Vận hành liên hồ chứa sông Hồng: Chủ động phòng lũ, bảo đảm nguồn nước hạ du

Cùng với yêu cầu vận hành thống nhất, đồng bộ, Bộ nhấn mạnh việc kết hợp điều tiết hồ chứa với các giải pháp phòng, chống thiên tai, quy hoạch hạ tầng và bảo đảm an toàn công trình, hướng tới bảo vệ bền vững vùng hạ du.

Hoàn thiện cơ chế điều tiết trên toàn lưu vực

Ngày 6/10/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1936/QĐ-TTg về Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Hồng, thay thế Quyết định số 740/QĐ-TTg năm 2019 và Quyết định số 922/QĐ-TTg năm 2025. Quy trình gồm 5 chương, 29 điều và 3 phụ lục, có hiệu lực từ ngày 1/11/2026.

Việc ban hành quy trình mới nhằm nâng cao hiệu quả phối hợp vận hành các hồ chứa, chủ động điều tiết nguồn nước theo diễn biến khí tượng, thủy văn và yêu cầu thực tế. Trong mùa lũ, hoạt động điều tiết hướng tới giảm lũ cho hạ du; trong mùa cạn, các hồ cần sử dụng hợp lý nguồn nước, góp phần hạn chế nguy cơ hạn hán, thiếu nước.

Tuy nhiên, vận hành liên hồ chứa chỉ là một trong những giải pháp bảo đảm an toàn cho đồng bằng sông Hồng. Hiệu quả phòng, chống lũ còn phụ thuộc vào năng lực của hệ thống đê điều, công trình thủy lợi, khả năng tiêu thoát nước, quy hoạch đô thị và mức độ an toàn của các công trình thủy điện, thủy lợi.

Do đó, cùng với việc thực hiện nghiêm quy trình vận hành, các bộ, ngành và địa phương cần rà soát, triển khai đồng bộ các giải pháp công trình và phi công trình theo chức năng, nhiệm vụ được giao. Việc phối hợp giữa điều tiết hồ chứa với quy hoạch hạ tầng, tổ chức phòng, chống thiên tai và bảo đảm an toàn công trình có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng ứng phó trước những diễn biến bất thường của thời tiết.

Theo đề nghị của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các cơ quan, đơn vị liên quan cần nghiên cứu kỹ quy trình mới, tổ chức thực hiện thống nhất, đồng thời chủ động triển khai các giải pháp bảo vệ vùng hạ du, không để nhiệm vụ phòng, chống lũ chỉ phụ thuộc vào hoạt động vận hành hồ chứa.

Linh hoạt điều tiết, chủ động tích nước mùa cạn

Một trong những nội dung đáng chú ý của Quy trình 1936 là điều chỉnh thời kỳ vận hành hồ chứa trong mùa lũ, tạo điều kiện nâng cao tính chủ động trong điều tiết nước, phù hợp với diễn biến thời tiết và yêu cầu bảo đảm an toàn hạ du.

Theo quy trình, mùa lũ kéo dài từ ngày 15/6 đến ngày 31/10, mùa cạn từ ngày 1/11 đến ngày 14/6 năm sau. Việc vận hành hồ được thực hiện căn cứ vào diễn biến thời tiết, mực nước tại các trạm thủy văn và dự báo của Cục Khí tượng Thủy văn. Trong giới hạn cho phép, các hồ có thể chủ động điều chỉnh mực nước, vừa bảo đảm dung tích phòng lũ, vừa tạo điều kiện tích trữ nước phục vụ mùa cạn.

Riêng thời gian từ ngày 20/7 đến ngày 21/8, việc vận hành linh hoạt để dâng mực nước hồ do Phó Trưởng ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét, quyết định.

Nguyên tắc đặt ra là bảo đảm an toàn công trình và vùng hạ du, đồng thời sử dụng hiệu quả nguồn nước. Khi có nguy cơ xuất hiện lũ lớn, các hồ phải bảo đảm dung tích phòng lũ theo quy định; khi điều kiện cho phép, cần chủ động tích nước, chuẩn bị nguồn cấp cho các nhu cầu sử dụng trong mùa khô.

Đáng chú ý, trước nguy cơ thiếu hụt nguồn nước do El Niño, quy trình bổ sung cơ chế xem xét tích nước sớm. Khi có cảnh báo, dự báo xuất hiện El Niño và nguy cơ thiếu nước trên lưu vực, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét, quyết định cho phép các hồ Sơn La, Hòa Bình, Thác Bà và Tuyên Quang dâng dần mực nước sớm hơn quy định, nhưng không vượt quá cao trình cho phép của từng thời kỳ.

