Dấu hiệu nhận biết mưa đá và giải pháp hạn chế thiệt hại trong mùa dông lốc

Trong các ngày 21 đến rạng sáng 23/3, nhiều tỉnh như Sơn La, Phú Thọ, Tuyên Quang, Lào Cai ghi nhận mưa đá diện rộng với cường độ mạnh. Hiện tượng này đã làm hư hại nhiều diện tích hoa màu, gây tốc mái nhà dân, đổ cột điện, vỡ mái lợp fibro xi măng.

Theo thống kê, mưa đá kèm dông lốc đã khiến 2 người bị thương (tại Lào Cai), 1 căn nhà bị sập và 824 nhà bị tốc mái, hư hỏng (trong đó Lào Cai 783 nhà, Lai Châu 29 nhà, Điện Biên 12 nhà). Ngoài ra, khoảng 173,7ha hoa màu và cây ăn quả bị thiệt hại, chủ yếu tại Lào Cai.

Tại Tuyên Quang, rạng sáng 23/3, mưa đá kèm gió lốc xảy ra trên diện rộng ở nhiều xã vùng cao như Tùng Vài, Quản Bạ, Lùng Tám, Nghĩa Thuận, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất và sinh hoạt. Nhiều diện tích ngô mới trồng bị gãy đổ, rau màu dập nát, hàng trăm hộ dân bị thủng mái hoặc tốc mái. Cây cối gãy đổ cũng làm gián đoạn giao thông tại nhiều tuyến liên thôn, liên xã.

Tại Sơn La, dông lốc và mưa đá chiều 22/3 đã gây thiệt hại khoảng 600ha cây sơn tra (táo mèo) tại xã Ngọc Chiến, với mức độ thiệt hại lên tới 70-80%. Tại phường Chiềng An, mưa đá kéo dài hơn 30 phút ảnh hưởng đến khoảng 100 hộ dân, làm hư hại hơn 40ha cây mơ (ước sản lượng 360 tấn) và 30ha mận hậu, mận tam hoa (ước 140 tấn), mức độ thiệt hại trên 80%.

Các chuyên gia khí tượng nhận định, nguyên nhân là do khu vực Bắc Bộ đang chịu tác động đồng thời của ba hình thái thời tiết: không khí lạnh yếu liên tục tăng cường, vùng áp thấp nóng phía Tây mở rộng và hội tụ gió trên cao di chuyển từ Tây sang Đông. Sự kết hợp này tạo ra xáo trộn khí quyển mạnh, đặc biệt tại khu vực miền núi.

Theo đại diện Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, mưa đá là hiện tượng không bất thường trong thời kỳ giao mùa, thường xuất hiện từ tháng 3 đến tháng 5 hoặc từ tháng 10 đến tháng 11, trong đó cao điểm là tháng 4-5. Khu vực miền núi có địa hình phức tạp, thuận lợi cho đối lưu mạnh phát triển nên dễ hình thành mưa đá hơn.

Về cơ chế, trong điều kiện thời tiết nóng ẩm, tầng không khí dưới nóng, trên lạnh tạo ra dòng đối lưu mạnh, hình thành mây dông phát triển cao. Các dòng khí đi lên nâng các hạt băng tích tụ, lớn dần thành những viên đá có nhiều lớp. Khi khối băng đủ nặng, chúng rơi xuống đất với vận tốc lớn, gây mưa đá.

Mưa đá thường kéo dài từ 5-10 phút, có thể lên đến 20-30 phút, với kích thước viên đá từ 0,5-30mm. Vận tốc rơi có thể đạt 30-60 m/s, cá biệt tới 90 m/s, đủ sức gây hư hại nghiêm trọng nhà cửa, cây trồng.

Cơ quan khí tượng khuyến cáo, người dân cần nhận biết sớm các dấu hiệu như mây đen dày đặc, dông gió mạnh, nhiệt độ giảm đột ngột, xuất hiện tiếng gió rít liên tục. Khi có mưa đá, nên nhanh chóng tìm nơi trú ẩn an toàn, đội mũ bảo hiểm nếu đang di chuyển và chờ đá tan trước khi tiếp tục đi lại.

Bên cạnh đó, cần chủ động gia cố mái nhà, sử dụng vật liệu chịu va đập tốt, thiết kế mái dốc để giảm lực tác động. Đối với sản xuất nông nghiệp, có thể dựng giàn che bảo vệ cây trồng nhằm hạn chế thiệt hại.

Hiện nay, việc dự báo chính xác thời điểm và khu vực xảy ra mưa đá vẫn còn nhiều hạn chế, cơ quan chức năng mới chỉ có thể cảnh báo trước khoảng 1-2 giờ dựa trên diễn biến của các đám mây dông. Vì vậy, nâng cao nhận thức và chủ động phòng tránh của người dân vẫn là yếu tố then chốt để giảm thiểu rủi ro.

Vĩnh Long nâng cao hiệu quả thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt