Tăng tốc triển khai đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp

Ngày 8/3, tại phường Vị Thanh (TP Cần Thơ), Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức hội nghị sơ kết hai năm triển khai Đề án phát triển bền vững 1 triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đến năm 2030.

Phát biểu tại hội nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng cho biết sau hơn hai giờ làm việc, hội nghị đã hoàn thành chương trình đề ra. Các đại biểu đã nghe báo cáo kết quả hai năm thực hiện đề án và đóng góp nhiều ý kiến từ các địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ chức quốc tế cũng như các chuyên gia.

Theo Bộ trưởng, những ý kiến này cung cấp thêm nhiều thông tin thực tiễn và đề xuất các giải pháp quan trọng cho giai đoạn tiếp theo của đề án. Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng ghi nhận sự tham gia tích cực của các địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân trong quá trình triển khai.

Chuyển biến trong tư duy sản xuất lúa

Theo đánh giá tại hội nghị, với cách triển khai đồng bộ và có trách nhiệm, đề án bước đầu đạt được một số kết quả tích cực. Một trong những thay đổi rõ nét là sự chuyển biến về nhận thức của hệ thống chính trị và người dân đối với mục tiêu phát triển bền vững của ngành lúa gạo.

Đến nay, đề án được xác định không chỉ là chương trình phát triển sản xuất mà còn là bước quan trọng trong quá trình tái cơ cấu ngành hàng lúa gạo tại vùng ĐBSCL, hướng tới nền nông nghiệp xanh, bền vững và thân thiện với môi trường.

Tại nhiều địa phương, nông dân đã từng bước thay đổi phương thức canh tác truyền thống, áp dụng các quy trình sản xuất tiên tiến như “1 phải 5 giảm”, “3 giảm 3 tăng”, hay mô hình canh tác lúa thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu.

Cùng với đó, nhiều mô hình quản lý nước tưới theo phương pháp ngập khô xen kẽ (AWD), sử dụng phân bón hợp lý và giảm phát thải khí nhà kính cũng được triển khai. Một số địa phương như Cần Thơ, Đồng Tháp và An Giang đã chủ động nhân rộng mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân đồng thời giảm phát thải.

Ngoài ra, một số doanh nghiệp lớn đã tham gia chuỗi giá trị lúa gạo chất lượng cao, hỗ trợ nông dân từ khâu sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm, qua đó từng bước hình thành các liên kết sản xuất bền vững.

Theo Bộ trưởng Trần Đức Thắng, những kết quả ban đầu không chỉ giúp nâng cao giá trị ngành hàng lúa gạo mà còn phù hợp với cam kết của Việt Nam tại COP26 về mục tiêu đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Đây cũng là cơ sở để xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam theo định hướng “xanh – sạch – chất lượng – bền vững”.

Tiếp tục hoàn thiện để phát triển bền vững

Bên cạnh kết quả đạt được, quá trình triển khai đề án vẫn còn một số khó khăn. Một số địa phương còn gặp lúng túng trong tổ chức thực hiện; hạ tầng thủy lợi, đặc biệt là hệ thống thủy lợi nội đồng, chưa đáp ứng yêu cầu sản xuất.

Bộ trưởng Trần Đức Thắng cũng lưu ý vấn đề xử lý rơm rạ sau thu hoạch, coi đây là khâu quan trọng nhằm giảm phát thải và thúc đẩy phát triển nông nghiệp tuần hoàn. Ngoài ra, năng lực tổ chức sản xuất của một số hợp tác xã và doanh nghiệp còn hạn chế; các nguồn lực tài chính xanh và cơ chế hỗ trợ cho các mô hình giảm phát thải cần tiếp tục được thúc đẩy.

Để đề án được triển khai hiệu quả hơn trong thời gian tới, Bộ trưởng đề nghị các bộ, ngành, địa phương và các đơn vị liên quan tập trung thực hiện một số nhiệm vụ trọng tâm.

Cụ thể, Bộ Tài chính được đề nghị phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm hoàn thiện thủ tục trình phê duyệt dự án “Hỗ trợ hạ tầng và kỹ thuật cho lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng ĐBSCL” sử dụng vốn vay IBRD của Ngân hàng Thế giới, đồng thời bố trí nguồn lực thực hiện các nhiệm vụ của đề án theo Quyết định số 1490/QĐ-TTg.

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tiếp tục chỉ đạo các tổ chức tín dụng bố trí nguồn vốn ưu đãi, tạo điều kiện để doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân tiếp cận nguồn vốn phục vụ sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

Hội Nông dân Việt Nam và Liên minh Hợp tác xã Việt Nam được đề nghị tiếp tục phối hợp với các địa phương trong công tác tuyên truyền, hướng dẫn nông dân tham gia đề án, đồng thời thúc đẩy phát triển các mô hình hợp tác xã kiểu mới.

Đối với các địa phương vùng ĐBSCL, Bộ trưởng đề nghị chủ động xây dựng kế hoạch mở rộng diện tích áp dụng các quy trình canh tác bền vững phù hợp với từng vùng sinh thái, đồng thời bố trí kinh phí triển khai từ năm 2026 để nhân rộng các mô hình đã đăng ký.

Các địa phương cũng cần quan tâm đầu tư nâng cấp hệ thống thủy lợi nội đồng, phát triển các mô hình tưới tiết kiệm nước như AWD, cải thiện hệ thống kho chứa và logistics nhằm giảm thất thoát sau thu hoạch.

Bên cạnh đó, cần tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân theo chuỗi giá trị; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất và tiêu thụ sản phẩm; nâng cao nhận thức của người dân về sản xuất lúa bền vững và xử lý rơm rạ sau thu hoạch.

Theo Bộ trưởng Trần Đức Thắng, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để tái định hình ngành lúa gạo theo hướng hiện đại, bền vững và thân thiện với môi trường.

Ông kêu gọi các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân tiếp tục phối hợp chặt chẽ, đổi mới sáng tạo và quyết tâm triển khai hiệu quả đề án, góp phần xây dựng nền nông nghiệp xanh, nâng cao thu nhập cho nông dân và phát triển nông thôn hiện đại.

Ngành lúa gạo chuyển mình theo hướng bền vững từ Đề án 1 triệu hécta