Liên hợp quốc: Tài nguyên thiên nhiên phải trở thành động lực cho phát triển bền vững

Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres kêu gọi xây dựng một chuỗi giá trị tài nguyên thiên nhiên công bằng và bền vững, bảo đảm các quốc gia và cộng đồng sở hữu tài nguyên được hưởng lợi xứng đáng từ nguồn lực của mình.

Phát biểu tại phiên thảo luận mở của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc về quản trị tài nguyên thiên nhiên, ông Guterres nhấn mạnh: "Chúng ta phải bảo đảm việc khai thác khoáng sản mang lại kết quả công bằng và bền vững cho các quốc gia và cộng đồng giàu tài nguyên."

Theo người đứng đầu Liên hợp quốc, đã đến lúc từ bỏ mô hình khai thác truyền thống, trong đó tài nguyên được lấy đi nhưng phần lớn giá trị gia tăng lại thuộc về nơi khác, còn các cộng đồng địa phương phải gánh chịu những hệ lụy về môi trường, kinh tế và xã hội.

Ông cho rằng cần thu hẹp khoảng cách giữa quyền chủ quyền được pháp luật quốc tế công nhận và khả năng thực tế của các quốc gia trong việc kiểm soát, khai thác và hưởng lợi từ tài nguyên thiên nhiên. Thực trạng này đặc biệt rõ nét tại nhiều quốc gia châu Phi, nơi nguồn tài nguyên dồi dào nhưng người dân vẫn chưa được hưởng lợi tương xứng.

Tổng Thư ký Liên hợp quốc cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải ngăn chặn các dòng chảy bất hợp pháp và nâng cao tính minh bạch trong toàn bộ chuỗi cung ứng khoáng sản. Ông lưu ý, tài nguyên thường được khai thác ở một quốc gia, vận chuyển qua quốc gia khác, chế biến tại nơi khác trước khi được đưa ra thị trường toàn cầu. Vì vậy, các giải pháp quản lý cần bao quát toàn bộ chuỗi giá trị thay vì chỉ tập trung vào khâu khai thác.

Theo ông Guterres, sự phối hợp chặt chẽ giữa các quốc gia khai thác, trung chuyển và tiêu thụ tài nguyên là yếu tố then chốt để khắc phục những khoảng trống trong quy định và thực thi pháp luật. Bên cạnh đó, các tổ chức quốc tế, tổ chức tài chính và doanh nghiệp cũng cần tham gia xây dựng cơ chế truy xuất nguồn gốc, tăng cường thẩm định và chia sẻ thông tin nhằm ngăn chặn khoáng sản khai thác trái phép xâm nhập vào thị trường hợp pháp.

Ông Guterres khẳng định mục tiêu lâu dài là thay đổi cách thức khai thác, chế biến, thương mại và sử dụng tài nguyên thiên nhiên, qua đó giúp các quốc gia sản xuất và cộng đồng địa phương giữ lại nhiều giá trị gia tăng hơn. Đồng thời, cần cắt đứt nguồn tài chính từ khai thác tài nguyên bất hợp pháp nuôi dưỡng các nhóm vũ trang và mạng lưới tội phạm.

Người đứng đầu Liên hợp quốc cảnh báo, nếu không có hành động quyết liệt, hoạt động khai thác tài nguyên trái phép sẽ tiếp tục làm gia tăng bất bình đẳng, bất ổn và xung đột. Ngược lại, việc quản trị hiệu quả nguồn tài nguyên thiên nhiên sẽ tạo động lực cho phát triển bền vững, củng cố thể chế, thúc đẩy hòa bình và mang lại thịnh vượng cho các quốc gia và cộng đồng.

Biến phụ phẩm nông nghiệp thành tài nguyên: Dư địa lớn cho tăng trưởng xanh