Cơ chế này tạo điều kiện chủ động ứng phó với nguy cơ thiếu nước trên cơ sở dự báo, thay vì chỉ điều chỉnh phương án khi tình trạng thiếu nước đã xảy ra. Tuy nhiên, việc tích nước sớm vẫn phải được cân nhắc trên cơ sở diễn biến nguồn nước, yêu cầu phòng lũ và giới hạn an toàn của từng hồ.

Bên cạnh đó, quy trình bổ sung căn cứ vận hành theo trạng thái nguồn nước trong các kịch bản nguồn nước trên lưu vực sông Hồng - Thái Bình do Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố. Đây là cơ sở để điều phối nguồn nước phù hợp với khả năng thực tế, ưu tiên cấp nước sinh hoạt, đáp ứng nhu cầu sử dụng nước tối thiểu ở hạ du, đồng thời góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và an toàn hệ thống điện quốc gia.

Một nội dung khác là yêu cầu bảo đảm cấp nước cho hạ du từ ngày 16/9 đến ngày 31/10, trong thời gian các hồ không thực hiện chế độ cắt, giảm lũ hoặc vận hành bảo đảm an toàn công trình. Quy định này góp phần tăng tính chủ động trong chuẩn bị nguồn nước cho mùa cạn, đồng thời đặt yêu cầu an toàn công trình và hạ du trong quá trình điều tiết.

Làm rõ trách nhiệm, bảo đảm an toàn công trình

Cùng với việc điều chỉnh phương thức vận hành, Quy trình 1936 làm rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý, đơn vị vận hành và chủ hồ, nhất là trong các tình huống bất thường, khẩn cấp và khi xảy ra rủi ro thiên tai trên diện rộng.

Theo quy trình, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, với vai trò Phó Trưởng ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia, quyết định vận hành các hồ chứa để điều tiết, cắt giảm lũ trong các tình huống thường xuyên, bất thường, khẩn cấp theo thẩm quyền.

Đối với tình huống đặc biệt, Trưởng ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia có thẩm quyền chỉ đạo xử lý sự cố công trình vượt quá khả năng ứng phó của Bộ Công Thương; xem xét, quyết định huy động một phần dung tích hồ Sơn La từ cao trình mực nước lớn nhất thiết kế đến mực nước lớn nhất kiểm tra để cắt lũ cho hạ du.

Đối với hồ Thác Bà, trong thời gian chưa hoàn thành phương án nâng cao năng lực xả lũ kiểm tra, mực nước cao nhất trong mùa lũ không được vượt quá cao trình 56 m, trừ trường hợp huy động dung tích chống lũ cho hạ du hoặc được cơ quan có thẩm quyền cho phép.

Trong thời kỳ từ ngày 16/9 đến ngày 31/10, Bộ trưởng Bộ Công Thương có thẩm quyền xem xét, quyết định việc tích nước vượt cao trình này theo quy định. Công ty Cổ phần Thủy điện Thác Bà có trách nhiệm xây dựng, trình phê duyệt và triển khai phương án nâng cao năng lực xả lũ kiểm tra, bảo đảm an toàn công trình và vùng hạ du.

Để tăng cường phối hợp trong vận hành, Bộ Công Thương được đề nghị chỉ đạo Tập đoàn Điện lực Việt Nam xây dựng quy chế phối hợp, cung cấp thông tin, số liệu khí tượng, thủy văn và vận hành hồ chứa. Tập đoàn đồng thời nghiên cứu, đề xuất phương án tích nước sớm tại các hồ Hòa Bình, Tuyên Quang. Các chủ hồ phải thực hiện đúng trách nhiệm, thẩm quyền trong từng thời kỳ và kịp thời báo cáo khi mực nước có nguy cơ vượt giới hạn cho phép.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị Bộ Công Thương, Bộ Xây dựng, UBND 11 tỉnh, thành phố liên quan, Tập đoàn Điện lực Việt Nam cùng các đơn vị quản lý, vận hành hồ chứa nghiên cứu kỹ quy trình, tổ chức triển khai thống nhất, thông suốt.

Đồng thời, các bộ, ngành, địa phương cần chủ động thực hiện các giải pháp công trình và phi công trình về phòng, chống thiên tai, quy hoạch hạ tầng và bảo đảm an toàn công trình theo chức năng, nhiệm vụ được giao; kịp thời phản ánh những khó khăn, vướng mắc để được hướng dẫn, tháo gỡ.

Việc triển khai hiệu quả Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Hồng không chỉ góp phần nâng cao năng lực điều tiết nguồn nước mà còn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, địa phương và chủ hồ. Đây là điều kiện quan trọng để hài hòa mục tiêu phòng, chống lũ, bảo đảm nguồn nước mùa cạn và bảo vệ an toàn lâu dài cho vùng hạ du.

TP.HCM yêu cầu vận hành hồ chứa an toàn, cảnh báo sớm trước khi xả lũ