Phục dựng Điện Kính Thiên: Tạo điểm nhấn trong không gian di sản quốc gia, quốc tế

Dự án Bảo quản, tu bổ, phục hồi Điện Kính Thiên được triển khai sau hơn 15 năm nghiên cứu liên ngành về lịch sử, khảo cổ, kiến trúc và nghi lễ cung đình. Quá trình nghiên cứu có sự phối hợp giữa các cơ quan chuyên môn trong nước với Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO và Hội đồng Di tích và Di chỉ Quốc tế (ICOMOS), từng bước bổ sung cơ sở dữ liệu phục vụ việc xác định quy mô, cấu trúc và diện mạo công trình.

Những kết quả khảo cổ mới tiếp tục làm rõ các dấu tích liên quan đến Chính Điện Kính Thiên. Cuộc khai quật lần thứ tư được thực hiện trong năm 2026 tại khu vực nền điện, với tổng diện tích 910 m², phát hiện thêm nhiều tư liệu về địa tầng, quy mô kiến trúc, móng nền, móng cột, vật liệu xây dựng và dấu tích sân Điện. Qua 4 đợt khai quật, khu vực nền Điện đã xác định được địa tầng dày khoảng 6 m, chứa các lớp văn hóa kéo dài từ thời Đại La đến thời Nguyễn. Hệ thống móng xuất lộ cho phép xác định giới hạn theo chiều Đông - Tây của Điện Kính Thiên gồm 9 gian với 10 hàng cột, chiều Bắc - Nam gồm 5 gian với 6 hàng cột. Những dữ liệu này được xem là nguồn tư liệu quan trọng cho quá trình nghiên cứu và phục dựng công trình.

Song song với khảo cổ, việc đánh giá tính xác thực của từng thành phần kiến trúc được xây dựng thành một hệ thống nghiên cứu riêng. Sau khoảng 15 năm tích lũy dữ liệu, nhóm nghiên cứu đề xuất phương pháp sử dụng mã màu để nhận diện mức độ xác thực của các bộ phận công trình, dựa trên cơ sở dữ liệu liên ngành về lịch sử, khảo cổ học, kiến trúc và các công trình so sánh trong nước, quốc tế. Quy trình gồm xây dựng cơ sở dữ liệu, phân loại từng nhóm cấu kiện, lập bảng thông tin và tư liệu kiểm chứng, sau đó tổng hợp để đánh giá mức độ xác thực từ từng bộ phận đến tổng thể công trình.

Đối với Điện Kính Thiên, các thành phần móng, thân và mái đã được phân tích chi tiết, trong đó phần móng gồm 10 chi tiết chính, phần gỗ 31 chi tiết và phần mái 9 chi tiết. Theo các tiêu chí của Công ước Nara về tính xác thực, mức độ xác thực cao nhất được xác định ở mức 94%, dựa trên 5 yếu tố gồm sự tồn tại, lịch sử, vị trí, vật liệu và công nghệ xây dựng. Hệ thống này tiếp tục được sử dụng để nhận diện mức độ chắc chắn của từng thành phần khi thiết kế và triển khai phục dựng.

Cơ sở phục dựng cũng được bổ sung từ chính các dấu tích và hiện vật tìm thấy trong khu di sản. Dấu vết kỹ thuật trên cấu kiện có thể cung cấp thông tin về phương thức chế tác, lắp ghép và những biến đổi của công trình qua thời gian. Các hiện vật có minh văn, từ gạch, đồ gốm đến cấu kiện kiến trúc, tiếp tục được nghiên cứu để làm rõ nguồn vật liệu, địa điểm sản xuất, lực lượng tham gia cung cấp và xây dựng công trình. Cách tiếp cận này giúp quá trình phục dựng không chỉ dựa vào hình thức kiến trúc mà còn gắn với lịch sử vật liệu và kỹ thuật xây dựng của điện Kính Thiên.

Trong định hướng bảo tồn Hoàng thành Thăng Long, UNESCO và ICOMOS đã đưa ra các khuyến nghị liên quan đến nghiên cứu, bảo tồn và phục hồi khu vực Chính điện Kính Thiên. Năm 2024, UNESCO cho phép hạ giải có kiểm soát một số công trình hiện đại nằm trong vùng lõi để tạo điều kiện nghiên cứu khảo cổ. Năm 2025, UNESCO tiếp tục ghi nhận việc xây dựng tầm nhìn đến năm 2030, trong đó có Chính Điện Kính Thiên và không gian chính điện. Đến năm 2026, tầm nhìn phát triển Hoàng thành Thăng Long đến năm 2030 và 2045 tiếp tục được ghi nhận, với yêu cầu phục dựng điện Kính Thiên phải dựa trên cơ sở khoa học và tuân thủ các quy trình được cấp có thẩm quyền cho phép.

Phục dựng Điện Kính Thiên vì thế không chỉ là khôi phục một công trình kiến trúc, mà còn góp phần hoàn thiện không gian trung tâm Hoàng thành Thăng Long, nơi các lớp di sản lịch sử, khảo cổ và kiến trúc được bảo tồn, kết nối và phát huy trong không gian đô thị hiện đại.

Quy hoạch Hồ Gươm: 92% người dân đồng tình với phương án điều chỉnh