Cần kiểm soát các rủi ro môi trường, bảo đảm hài hòa giữa tăng trưởng và bền vững

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tăng trưởng kinh tế nhanh đang mang lại nhiều cơ hội cho Việt Nam nhưng đồng thời cũng tạo ra áp lực ngày càng lớn đối với môi trường. Thực tế cho thấy, nếu lơ là công tác bảo vệ môi trường, chi phí khắc phục hậu quả có thể vượt xa lợi ích kinh tế đạt được, thậm chí ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe cộng đồng và năng lực phát triển.

Trong bối cảnh cả nước đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số, yêu cầu không chỉ dừng lại ở việc duy trì đà tăng trưởng mà còn phải kiểm soát chặt chẽ các nguy cơ môi trường, bảo đảm sự cân bằng giữa phát triển và bền vững.

Cấp thiết sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường

Phát biểu tại Hội thảo “Lấy ý kiến góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ Môi trường” diễn ra chiều 17/4, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cho biết các xu hướng toàn cầu như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và những tiêu chuẩn khắt khe về thị trường carbon đang làm thay đổi sâu sắc các quy tắc thương mại quốc tế. Theo lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đây vừa là cơ hội để Việt Nam bứt phá, vừa là thách thức rất lớn.

“Thực tiễn đã để lại cho chúng ta một bài học sâu sắc: Mọi sự phát triển bỏ qua yếu tố môi trường đều phải trả một cái giá đắt đỏ hơn gấp nhiều lần lợi ích kinh tế thu được,” ông Thành lưu ý và nhấn mạnh xác định tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã đặt ra mục tiêu phát triển mạnh mẽ với khát vọng tăng trưởng hai con số, nhưng đi kèm với đó là yêu cầu kiên quyết: “Phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường phải là trung tâm.”

“Do vậy, chúng ta phải cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ điểm nghẽn thể chế cho doanh nghiệp, nhưng tuyệt đối không được buông lỏng quản lý môi trường. Tinh thần phân cấp, phân quyền ‘địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm’ cũng đang được đẩy mạnh. Chính vì những đòi hỏi cấp bách đó, việc sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường 2020 là một yêu cầu tất yếu,” ông Thành nói.

Theo Thứ trưởng Lê Công Thành, dự thảo luật lần này được xây dựng theo tư duy lập pháp mới, trong đó luật chỉ quy định những nguyên tắc và khung cơ bản để bảo đảm tính linh hoạt, còn các nội dung kỹ thuật sẽ giao cho Chính phủ và các cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn.

Cơ quan soạn thảo dự kiến tập trung vào 5 định hướng lớn. Trước hết là cải cách thực chất thủ tục hành chính và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Các thủ tục như đánh giá tác động môi trường hay cấp giấy phép môi trường sẽ được đơn giản hóa, minh bạch hơn nhằm giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

“Tuy nhiên, việc nới lỏng thủ tục sẽ đi kèm với cơ chế hậu kiểm, giám sát chặt chẽ hơn và phân định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, bao gồm 3 yếu tố cốt lõi là công cụ, lực lượng và quy trình giám sát,” ông Thành nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, dự thảo luật định hướng đổi mới tư duy về chất thải, chuyển từ “xử lý chất thải” sang coi chất thải là “tài nguyên”, qua đó tạo hành lang pháp lý để phát triển ngành công nghiệp môi trường và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Một định hướng khác là thúc đẩy chuyển đổi số, xây dựng hệ sinh thái dữ liệu môi trường đồng bộ, công khai và minh bạch, phục vụ hiệu quả cho cơ quan quản lý, người dân và cộng đồng doanh nghiệp.

Dự thảo cũng hướng tới việc chuyển từ tư duy “bị động khắc phục” sang “chủ động phòng ngừa”, thông qua nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm và kiểm soát chặt chẽ nguồn thải ngay từ đầu, trong bối cảnh đô thị hóa và công nghiệp hóa diễn ra nhanh.

Đặc biệt, cơ quan soạn thảo xác định cần vận hành hiệu quả các công cụ kinh tế, trọng tâm là hoàn thiện cơ chế thị trường tín chỉ carbon, qua đó biến bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu thành động lực để doanh nghiệp đổi mới công nghệ và nâng cao sức cạnh tranh.

Luật phải giải quyết được những vướng mắc từ thực tiễn

Tại hội thảo, Tiến sĩ Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch Việt Nam, cho rằng hiện nay Việt Nam vẫn thiếu hệ thống kiểm kê phát thải quốc gia. Điều này dẫn đến việc chưa có nền tảng dữ liệu phát thải thống nhất ở cấp quốc gia.

Ông Tùng đề xuất cơ quan soạn thảo bổ sung quy định về kiểm kê phát thải quốc gia, đồng thời quy định bắt buộc cơ chế phối hợp liên vùng trong quản lý chất lượng không khí, đặc biệt tại các đô thị lớn.

Ngoài ra, ông cũng đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường quy định cụ thể hơn về trách nhiệm quản lý, quản trị môi trường thông minh theo thời gian thực, cũng như mô hình dự báo và cảnh báo sớm.

Tiến sĩ Trần Văn Minh, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ hơn các nội dung liên quan đến báo cáo đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường, xử lý và phục hồi ô nhiễm môi trường đất.

Đối với quản lý chất thải rắn sinh hoạt, dự thảo luật hiện đưa ra hai phương án phân loại. Phương án thứ nhất giữ nguyên cách phân loại thành 3 nhóm như Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, gồm chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế; chất thải thực phẩm; và chất thải rắn sinh hoạt khác. Phương án thứ hai phân loại thành 2 nhóm gồm chất thải có khả năng tái chế, tái sử dụng và chất thải rắn sinh hoạt khác.

Theo ông Minh, nên lựa chọn phương án thứ nhất vì chất thải thực phẩm chiếm tỷ trọng rất lớn trong rác thải sinh hoạt. Do đó, luật sửa đổi cần có những quy định riêng để các nội dung liên quan được cụ thể hơn.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lưu Đức Hải, Chủ tịch Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam, đề nghị cơ quan soạn thảo bổ sung quy định về quản lý thiết bị quan trắc môi trường và dữ liệu quan trắc.

Theo ông Hải, đây là nội dung đặc biệt quan trọng bởi phần lớn thiết bị quan trắc hiện được nhập khẩu, trong khi doanh nghiệp trong nước chủ yếu thực hiện lắp đặt. Nếu không có quy định chặt chẽ, có thể dẫn tới tình trạng không xác định được trách nhiệm.

Ngoài ra, ông Hải cũng đề nghị ban soạn thảo xem xét quy định rõ hơn về việc trao đổi kết quả giảm phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon trên thị trường quốc tế.

Phát biểu tại hội thảo, ông Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, đánh giá cao sự chủ động và cách thức xây dựng dự thảo luật khẩn trương, nghiêm túc của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Theo ông Thi, dự thảo luật có nhiều nội dung mới phù hợp với thực tiễn, trong đó chú trọng cắt giảm thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số và quản trị môi trường theo hướng hiện đại, minh bạch.

Nhấn mạnh một bộ luật chỉ thực sự có sức sống khi giải quyết được những vướng mắc từ thực tiễn, Thứ trưởng Lê Công Thành khẳng định Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ nghiêm túc tiếp thu, tổng hợp các ý kiến để hoàn thiện dự thảo luật với chất lượng cao nhất trước khi trình Chính phủ và Quốc hội.

Đề xuất sửa Luật Bảo vệ môi trường