Khủng hoảng khí hậu toàn cầu bước vào giai đoạn báo động đỏ

Từ cháy rừng quy mô lớn, nắng nóng vượt ngưỡng 40 độ C, hạn hán kéo dài đến mưa lũ lịch sử tại nhiều khu vực, các dấu hiệu cho thấy biến đổi khí hậu không còn là cảnh báo cho tương lai mà đã trở thành cuộc khủng hoảng hiện hữu, đòi hỏi các quốc gia phải hành động khẩn cấp và quyết liệt hơn bao giờ hết.

Mất cân bằng năng lượng Trái đất ở mức chưa từng có

Theo báo cáo “Tình trạng khí hậu toàn cầu” mới công bố của Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO), tình trạng mất cân bằng năng lượng của Trái đất đã đạt mức cao kỷ lục trong năm 2025. Đây là chỉ số phản ánh chênh lệch giữa lượng năng lượng Trái đất hấp thụ từ Mặt trời và lượng nhiệt phát tán trở lại không gian. Trong điều kiện bình thường, hai dòng năng lượng này gần như cân bằng. Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng của các khí nhà kính như carbon dioxide, methane và nitrous oxide đã làm phá vỡ trạng thái ổn định đó.

Các số liệu quan trắc cho thấy mức độ mất cân bằng năng lượng đã tăng mạnh trong khoảng 20 năm trở lại đây. Đại dương tiếp tục nóng lên và hấp thụ lượng lớn khí carbon dioxide, tương đương khoảng 18 lần tổng năng lượng nhân loại tiêu thụ mỗi năm. Theo Chương trình Copernicus của Liên minh châu Âu (EU), nhiệt độ bề mặt đại dương toàn cầu trong tháng 4-2026 đạt khoảng 21 độ C, mức cao thứ hai trong lịch sử ghi nhận.

Sự nóng lên của đại dương đang trở thành “nguồn nhiên liệu” thúc đẩy các hiện tượng thời tiết cực đoan trên toàn cầu. Giai đoạn 2015-2025 đã được xác định là 11 năm nóng nhất trong lịch sử nhân loại. Riêng năm 2025 có nền nhiệt cao hơn khoảng 1,43 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp 1850-1900, khiến nhiều khu vực liên tiếp trải qua các đợt nắng nóng, mưa lớn và bão nhiệt đới bất thường.

Cháy rừng, lũ lụt và nguy cơ “siêu El Nino”

Biến đổi khí hậu đang tạo ra những tác động dây chuyền trên phạm vi toàn cầu. Chỉ trong 4 tháng đầu năm 2026, hơn 150 triệu hecta rừng trên thế giới đã bị cháy, tăng hơn 20% so với mức kỷ lục trước đó. Châu Phi ghi nhận khoảng 85 triệu hecta bị thiêu rụi, trong khi châu Á mất khoảng 44 triệu hecta rừng. Điều đáng lo ngại là mùa cháy rừng toàn cầu vẫn chưa bước vào giai đoạn cao điểm.

Tại châu Âu, khu vực được WMO đánh giá là nóng lên nhanh nhất thế giới, khoảng 95% diện tích lục địa này liên tục ghi nhận nền nhiệt cao hơn trung bình trong năm 2025. Hơn 1 triệu hecta đất bị cháy rừng tàn phá, trong khi nhiều khu vực bên trong Vòng Bắc Cực lần đầu tiên ghi nhận mức nhiệt vượt 30 độ C.

Trong khi nhiều quốc gia châu Á và châu Phi đối mặt với hạn hán và cháy rừng nghiêm trọng, Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha lại phải chống chọi với các trận mưa lũ lịch sử. Hàng chục con sông và hồ chứa tại bán đảo Iberia vượt mức báo động, buộc hàng nghìn người phải sơ tán khẩn cấp.

Các nhà khoa học cũng cảnh báo khả năng xuất hiện một đợt El Nino cực mạnh trong năm 2026 với cường độ tương đương các giai đoạn 1997-1998 và 2015-2016. Trong bối cảnh nền nhiệt toàn cầu đã tăng cao, hiện tượng này có thể khiến các kỷ lục nhiệt độ tiếp tục bị phá vỡ, đồng thời làm gia tăng tần suất và mức độ cực đoan của thiên tai trên toàn thế giới.

Thế giới thúc đẩy các giải pháp thích ứng khí hậu

Trước thực trạng đáng báo động, Tổng Thư ký Liên hợp quốc (LHQ) Antonio Guterres khẳng định thế giới đang ở trong “tình trạng khẩn cấp về khí hậu”. Ông nhấn mạnh việc nhân loại trải qua liên tiếp 11 năm nóng nhất lịch sử không còn là sự trùng hợp, mà là lời cảnh báo rõ ràng về hậu quả của biến đổi khí hậu.

Ngày 20-5 vừa qua, Đại hội đồng LHQ đã thông qua nghị quyết về chống biến đổi khí hậu do Vanuatu cùng nhiều quốc gia đề xuất. Văn kiện nhấn mạnh trách nhiệm pháp lý của các quốc gia trong việc thực hiện cam kết khí hậu, đồng thời kêu gọi giữ mức tăng nhiệt độ toàn cầu không vượt quá 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp.

Để thích ứng với khủng hoảng khí hậu, LHQ đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm gồm: xây dựng hệ thống cảnh báo sớm, phục hồi hệ sinh thái, phát triển hạ tầng thích ứng khí hậu, bảo đảm an ninh nguồn nước và lồng ghép các giải pháp thích ứng vào chiến lược phát triển quốc gia.

Nhiều quốc gia đã bắt đầu tăng tốc triển khai các kế hoạch ứng phó. Tây Ban Nha và Hy Lạp mở rộng hệ thống cảnh báo sớm và lực lượng chữa cháy rừng; Pháp và Italy đẩy mạnh cải tạo đô thị bằng cách tăng diện tích cây xanh và xây dựng các trung tâm tránh nóng. Hà Lan đầu tư hàng tỷ euro vào hệ thống đê biển, hồ điều tiết và các đô thị chống ngập.

Tại châu Á, Ấn Độ triển khai cảnh báo nắng nóng qua điện thoại, điều chỉnh giờ lao động ngoài trời và mở rộng các điểm cấp nước công cộng. Singapore tăng diện tích phủ xanh đô thị, phát triển hệ thống tái chế nước quy mô lớn, trong khi Trung Quốc đẩy mạnh mô hình “thành phố bọt biển” nhằm giảm nguy cơ ngập lụt.

Ở Bắc Mỹ và Australia, các chính phủ cũng tăng cường đầu tư cho công tác phòng chống cháy rừng, quản lý nguồn nước và ứng dụng công nghệ vệ tinh, trí tuệ nhân tạo để giám sát nguy cơ thiên tai theo thời gian thực.

Huế triển khai dự án tăng cường khả năng chống chịu đô thị trước biến đổi khí hậu