Đẩy mạnh phòng ngừa thiên tai từ cơ sở, nâng cao vai trò cộng đồng

Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề của thiên tai với hơn 20 loại hình xảy ra hằng năm. Riêng năm 2025, nhiều cơn bão mạnh, mưa cực đoan và tình trạng lũ chồng lũ đã gây ngập lụt nghiêm trọng tại nhiều địa phương. Trước thực tế đó, dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, cùng tinh thần chủ động của chính quyền cơ sở, công tác phòng, chống thiên tai đã có những chuyển biến rõ rệt.

Ngày 6/4/2021, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 553/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Nâng cao nhận thức cộng đồng và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng đến năm 2030”. Đây được xem là chủ trương quan trọng, cụ thể hóa định hướng chuyển từ bị động ứng phó sang chủ động phòng ngừa, từ tập trung ứng cứu khẩn cấp sang quản lý rủi ro một cách bền vững.

Sau gần 5 năm triển khai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương, nhận được sự đồng hành của nhiều tổ chức quốc tế và sự hưởng ứng tích cực từ người dân. Đề án đã góp phần lan tỏa tinh thần chủ động phòng, chống thiên tai từ cơ sở, đồng thời nâng cao đáng kể năng lực của đội ngũ cán bộ và cộng đồng trong quản lý rủi ro.

Trong giai đoạn thực hiện, Bộ cùng các địa phương và tổ chức quốc tế đã tổ chức hơn 743.000 đợt tập huấn, truyền thông với trên 8,4 triệu lượt người tham gia, đồng thời triển khai gần 1.200 cuộc diễn tập. Hàng triệu người dân, học sinh và cán bộ cơ sở được trang bị kiến thức, kỹ năng ứng phó và phòng ngừa, góp phần giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra.

Trên cơ sở những kết quả đạt được, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng các địa phương cần tiếp tục bám sát mục tiêu Đề án trong giai đoạn 2026–2030. Trọng tâm là hoàn thiện tài liệu hướng dẫn, nâng cao năng lực cho cán bộ và lực lượng xung kích, đa dạng hóa hình thức đào tạo; đồng thời khuyến khích người dân tham gia trực tiếp vào hoạt động phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai. Việc huy động nguồn lực xã hội hóa từ ngân sách, Quỹ Phòng chống thiên tai, doanh nghiệp và cộng đồng cũng cần được đẩy mạnh.

Cùng với đó, các địa phương cần tiếp tục tăng cường truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng về giảm nhẹ rủi ro thiên tai; hướng dẫn người dân chủ động tham gia các hoạt động phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả ngay từ cấp xã.

Chuyển đổi số được xác định là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả, tính kịp thời và khả năng thích ứng trong công tác phòng, chống thiên tai. Vì vậy, trong mùa mưa bão năm 2026, hoạt động truyền thông cần được triển khai mạnh mẽ, sáng tạo trên các cơ quan báo chí và nền tảng xã hội, bảo đảm đầu tư bài bản để tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực. Các cơ quan chức năng cũng cần nghiên cứu, triển khai mô hình sinh kế cộng đồng tại các địa phương, giúp người dân thích ứng với biến đổi khí hậu và chủ động phòng tránh thiên tai.

Thực tiễn cho thấy, nhờ sự tham gia của cả hệ thống chính trị và nỗ lực đồng bộ, nhận thức của cộng đồng đã có sự thay đổi rõ rệt: từ bị động sang chủ động phòng ngừa, từ “ứng phó khi xảy ra” sang “giảm thiểu trước khi đến”. Đây là nền tảng quan trọng để hướng tới một xã hội an toàn, thích ứng và phát triển bền vững trước thiên tai.

Khắc phục hậu quả mưa lũ miền Trung: Đảng và Nhà nước đồng hành cùng người dân trong tái thiết sau thiên tai