Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia 2026: Thúc đẩy tự chủ, tiết kiệm và chuyển dịch năng lượng

Từ bảo đảm đủ nguồn cung đến xây dựng hệ thống năng lượng bền vững

Sáng 10/11/2026, tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026 với chủ đề “Năng lượng tự chủ - Mạch máu của tăng trưởng hai con số”. Tại sự kiện, Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia Việt Nam 2026 cũng được công bố, cung cấp những đánh giá về thực trạng hệ thống năng lượng, các nguy cơ tiềm ẩn và định hướng bảo đảm nguồn cung trong thời gian tới.

Diễn đàn được tổ chức trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai các nhiệm vụ theo Nghị quyết số 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Đáng chú ý, yêu cầu đặt ra không chỉ là bảo đảm đủ năng lượng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội mà còn phải chuyển mạnh sang tư duy an toàn, ổn định, tự chủ và bền vững.

Phát biểu tại sự kiện, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh, mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026 - 2030 đòi hỏi ngành năng lượng phải chủ động chuẩn bị nguồn lực, đi trước một bước. Trong đó, năng lực tự chủ năng lượng có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng duy trì ổn định kinh tế và bảo đảm các hoạt động sản xuất, đời sống.

Theo định hướng tại Nghị quyết số 70-NQ/TW, đến năm 2030, tổng cung năng lượng sơ cấp của Việt Nam dự kiến đạt khoảng 150 - 170 triệu tấn dầu quy đổi; tổng công suất các nguồn điện khoảng 183 - 236 GW hoặc cao hơn tùy theo nhu cầu hệ thống; tổng sản lượng điện đạt khoảng 560 - 624 tỷ kWh. Các cơ sở lọc dầu trong nước được định hướng đáp ứng tối thiểu 70% nhu cầu xăng dầu, trong khi dự trữ xăng dầu cần đạt khoảng 90 ngày nhập ròng.

Những mục tiêu này cho thấy quy mô nguồn cung và năng lực dự phòng sẽ tiếp tục được chú trọng. Tuy nhiên, trong bối cảnh yêu cầu giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu ngày càng cấp thiết, phát triển năng lượng cũng cần gắn với hiệu quả sử dụng tài nguyên, kiểm soát tác động môi trường và từng bước nâng cao tỷ trọng các nguồn năng lượng sạch.

Biến động khí hậu và thị trường thế giới làm gia tăng sức ép

Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia Việt Nam 2026 cho thấy hệ thống năng lượng trong nước đã trải qua một năm với nhiều sức ép lớn. Trên thế giới, việc eo biển Hormuz bị phong tỏa trong khoảng 6 tháng đã gây gián đoạn một tuyến vận tải dầu khí chiến lược, khiến giá dầu Brent có thời điểm tăng lên 118,35 USD/thùng.

Ở trong nước, nắng nóng kéo dài và hiện tượng El Niño khiến nhu cầu tiêu thụ điện tăng mạnh, trong khi sản lượng thủy điện cả năm thấp hơn năm 2025 khoảng 18,5 tỷ kWh. Đây là diễn biến đáng chú ý bởi thủy điện phụ thuộc trực tiếp vào điều kiện thủy văn, lượng mưa và khả năng tích nước tại các hồ chứa. Khi thời tiết cực đoan làm thay đổi chế độ dòng chảy, khả năng huy động nguồn điện này cũng chịu những tác động nhất định.

Theo thông tin được công bố tại diễn đàn, trong số 177 quốc gia được báo cáo khảo sát, tính đến ngày 9/11/2026, có 102 quốc gia, tương đương 57,6%, gặp khó khăn về năng lượng; chỉ 13 quốc gia duy trì được trạng thái ổn định, trong đó có Việt Nam.

Trong bối cảnh đó, hệ thống năng lượng Việt Nam vẫn bảo đảm được nguồn cung điện và xăng dầu. Công suất cực đại của hệ thống điện đạt 57.537 MW vào ngày 24/6/2026. Dù trải qua ba đợt nắng nóng cực đoan, hệ thống không phải thực hiện cắt điện luân phiên. Sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu trong 9 tháng tăng 9,4%, ước tính cả năm đạt 356,2 tỷ kWh, tăng trên 10%.

Đối với lĩnh vực xăng dầu, hai nhà máy lọc dầu trong nước đã vận hành vượt công suất thiết kế; nguồn dầu thô được đa dạng hóa từ một loại lên hơn 10 loại. Nhờ đó, nguồn cung trong nước không xảy ra tình trạng thiếu hụt và chưa phải sử dụng đến lượng xăng dầu dự trữ quốc gia.

Cùng với việc duy trì nguồn cung, các chính sách điều hành cũng góp phần kiểm soát giá năng lượng. Theo thông tin tại diễn đàn, Nhà nước đã dành hơn 64.000 tỷ đồng cho các chính sách giảm thuế, phí xăng dầu và tạm ứng Quỹ bình ổn giá. Tại thời điểm ngày 26/10/2026, giá xăng bán lẻ trong nước bằng khoảng 63% mức bình quân thế giới.

Dù vậy, những kết quả trên chưa đồng nghĩa các nguy cơ đối với an ninh năng lượng đã được giải quyết triệt để. Đặc biệt, sự phụ thuộc vào nguồn cung nhập khẩu và các tuyến vận tải quốc tế vẫn là yếu tố có thể tác động trực tiếp đến khả năng bảo đảm năng lượng trong nước khi xảy ra khủng hoảng.

