Các nước giàu 3 năm liên tiếp vượt cam kết tài trợ khí hậu 100 tỷ USD

Theo báo cáo công bố ngày 21/5 của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế, các quốc gia giàu đã 3 năm liên tiếp hoàn thành và vượt mục tiêu huy động 100 tỷ USD mỗi năm để hỗ trợ các nước nghèo ứng phó biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, khả năng thực hiện những cam kết tài chính lớn hơn trong tương lai vẫn đang đối mặt nhiều hoài nghi.

Trước đó, các nước phát triển nhiều lần không đạt hạn chót huy động 100 tỷ USD tài trợ khí hậu vào năm 2020. Mục tiêu này chỉ lần đầu được hoàn thành vào năm 2022, sau khi thời hạn được kéo dài đến năm 2025. Nguồn tài chính trên nhằm hỗ trợ các quốc gia đang phát triển chuyển đổi sang năng lượng tái tạo và giảm thiểu tác động ngày càng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu.

Số liệu của OECD cho thấy, sau khi đạt 115,9 tỷ USD năm 2022, mức đóng góp của các nước giàu tăng mạnh lên 132,8 tỷ USD trong năm 2023 và tiếp tục nhích lên 136,7 tỷ USD vào năm 2024. Tài trợ khí hậu quốc tế hiện được huy động từ nhiều nguồn, gồm viện trợ song phương của chính phủ, các định chế tài chính đa phương như Ngân hàng Thế giới (WB) và khu vực tư nhân.

Trong năm 2024, nguồn vốn công giảm 2,6%, còn 101,6 tỷ USD. Ngược lại, dòng vốn từ khu vực tư nhân tăng mạnh 33%, đạt 30,5 tỷ USD. Ông Raphael Jachnik, người phụ trách nhóm xây dựng báo cáo của OECD, cho rằng sự sụt giảm nhẹ của nguồn vốn công song phương phản ánh xu hướng ổn định trở lại sau giai đoạn tăng trưởng quá nóng trong năm 2023. OECD cũng lưu ý, dữ liệu đầy đủ cho năm 2025 – thời điểm kết thúc cam kết huy động 100 tỷ USD sớm nhất phải đến năm 2027 mới có thể hoàn thiện.

Tài trợ khí hậu từ lâu là chủ đề gây tranh cãi tại các hội nghị khí hậu của Liên hợp quốc, khi nhiều nước đang phát triển liên tục bày tỏ thất vọng vì sự chậm trễ của các nền kinh tế giàu. Tại COP29 tổ chức ở Azerbaijan năm 2024, các nước phát triển đã thống nhất mục tiêu mới: huy động 300 tỷ USD mỗi năm vào năm 2035. Đồng thời, một mục tiêu rộng hơn cũng được đưa ra nhằm huy động tổng cộng 1.300 tỷ USD mỗi năm từ cả nguồn vốn công và tư.

Dù vậy, nhiều quốc gia đang phát triển cho rằng các con số này vẫn chưa đáp ứng nhu cầu thực tế. OECD đánh giá bối cảnh quốc tế hiện nay đang đặt ra nhiều dấu hỏi về khả năng thực hiện mục tiêu 300 tỷ USD mới, đặc biệt khi nền ngoại giao khí hậu toàn cầu chịu tác động sau khi Donald Trump quay lại nắm quyền tại Mỹ và rút nền kinh tế lớn nhất thế giới khỏi nhiều cam kết khí hậu, đồng thời cắt giảm mạnh viện trợ nước ngoài.

Trong khi đó, Liên minh châu Âu (EU) – nhà tài trợ khí hậu lớn nhất thế giới – cũng đang chịu áp lực ngân sách ngày càng lớn do phải gia tăng chi tiêu quốc phòng trước các cuộc xung đột kéo dài tại Ukraine và Trung Đông. Trước thực tế này, Bộ trưởng Khí hậu Thổ Nhĩ Kỳ Murat Kurum, người sẽ chủ trì COP31 vào tháng 11 tới, tuyên bố sẽ yêu cầu các nước tài trợ chịu trách nhiệm rõ ràng đối với những cam kết đã đưa ra tại Baku.

Phát biểu tại hội nghị bộ trưởng khí hậu ở Copenhagen (Đan Mạch), ông nhấn mạnh rằng việc tuyên bố ủng hộ hành động khí hậu là điều dễ dàng, nhưng quan trọng nhất là phải biến cam kết thành hành động cụ thể. Để giải quyết áp lực ngân sách và nợ công trong nước, nhiều quốc gia phương Tây đang thúc đẩy mở rộng nhóm nước đóng góp tài trợ khí hậu, trong đó đề xuất đưa các nền kinh tế giàu lên nhanh chóng như Trung Quốc và Saudi Arabia vào nhóm có trách nhiệm tài trợ, đồng thời kỳ vọng khu vực tư nhân đóng vai trò lớn hơn.

Theo OECD, châu Á là khu vực nhận tài trợ khí hậu lớn nhất năm 2024, chiếm 36% tổng nguồn vốn, tiếp theo là châu Phi với 31%. Tuy nhiên, cơ cấu tài trợ tiếp tục bị chỉ trích khi phần lớn nguồn vốn công vẫn tồn tại dưới dạng cho vay. Các khoản vay chiếm 73% tài trợ khí hậu công trong năm 2023 và 67% trong năm 2024. Nhiều quốc gia đang phát triển cho rằng hỗ trợ khí hậu cần được cung cấp dưới dạng viện trợ không hoàn lại, bởi việc gia tăng các khoản vay chỉ khiến gánh nặng nợ công ngày càng nghiêm trọng.

Huế triển khai dự án tăng cường khả năng chống chịu đô thị trước biến đổi khí hậu