Siết chặt xử lý vi phạm trong lĩnh vực đất đai, hướng tới quản lý chặt chẽ

Chính phủ ban hành Nghị định 281/2026/NĐ-CP ngày 13/7/2026, sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 123/2024/NĐ-CP ngày 4/10/2024 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai. Nghị định mới được kỳ vọng góp phần hoàn thiện cơ chế xử lý vi phạm, phù hợp hơn với thực tiễn quản lý, sử dụng đất hiện nay.

Một trong những quy định mới đáng chú ý là trường hợp vợ và chồng cùng có quyền sử dụng đất. Khi phát sinh hành vi vi phạm hành chính trên thửa đất thuộc quyền sử dụng chung, việc xử phạt được áp dụng như đối với một cá nhân. Quy định này giúp xác định thống nhất hơn đối tượng và mức xử phạt trong những trường hợp quyền sử dụng đất thuộc cả hai vợ chồng.

Nghị định cũng bổ sung nhiều biện pháp khắc phục hậu quả. Với các hành vi vi phạm liên quan đến việc tẩy xóa, sửa chữa, làm sai lệch nội dung hoặc sử dụng giấy tờ giả về đất đai, người vi phạm có thể phải khôi phục tình trạng ban đầu của đất, thực hiện lại thủ tục hành chính về đất đai và nộp lại các giấy tờ đã sử dụng.

Cùng với đó, quy định mới làm rõ hơn việc xác định số lợi bất hợp pháp thu được từ hành vi vi phạm. Trường hợp nhiều tổ chức, cá nhân cùng thực hiện hành vi vi phạm trên một thửa đất, khoản lợi bất hợp pháp phải nộp được chia đều cho những chủ thể cùng vi phạm. Nếu người vi phạm đã nộp các khoản tiền vào ngân sách nhà nước từ việc sử dụng đất vi phạm, số tiền này được khấu trừ khi xác định khoản lợi bất hợp pháp phải nộp.

Đáng chú ý, thẩm quyền xử phạt của Chủ tịch UBND cấp xã được nâng đáng kể. Theo quy định mới, Chủ tịch UBND cấp xã có quyền phạt cảnh cáo, phạt tiền đến 250 triệu đồng, đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn có thời hạn 3 tháng và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định. Trong khi đó, quy định trước đây chỉ cho phép Chủ tịch UBND cấp xã phạt tiền đến 5 triệu đồng.

Việc tăng thẩm quyền được kỳ vọng giúp chính quyền cơ sở chủ động hơn trong phát hiện, xử lý các vi phạm đất đai ngay tại địa bàn, hạn chế tình trạng vụ việc phải chuyển lên cấp trên hoặc kéo dài do vượt thẩm quyền.

Nghị định 281/2026/NĐ-CP cũng điều chỉnh quy định về đăng ký biến động đất đai. Theo đó, hành vi không thực hiện đăng ký biến động trong một số trường hợp theo Luật Đất đai có thể bị phạt từ 2 đến 3 triệu đồng, trừ trường hợp nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án đầu tư thông qua thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất theo quy định.

Nghị định mới đồng thời điều chỉnh thẩm quyền xử phạt của một số chức danh thanh tra chuyên ngành. Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường được phạt tiền đến 400 triệu đồng; một số chức danh thuộc cơ quan quản lý nhà nước ở Trung ương có thẩm quyền phạt đến 500 triệu đồng theo phạm vi được giao.

Với những điều chỉnh về chế tài, biện pháp khắc phục và thẩm quyền xử lý, Nghị định 281/2026/NĐ-CP hướng tới tăng tính chủ động của cơ quan quản lý, nâng hiệu quả thực thi pháp luật và góp phần hạn chế các vi phạm trong quản lý, sử dụng đất.

TPHCM phát động chiến dịch 90 ngày "thần tốc" hoàn thiện dữ liệu đất đai