16.310 nhà ngập, 157 xã phường còn nguy cơ lũ quét

Nước chưa rút, nhiều khu vực vẫn nguy hiểm

Theo thông tin từ các địa phương, tính đến chiều 17/9, mưa lũ và sạt lở đất tại khu vực phía Bắc và Bắc Trung Bộ đã làm 3 người trong một gia đình tại Phú Thọ tử vong; 4 nhà bị sập, 29 nhà hư hỏng và 16.310 nhà bị ngập. Thanh Hóa chịu ảnh hưởng nặng với hơn 8.400 nhà bị ngập; Ninh Bình gần 4.800 nhà và Hà Nội hơn 2.200 nhà.

Tại Hà Nội, lũ trên sông Tích và sông Bùi ảnh hưởng đến hơn 2.200 nhà, với hơn 10.600 người. Một số khu vực ngoại thành phải tổ chức sơ tán người dân và sử dụng phương tiện chuyên dụng để vận chuyển người, lương thực, nhu yếu phẩm.

Những con số trên cho thấy đây không còn là tình trạng ngập cục bộ sau một trận mưa lớn. Nước đã tràn vào khu dân cư, trường học, cơ sở y tế, đồng ruộng; nhiều tuyến đường bị chia cắt, hoạt động sản xuất và đời sống của người dân bị đình trệ.

Đáng chú ý, dù lượng mưa đã giảm tại một số khu vực, mực nước trên nhiều sông vẫn ở mức cao. Tại Hà Nội, chiều 17/9, mực nước sông Tích tại trạm Kim Quan vẫn trên báo động 3 khoảng 0,41m; sông Bùi tại Yên Duyệt trên báo động 3 khoảng 0,54m.

Tại Thanh Hóa, một số trạm trên sông Bưởi, sông Lèn, sông Cầu Chày và sông Yên cũng ghi nhận mực nước trên báo động 3. Tình trạng này khiến nước tại các vùng trũng tiếp tục rút chậm, nhất là khi dòng chảy từ thượng nguồn vẫn đổ về.

Theo Trung tâm Chính sách và Kỹ thuật phòng, chống thiên tai, đến chiều 17/9, nhiều tuyến giao thông tại các tỉnh, thành phố bị ngập, sạt lở và chia cắt. Đường sắt Bắc - Nam đoạn Bỉm Sơn - Đò Lèn có thời điểm bị ngập sâu, ảnh hưởng đến việc đi lại của hành khách.

Không chỉ mất nhà, người dân còn đối mặt với "trận lũ kinh tế"

Thiệt hại do mưa lũ không dừng lại ở số nhà bị ngập hay những tuyến đường bị chia cắt.

Theo thống kê bước đầu, hàng chục nghìn hécta lúa, rau màu và cây trồng bị ảnh hưởng; diện tích nuôi trồng thủy sản cũng chịu thiệt hại. Nhiều trường học, công trình thủy lợi và cơ sở hạ tầng bị ngập, sạt lở hoặc hư hỏng. Tính đến 17h ngày 17/9, mưa lũ đã gây thiệt hại trên 22.000ha lúa, hoa màu, rau màu.

Đối với các hộ sản xuất nông nghiệp, một vụ lúa hoặc hoa màu bị mất có thể đồng nghĩa với việc mất nguồn thu trong nhiều tháng. Ao nuôi thủy sản bị tràn không chỉ gây thiệt hại về con giống mà còn kéo theo chi phí cải tạo, vệ sinh và tái sản xuất.

Với những gia đình có nhà bị ngập, khó khăn còn kéo dài sau khi nước rút. Đồ điện, phương tiện đi lại, vật dụng sinh hoạt có thể hư hỏng; hệ thống điện, nước cần được kiểm tra trước khi sử dụng; bùn đất và rác thải phải được thu dọn, xử lý.

Nhiều lao động cũng có thể phải tạm ngừng công việc để dọn dẹp nhà cửa, chăm sóc người thân hoặc khôi phục sản xuất. Vì vậy, tác động kinh tế của một đợt mưa lũ có thể kéo dài nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng sau khi nước đã rút.

Điều này đặt ra yêu cầu hỗ trợ không chỉ dừng ở lương thực, nước uống và nhu yếu phẩm trong thời gian ngập lụt. Sau giai đoạn cứu trợ khẩn cấp cần nhanh chóng chuyển sang phục hồi đời sống và sản xuất, trong đó có nước sạch, thuốc men, vệ sinh môi trường, giống cây trồng, vật nuôi, hỗ trợ học sinh và nguồn vốn khôi phục sản xuất.

157 xã, phường vẫn có nguy cơ lũ quét, sạt lở

Sáng 18/9, cơ quan khí tượng tiếp tục cảnh báo nguy cơ lũ quét, sạt lở đất tại 157 xã, phường thuộc 7 tỉnh, thành phố gồm Sơn La, Phú Thọ, Lào Cai, Thái Nguyên, Quảng Ninh, Thanh Hóa và Nghệ An.

Trong 24 giờ trước đó, từ 4h ngày 17/9 đến 4h ngày 18/9, nhiều khu vực tiếp tục có mưa to, có nơi mưa rất to. Một số điểm ghi nhận lượng mưa lớn như An Bình (Phú Thọ) 171,6mm; Cẩm Liên (Thanh Hóa) 163mm; Mộc Sơn (Nghệ An) 135mm và Quân Chu (Thái Nguyên) 91mm.

Đáng chú ý, mô hình độ ẩm đất cho thấy một số khu vực đã gần đạt trạng thái bão hòa, với độ ẩm trên 85%, thậm chí có nơi đã bão hòa. Trong điều kiện này, nếu tiếp tục xuất hiện mưa lớn, nguy cơ lũ quét trên các sông, suối nhỏ và sạt lở trên sườn dốc sẽ gia tăng.

Theo cảnh báo, trong 6 giờ tiếp theo, Sơn La, Phú Thọ, Lào Cai, Thái Nguyên và Quảng Ninh có thể tiếp tục có lượng mưa phổ biến 20-40mm, có nơi trên 60mm; Thanh Hóa và Nghệ An phổ biến 20-50mm, có nơi trên 80mm. Riêng Thanh Hóa được xác định cấp độ rủi ro thiên tai do lũ quét, sạt lở đất ở cấp 2; các khu vực còn lại trong cảnh báo ở cấp 1.

Trong bối cảnh đó, việc mưa giảm không đồng nghĩa nguy cơ đã kết thúc. Đất đã bão hòa có thể tiếp tục mất ổn định khi xuất hiện thêm lượng nước mới; các khu vực ven sông, suối, taluy, sườn dốc và những nơi từng xảy ra sạt lở cần được theo dõi chặt chẽ.

Một trong những yêu cầu quan trọng trong giai đoạn hiện nay là đưa cảnh báo thiên tai từ thông tin dự báo thành hành động cụ thể tại cộng đồng.

Tại những khu vực có nguy cơ, chính quyền cơ sở cần rà soát các điểm nghẽn dòng chảy, khu vực ven sông, suối, taluy và sườn dốc; cập nhật danh sách các hộ dân có nguy cơ bị ảnh hưởng và chuẩn bị phương án sơ tán khi cần thiết. Đây cũng là khuyến nghị được cơ quan chức năng đưa ra trong các bản tin cảnh báo lũ quét, sạt lở đất.

Thông tin cảnh báo cần đủ cụ thể để người dân có thể hành động: khu vực nào phải sơ tán, tuyến đường nào không được đi qua, địa điểm tránh trú ở đâu và lực lượng nào hỗ trợ người già, trẻ em hoặc những người cần trợ giúp.

Đặc biệt, tại các địa bàn miền núi, nơi sóng điện thoại và Internet có thể không ổn định, hệ thống loa truyền thanh cơ sở, lực lượng thôn bản và chính quyền trực tiếp tại địa bàn vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc truyền tải cảnh báo.

Sau lũ là bài toán môi trường và phục hồi

Khi nước bắt đầu rút, một loạt nguy cơ mới có thể xuất hiện. Nước sinh hoạt có thể bị ô nhiễm; bùn đất, rác thải, xác động vật và chất thải từ khu chăn nuôi có thể phát tán; hệ thống điện, đường giao thông và công trình dân sinh có thể tiềm ẩn nguy hiểm.

Do đó, việc khôi phục sau lũ cần được triển khai đồng thời với cứu trợ. Các khu dân cư, trường học, trạm y tế, giếng nước và khu vực chăn nuôi bị ngập cần được kiểm tra, vệ sinh và khử khuẩn trước khi đưa trở lại hoạt động bình thường.

Quan trọng hơn, số liệu thiệt hại cần tiếp tục được cập nhật để làm cơ sở phân bổ nguồn lực phục hồi. Mỗi căn nhà bị ngập, mỗi hecta cây trồng bị mất, mỗi tuyến đường bị chia cắt đều gắn với một khoản chi phí mà người dân và địa phương phải bỏ ra để khắc phục.

Mưa lũ có thể giảm trong vài ngày, nhưng quá trình khôi phục cuộc sống của hàng nghìn hộ dân sẽ cần nhiều thời gian hơn.

Vì vậy, khi nước chưa rút hết và cảnh báo lũ quét, sạt lở vẫn còn, yêu cầu trước mắt không chỉ là ứng phó với nước lũ, mà còn phải chuẩn bị cho giai đoạn phục hồi sau thiên tai, hạn chế những thiệt hại tiếp theo đối với người dân, môi trường và sản xuất.

Mưa lũ gây ngập sâu, chia cắt nhiều khu vực ở Nghệ An, Thanh Hóa