Cần Thơ chuyển đổi nông nghiệp thích ứng biến đổi khí hậu

Thay đổi phương thức sản xuất trước sức ép khí hậu

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ, tính đến hết tháng 10/2026, hoạt động sản xuất thuộc khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tiếp tục đóng góp tích cực vào tăng trưởng của thành phố. Tốc độ phát triển tổng sản phẩm trên địa bàn khu vực nông lâm nghiệp và thủy sản quý I tăng 3,48%, quý II tăng 6,32%, 6 tháng tăng 4,47% và quý III-2026 tăng 4,3%, đóng góp 0,94 điểm phần trăm vào mức tăng trưởng GRDP chung của thành phố.

Tuy nhiên, trước những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, đang tạo ra những thách thức ngày càng lớn đối với ngành nông nghiệp, từ hạn hán, xâm nhập mặn, ngập úng đến các hiện tượng thời tiết cực đoan. Trước thực tế này, chuyển đổi phương thức canh tác theo hướng thích ứng với điều kiện tự nhiên, sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm phát thải đang trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm tính bền vững cho ngành nông nghiệp.

Là địa phương có quy mô sản xuất nông nghiệp lớn tại Đồng bằng sông Cửu Long, TP Cần Thơ đứng trước yêu cầu vừa duy trì năng lực sản xuất, bảo đảm an ninh lương thực, vừa giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường. Năm 2026, diện tích trồng lúa của thành phố đạt khoảng 700.000 ha, sản lượng trên 4,6 triệu tấn; diện tích cây ăn trái vượt 100.000 ha.

Với quy mô sản xuất lớn, việc thay đổi phương thức canh tác trên từng vùng sản xuất có thể tạo ra những chuyển biến đáng kể về hiệu quả kinh tế và môi trường. Hiện TP.Cần Thơ đang thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ: duy trì vai trò là một trong những vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm của khu vực và chuyển đổi sang mô hình sản xuất thích ứng hơn với biến đổi khí hậu, thân thiện với môi trường. Theo đó, thành phố tập trung tổ chức lại vùng sản xuất, sử dụng giống chất lượng cao, tăng cường quản lý sức khỏe cây trồng, tiết kiệm nước, giảm vật tư đầu vào và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số.

Các định hướng này đang từng bước được cụ thể hóa thông qua Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long; chương trình quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM); phát triển mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và các mô hình nông nghiệp tuần hoàn.

Nhân rộng mô hình nông nghiệp xanh, giảm phát thải

Đáng chú ý, theo Quyết định số 896/QĐ-TTg ngày 26/7/2022 của Thủ tướng Chính phủ về Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu đến năm 2050, Việt Nam đặt mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp thông minh, hiện đại, thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu và có giá trị gia tăng cao.

Tại Cần Thơ, định hướng này đang được triển khai thông qua Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Trong vụ đông xuân 2025-2026, thành phố đã triển khai các mô hình thí điểm tại 30 hợp tác xã với tổng diện tích hơn 8.000 ha, tạo cơ sở để đánh giá hiệu quả và mở rộng trong thời gian tới.

Kết quả bước đầu cho thấy, các mô hình giúp giảm khoảng 30-50% lượng giống gieo sạ, giảm khoảng 30% lượng phân đạm và giảm từ 2-3 lần phun thuốc bảo vệ thực vật. Nhờ tiết giảm vật tư đầu vào, chi phí sản xuất bình quân giảm hơn 1 triệu đồng/ha, trong khi lợi nhuận cao hơn mô hình đối chứng từ 1-6 triệu đồng/ha.

Những thay đổi trong quy trình canh tác không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần giảm áp lực lên môi trường. Kết quả đo đạc bước đầu ghi nhận mức giảm phát thải khoảng 6-12 tấn CO2/ha.

Những kết quả này cho thấy sản xuất nông nghiệp xanh không đồng nghĩa với việc gia tăng chi phí. Khi sử dụng hợp lý giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và áp dụng quy trình canh tác phù hợp, nông dân có thể đồng thời giảm chi phí, nâng cao lợi nhuận và hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường.

Bên cạnh việc thay đổi phương thức canh tác, Cần Thơ cũng chú trọng phát triển kinh tế tuần hoàn, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để gia tăng giá trị sản xuất. Điển hình là mô hình tận dụng rơm tại 3 hợp tác xã để trồng nấm, sau đó sử dụng phụ phẩm làm nguyên liệu sản xuất phân hữu cơ. Mô hình bước đầu giúp tăng thu nhập khoảng 33 triệu đồng/ha trong 3 vụ.

Theo bà Nguyễn Thị Giang, nông nghiệp vừa chịu tác động của biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường, vừa có thể tạo thêm sức ép lên hệ sinh thái nếu tiếp tục lạm dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật hóa học và để phát sinh chất thải nhựa trong sản xuất. Vì vậy, thay đổi phương thức canh tác là yêu cầu cần thiết để giảm tác động môi trường ngay từ đồng ruộng.

Năm 2027, Cần Thơ dự kiến duy trì diện tích lúa khoảng 670.000 ha, sản lượng trên 4,4 triệu tấn; đồng thời tiếp tục mở rộng sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp trên vùng Đề án với diện tích hơn 170.000 ha.

Thách thức hiện nay không chỉ nằm ở việc mở rộng quy mô mà còn là đưa những mô hình sản xuất hiệu quả trở thành phương thức canh tác phổ biến, gắn với nhu cầu thị trường và có dữ liệu chứng minh lợi ích thực tế.

Để đạt mục tiêu này, bên cạnh nguồn lực đầu tư của Nhà nước cần có sự đồng hành của doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân. Công tác tập huấn, chuyển giao kỹ thuật, hỗ trợ tiếp cận công nghệ và kết nối thị trường cũng cần được tăng cường.

Từ việc giảm lượng giống gieo sạ, tiết kiệm nước, hạn chế phân bón hóa học đến tận dụng rơm rạ làm nguyên liệu sản xuất, mỗi thay đổi trên đồng ruộng đều góp phần giảm áp lực lên môi trường và nâng cao hiệu quả kinh tế. Những mô hình sản xuất xanh, giảm phát thải và kinh tế tuần hoàn không chỉ góp phần bảo vệ môi trường, tiết kiệm tài nguyên mà còn mở ra cơ hội nâng cao thu nhập cho người nông dân.

Để tạo chuyển biến bền vững, cần tiếp tục nhân rộng các mô hình hiệu quả, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và tăng cường liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất. Đây cũng là nền tảng để Cần Thơ từng bước xây dựng nền nông nghiệp xanh, hiện đại, thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững.

Việt Nam thúc đẩy sản xuất lương thực bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu