Vì sao châu Âu trở thành lục địa nóng lên nhanh nhất thế giới?

Châu Âu đang trải qua đợt nắng nóng kỷ lục đầu mùa Hè khi nhiều khu vực tại Anh, Ireland và Pháp ghi nhận mức nhiệt cao chưa từng có trong tháng 5. Các nhà khoa học cảnh báo đây là dấu hiệu rõ nét cho thấy châu Âu đang trở thành lục địa nóng lên nhanh nhất thế giới.

Theo Cơ quan Biến đổi Khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu (EU), nhiệt độ trung bình tại châu Âu hiện cao hơn khoảng 2,4 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp (1850-1900), trong khi mức tăng nhiệt trung bình toàn cầu khoảng 1,4 độ C.

Các chuyên gia nhận định nguyên nhân chính vẫn là lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính từ hoạt động đốt nhiên liệu hóa thạch của con người. Tuy nhiên, châu Âu chịu tác động mạnh hơn do sự kết hợp của nhiều yếu tố khí hậu và đặc điểm địa lý.

Một trong những nguyên nhân đáng chú ý là sự xuất hiện ngày càng thường xuyên của các hệ thống áp cao kéo dài, còn gọi là “vòm nhiệt” hoặc “áp cao chắn”, tại châu Âu trong nhiều thập niên qua.

Những khối áp cao này giữ không khí nóng và khô ổn định trên diện rộng trong thời gian dài, khiến các đợt nắng nóng trở nên gay gắt và kéo dài hơn. Đợt nắng nóng hiện tại được cho là hình thành khi khối không khí nóng từ Bắc Phi bị giữ lại dưới vùng áp cao bao phủ Tây Âu, tạo ra mức nhiệt thường chỉ xuất hiện vào giữa mùa Hè.

Ngoài yếu tố thời tiết, vị trí địa lý cũng khiến châu Âu chịu ảnh hưởng mạnh từ biến đổi khí hậu. Châu lục này nằm gần Bắc Cực – khu vực đang nóng lên nhanh gấp nhiều lần mức trung bình toàn cầu.

Theo Copernicus, nhiệt độ tại Bắc Cực hiện đã tăng khoảng 3,2 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Quá trình băng tuyết tan nhanh tại đây tạo ra hiệu ứng dây chuyền, khi các bề mặt tối màu của đất liền và đại dương hấp thụ nhiệt nhiều hơn thay vì phản xạ ánh sáng Mặt Trời như lớp băng trắng trước đó.

Tại nhiều khu vực ở châu Âu, diện tích tuyết phủ vào mùa Đông cũng đang giảm đáng kể. Những vùng trước đây thường xuyên bị băng tuyết bao phủ nay lộ ra mặt đất tối màu, làm gia tăng khả năng hấp thụ nhiệt.

Bên cạnh đó, việc cải thiện chất lượng không khí tại châu Âu từ những năm 1980 cũng được xem là một yếu tố gián tiếp khiến nhiệt độ tăng nhanh hơn. Trước đây, các hạt bụi khí dung trong khí quyển có tác dụng phản xạ một phần bức xạ Mặt Trời. Khi lượng bụi giảm, bề mặt Trái Đất hấp thụ nhiệt nhiều hơn.

Theo Copernicus, tốc độ tăng nhiệt nhanh nhất hiện tập trung tại Đông Âu, Đông Nam Âu và khu vực dãy Alps, với mức tăng khoảng 0,5-1 độ C mỗi thập niên trong 30 năm qua.

Quần đảo Svalbard của Na Uy – nơi sinh sống của nhiều loài gấu Bắc Cực hiện là một trong những khu vực nóng lên nhanh nhất hành tinh, với nhiệt độ tăng từ 1,5-2 độ C mỗi thập niên. Giai đoạn 2022-2024, khu vực này liên tiếp ghi nhận các mùa Hè nóng kỷ lục.

Khủng hoảng khí hậu toàn cầu bước vào giai đoạn báo động đỏ