Bộ giải pháp giúp nông dân sản xuất lúa giảm phát thải

Tại cánh đồng sản xuất lúa ở ấp 2, xã Vĩnh Viễn, TP Cần Thơ, UBND xã Vĩnh Viễn phối hợp cùng các doanh nghiệp vừa tổ chức hội thảo trình diễn máy sạ cụm trong mô hình liên kết sản xuất lúa ứng dụng kỹ thuật xử lý rơm rạ và bao tiêu sản phẩm. Sự kiện thu hút đông đảo nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp tham gia nhằm tìm kiếm các giải pháp canh tác hiệu quả, giảm phát thải khí nhà kính trong sản xuất lúa.

Là địa phương có diện tích gieo trồng hơn 4.000ha lúa mỗi vụ, xã Vĩnh Viễn đang đối mặt với áp lực chi phí vật tư nông nghiệp ngày càng tăng trong khi đầu ra sản phẩm vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Trong bối cảnh đó, việc chuyển đổi phương thức sản xuất theo hướng xanh và bền vững được xem là yêu cầu tất yếu.

Ông Võ Xuân Tân, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Viễn cho biết, giảm phát thải hiện không chỉ là yêu cầu về môi trường mà còn gắn trực tiếp với hiệu quả kinh tế của người trồng lúa. Muốn nâng cao giá trị hạt gạo, nông dân cần thay đổi phương thức sản xuất, giảm chi phí đầu vào và đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường.

Một trong những giải pháp được giới thiệu tại hội thảo là cơ giới hóa khâu gieo sạ bằng máy sạ cụm. Qua thực tế trình diễn, máy cho thấy khả năng gieo hạt đồng đều, đúng khoảng cách và kiểm soát lượng giống hiệu quả hơn nhiều so với phương thức sạ lan truyền thống.

Nếu trước đây nông dân thường sử dụng trên 150kg giống/ha thì với công nghệ sạ cụm, lượng giống có thể giảm xuống còn khoảng 60-70kg/ha. Việc giảm lượng giống không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn tạo độ thông thoáng cho ruộng lúa, hạn chế sâu bệnh phát sinh, từ đó giảm nhu cầu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.

Theo bà Đào Thị Như Hè, Giám đốc Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Sài Gòn Kim Hồng, máy sạ cụm công nghệ Hàn Quốc đã được doanh nghiệp đưa vào Việt Nam từ năm 2019 và từng bước phối hợp với các địa phương xây dựng mô hình trình diễn. Mục tiêu là giúp nông dân trực tiếp quan sát hiệu quả để mạnh dạn thay đổi tập quán canh tác.

Bên cạnh cơ giới hóa gieo sạ, hội thảo cũng giới thiệu giải pháp xử lý rơm rạ sau thu hoạch theo hướng tuần hoàn sinh học - một trong những nội dung quan trọng trong chiến lược giảm phát thải của ngành lúa gạo.

Theo đó, sau thu hoạch, rơm rạ được xới vùi kết hợp sử dụng chế phẩm vi sinh nhằm đẩy nhanh quá trình phân hủy, biến phụ phẩm nông nghiệp thành nguồn hữu cơ bổ sung cho đất thay vì đốt bỏ như tập quán trước đây. Giải pháp này không chỉ hạn chế phát sinh khí nhà kính mà còn góp phần cải thiện độ phì nhiêu của đất.

Ông Võ Trung Lập, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Cơ khí nông nghiệp Phan Tấn cho biết, việc cơ giới hóa làm đất kết hợp xử lý vi sinh giúp cắt nguồn sâu bệnh tồn dư trên đồng ruộng, thúc đẩy quá trình phân hủy rơm rạ và nâng cao chất lượng đất canh tác. Đặc biệt, xử lý rơm rạ trong điều kiện đất khô giúp giảm phát thải đáng kể so với để phụ phẩm phân hủy trong môi trường ngập nước.

Theo các chuyên gia, sự kết hợp giữa cơ giới hóa gieo sạ và xử lý phụ phẩm nông nghiệp đang hình thành chuỗi giải pháp đồng bộ, giúp nông dân vừa giảm chi phí sản xuất vừa nâng cao hiệu quả môi trường.

Tuy nhiên, để mô hình phát huy hiệu quả lâu dài, yếu tố liên kết sản xuất và tiêu thụ được xác định giữ vai trò quyết định. Đại diện Công ty Cổ phần Trồng trọt 175 cam kết thu mua toàn bộ sản lượng lúa trong vùng liên kết với mức giá cao hơn giá thị trường tại thời điểm thu hoạch. Đây được xem là động lực quan trọng giúp nông dân yên tâm áp dụng các quy trình sản xuất mới.

Đổi lại, người sản xuất phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật đã thống nhất, từ xử lý rơm rạ bằng chế phẩm sinh học đến thực hiện các tiêu chuẩn canh tác nhằm bảo đảm chất lượng và khả năng truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Việc chuyển từ sản xuất manh mún, dựa trên kinh nghiệm sang canh tác theo quy trình chung gắn với yêu cầu của thị trường đang trở thành xu hướng tất yếu đối với ngành hàng lúa gạo.

Thực hiện Đề án phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030, xã Vĩnh Viễn đã xây dựng kế hoạch triển khai trên diện tích hơn 1.500ha. Đến nay, địa phương đã hình thành 7 vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp với tổng diện tích gần 750ha.

Cùng với đó, các chương trình đào tạo cho nông dân và hợp tác xã được triển khai thường xuyên, tập trung vào quy trình “1 phải 5 giảm”, tưới ngập - khô xen kẽ, quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM), kinh tế tuần hoàn và các tiêu chuẩn sản xuất nông nghiệp bền vững.

Nhiều hợp tác xã như Hợp tác xã Nông nghiệp hữu cơ ấp 12 xã Vĩnh Viễn, Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Vĩnh Tiến và Hợp tác xã Thương mại Dịch vụ nông nghiệp Tấn Tú đã tham gia Đề án, góp phần tổ chức lại sản xuất theo hướng chuyên nghiệp và hiệu quả hơn.

Theo các đại biểu tham dự hội thảo, sản xuất lúa giảm phát thải không thể thành công nếu chỉ dựa vào một giải pháp riêng lẻ. Chỉ khi công nghệ, kinh tế tuần hoàn và liên kết tiêu thụ được triển khai đồng bộ với sự tham gia của chính quyền, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân thì hạt gạo mới thực sự được gia tăng giá trị, đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và xuất khẩu.

Từ những mô hình thực tế tại Vĩnh Viễn, sản xuất lúa xanh đang dần trở thành hướng đi khả thi cho ngành lúa gạo Đồng bằng sông Cửu Long, góp phần xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam chất lượng cao, thân thiện với môi trường và phát triển bền vững.

Nông nghiệp phát thải thấp: Động lực mới nâng sức cạnh tranh cho nông sản