Giảm phụ thuộc nhập khẩu, tăng năng lực dự phòng

Một trong những vấn đề được đặt ra tại diễn đàn là tỷ lệ nhập khẩu ròng năng lượng của Việt Nam đã lên tới 43,9% tổng cung năng lượng sơ cấp trong năm 2025. Trong khi đó, lượng dự trữ xăng dầu hiện mới tương đương khoảng 60 ngày nhập ròng, thấp hơn mục tiêu 90 ngày; dầu thô chưa có dự trữ quốc gia.

Những con số này cho thấy yêu cầu tăng cường năng lực dự phòng, đa dạng hóa nguồn cung và giảm rủi ro từ các tuyến nhập khẩu cần được đặt trong chiến lược dài hạn. Bài học từ sự gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz cho thấy, việc phụ thuộc quá lớn vào một nguồn nhiên liệu hoặc một tuyến cung ứng có thể khiến hệ thống năng lượng dễ bị tổn thương trước các biến động bên ngoài.

Không chỉ đối mặt với rủi ro từ thị trường quốc tế, Việt Nam còn phải chuẩn bị cho áp lực gia tăng nhu cầu năng lượng trong nước. Theo dự báo được nêu tại diễn đàn, năm 2027 sẽ tiếp tục là giai đoạn khó khăn, trong khi năm 2028 có thể còn nhiều thách thức hơn. Nhu cầu điện dự kiến tăng khoảng 10% trên nền tiêu thụ cao của năm 2026, nhưng một số nguồn điện nền mới chưa thể kịp đưa vào vận hành.

Đáng chú ý, phụ tải điện tại miền Bắc được dự báo tiếp tục tăng trong những năm tới. Do đó, việc đẩy nhanh tiến độ các dự án nguồn điện và lưới điện có vai trò quan trọng, nhất là các công trình cần hoàn thành trong năm 2027 để đáp ứng nhu cầu vào mùa khô.

Tại diễn đàn, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn đề nghị các đại biểu tập trung thảo luận, đề xuất giải pháp tháo gỡ vướng mắc về thể chế, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục và tạo điều kiện cho các nhà đầu tư triển khai dự án. Cùng với đó là các giải pháp bảo đảm cung ứng điện trong giai đoạn 2027 - 2028, tăng dự trữ nhiên liệu, đa dạng hóa nguồn và tuyến nhập khẩu, nâng cao chất lượng dự báo và kết nối dữ liệu giữa các đơn vị cung ứng, khách hàng với cơ quan quản lý.

Đây đều là những nhiệm vụ có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng chống chịu của hệ thống năng lượng trước các cú sốc về thị trường, thời tiết và địa chính trị.

Chuyển dịch năng lượng và tiết kiệm năng lượng là yêu cầu dài hạn

Bên cạnh việc phát triển nguồn cung, chuyển dịch năng lượng, tiết kiệm năng lượng và nâng cao năng lực tự chủ công nghệ cũng là những nội dung được đặt ra tại Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, việc bảo đảm nguồn năng lượng phục vụ tăng trưởng cần được đặt song hành với mục tiêu sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm tác động tiêu cực đến môi trường. Nếu chỉ tập trung mở rộng nguồn cung mà chưa chú trọng cơ cấu năng lượng, hiệu suất sử dụng và kiểm soát phát thải, áp lực môi trường trong quá trình sản xuất, truyền tải và tiêu thụ năng lượng có thể tiếp tục gia tăng.

Tại diễn đàn, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn đề nghị các nhà đầu tư, tổ chức tài chính trao đổi về điều kiện huy động nguồn vốn dài hạn cho những dự án năng lượng quy mô lớn. Đồng thời, doanh nghiệp và viện nghiên cứu cần chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn trong tiết kiệm năng lượng, hợp tác phát triển và làm chủ công nghệ.

Một điểm nhấn của chương trình là tọa đàm “An ninh năng lượng - Khơi thông nguồn lực, nâng cao tự chủ, tạo động lực tăng trưởng”. Các nội dung trao đổi tập trung vào khả năng cung ứng năng lượng phục vụ mục tiêu tăng trưởng, cơ cấu nguồn năng lượng quốc gia trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng và kinh nghiệm quốc tế về chính sách mua bán điện từ các nguồn năng lượng tái tạo, góp phần phát triển thị trường điện cạnh tranh.

Việc thúc đẩy các nguồn năng lượng tái tạo, nâng cao hiệu quả sử dụng điện và hoàn thiện cơ chế huy động vốn được xem là những hướng đi cần được nghiên cứu, triển khai đồng bộ. Cùng với đó, công tác dự báo, điều hành dựa trên dữ liệu và tăng cường liên kết giữa các chủ thể trong hệ thống năng lượng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng nguồn lực.

Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026 không chỉ là dịp đánh giá kết quả thực hiện các mục tiêu bảo đảm nguồn cung mà còn mở ra không gian trao đổi về những vấn đề dài hạn của ngành năng lượng. Từ yêu cầu tự chủ nhiên liệu, phát triển hạ tầng đến chuyển dịch năng lượng và tiết kiệm năng lượng, các giải pháp cần được đặt trong mối liên hệ chặt chẽ với mục tiêu tăng trưởng xanh.

Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tiếp tục gia tăng và các rủi ro khí hậu ngày càng khó dự báo, bảo đảm an ninh năng lượng không thể chỉ được đánh giá bằng khả năng cung ứng đủ điện, xăng dầu trong từng thời điểm. Quan trọng hơn là xây dựng được hệ thống năng lượng có khả năng thích ứng, vận hành ổn định, sử dụng hiệu quả tài nguyên và từng bước giảm tác động đến môi trường.

Việt Nam thúc đẩy điện hạt nhân gắn với an ninh năng lượng và Net Zero