Thiên tai cực đoan, cần chuyển mạnh sang phòng ngừa từ sớm

Sáng 7/10, tại phường Quy Nhơn Nam, tỉnh Gia Lai, Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai tổ chức khai mạc lớp tập huấn “Nâng cao năng lực về quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng cho đội ngũ tập huấn viên cấp tỉnh”. Chương trình diễn ra trong hai ngày 7 và 8/10/2026.

Hoạt động nằm trong khuôn khổ triển khai Đề án “Nâng cao nhận thức cộng đồng và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng đến năm 2030” (Đề án 553), được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 553/QĐ-TTg ngày 6/4/2021. Mục tiêu là củng cố năng lực cho đội ngũ tập huấn viên cấp tỉnh, tạo lực lượng nòng cốt để đưa kiến thức, kỹ năng phòng ngừa và quản lý rủi ro thiên tai đến cơ sở.

Thiên tai diễn biến ngày càng bất thường

Phát biểu khai mạc, Phó Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai Nguyễn Văn Tiến cho biết những năm gần đây, thiên tai ở Việt Nam diễn biến ngày càng phức tạp, bất thường và cực đoan, gây thiệt hại nghiêm trọng về người, tài sản và đời sống nhân dân.

Năm 2024, thiên tai diễn biến đặc biệt nghiêm trọng, vượt nhiều ngưỡng lịch sử. Riêng bão số 3 (Yagi) tháng 9/2024 làm 345 người chết và mất tích, gần 400.000 nhà bị hư hỏng, tổng thiệt hại ước tính trên 81.800 tỷ đồng.

Năm 2025, trên Biển Đông xuất hiện 21 cơn bão và áp thấp nhiệt đới, cao nhất từ trước đến nay. Mưa lớn cực đoan xảy ra trên diện rộng, nhiều nơi vượt giá trị lịch sử. Thiên tai trong năm phá vỡ 10 mốc lịch sử quan trọng, làm 484 người chết và mất tích, tổng thiệt hại kinh tế trên 104.000 tỷ đồng, mức cao nhất từ trước đến nay.

Từ đầu năm 2026, cả nước đã xảy ra 20 loại hình thiên tai. Nhiều hiện tượng diễn biến bất thường như lốc, sét, mưa đá, nắng nóng trên diện rộng. Đáng chú ý, đầu tháng 6/2026 xuất hiện đợt không khí lạnh bất thường. Các đợt mưa lớn tại miền núi phía Bắc, trong đó có mưa gây lũ quét, sạt lở đất nghiêm trọng tại Mường Than, tỉnh Lai Châu, tiếp tục cho thấy tính phức tạp, khó lường của thiên tai.

Nâng năng lực phòng ngừa từ cộng đồng

Theo Phó Cục trưởng Nguyễn Văn Tiến, trước diễn biến trên, nâng cao nhận thức cộng đồng và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây là giải pháp phi công trình, chi phí không lớn nhưng mang lại hiệu quả thiết thực, cần được triển khai thường xuyên từ phòng ngừa, ứng phó đến khắc phục hậu quả.

Định hướng được nhấn mạnh là “chuyển mạnh từ ứng phó bị động sang quản trị rủi ro chủ động; từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ sớm, từ xa”. Công tác phòng, chống thiên tai cần gắn với quá trình phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, trong đó nâng cao kiến thức và kỹ năng cho người dân là yếu tố quan trọng để giảm thiểu rủi ro ngay từ cơ sở.

Gia Lai có điều kiện tự nhiên đa dạng, không gian phát triển trải rộng từ cao nguyên đến vùng ven biển, địa hình phân hóa mạnh, cùng hệ thống sông suối, rừng, hồ và vùng sản xuất nông nghiệp phong phú. Địa phương cũng có nhiều cộng đồng dân tộc cùng sinh sống, với những giá trị văn hóa đặc sắc, trong đó có Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên. Những đặc điểm này vừa tạo tiềm năng phát triển, vừa đặt ra yêu cầu riêng trong phòng, chống thiên tai trước tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu.

Trong hai ngày tập huấn, các học viên được nghiên cứu về tình hình thiên tai, cách triển khai Đề án quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng, các bước quản lý rủi ro, nhà an toàn trong phòng, chống thiên tai; quy trình đánh giá rủi ro, phục hồi và tái thiết nhà ở sau thiên tai, cùng kỹ năng giảng dạy và thực hành thí giảng.

Theo Phó Cục trưởng Nguyễn Văn Tiến, lớp tập huấn không chỉ cung cấp kiến thức mà còn tạo diễn đàn để các đại biểu, báo cáo viên và học viên trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ bài học thực tiễn. Sau khóa học, các học viên sẽ được bổ sung vào đội ngũ tập huấn viên cấp tỉnh theo Chương trình của Đề án 553.

An ninh nguồn nước miền Trung - Tây nguyên (Bài 3): Bài học từ những hiện tượng thời tiết cực đoan năm 2025