đây có bệnh nhi ở độ tuổi đi học không ghi nhận tiêm mũi nhắc sau khoảng 3 tuổi và một trường hợp chưa rõ tiền sử tiêm chủng.

Những thông tin này cho thấy việc rà soát lịch tiêm không nên dừng lại ở giai đoạn mầm non. Khi trẻ trở lại trường, đặc biệt sau nhiều năm không kiểm tra hồ sơ, cha mẹ nên dành thời gian đối chiếu lại các mốc tiêm chủng.

Chủ động hạn chế muỗi đốt

Tiêm vaccine là một trong những biện pháp quan trọng để phòng viêm não Nhật Bản, nhưng phụ huynh cũng cần kết hợp với các biện pháp hạn chế muỗi đốt.

Gia đình nên cho trẻ ngủ màn, kể cả ban ngày; mặc quần áo dài khi tham gia các hoạt động ngoài trời; giữ vệ sinh môi trường sống và loại bỏ các vật dụng có thể chứa nước đọng.

Khu vực quanh nhà cần được kiểm tra thường xuyên, nhất là các dụng cụ chứa nước, chậu cây, lốp xe hoặc những vị trí có khả năng tạo thành nơi sinh sản của muỗi.

Khi trẻ tham gia hoạt động ngoại khóa hoặc vui chơi ngoài trời, phụ huynh cũng nên lưu ý các biện pháp bảo vệ phù hợp để giảm tiếp xúc với muỗi.

Rà soát lịch tiêm trước khi trẻ trở lại trường

Thay vì chỉ nhớ rằng trẻ "đã từng tiêm vaccine", cha mẹ nên thực hiện một quy trình đơn giản: tìm lại hồ sơ – kiểm tra loại vaccine – đối chiếu số mũi và ngày tiêm gần nhất – hỏi nhân viên y tế nếu thông tin chưa rõ.

Nếu thất lạc sổ tiêm chủng, phụ huynh có thể kiểm tra dữ liệu trên ứng dụng quản lý tiêm chủng hoặc liên hệ cơ sở y tế nơi trẻ từng tiêm. Trong trường hợp không xác định được đầy đủ tiền sử tiêm chủng, trẻ đã quá lịch hoặc gia đình không nhớ loại vaccine đã sử dụng, nên đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để được tư vấn.

Mùa tựu trường là thời điểm trẻ tăng cường tiếp xúc với môi trường học tập, vui chơi và các hoạt động ngoài trời. Việc rà soát lịch tiêm chủng kết hợp với các biện pháp hạn chế muỗi đốt sẽ giúp gia đình chủ động hơn trong phòng ngừa viêm não Nhật Bản cho trẻ.

6 việc nên làm ngay trong và sau mưa ngập để tránh phát sinh bệnh truyền nhiễm