Đề xuất cắt giảm hơn 90% đối tượng phải thực hiện ĐTM

Theo ông Tăng Thế Cường, Cục trưởng Cục Môi trường, dự thảo luật được xây dựng theo hướng chỉ quy định các nguyên tắc, khung pháp lý chung; các nội dung kỹ thuật, cụ thể sẽ giao Chính phủ, bộ ngành và địa phương quy định chi tiết nhằm tăng tính chủ động trong thực thi.

Giảm hơn 50% thời gian, chi phí thủ tục môi trường

Một trong những điểm nổi bật của dự thảo là đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, phân cấp mạnh cho địa phương và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Cụ thể, dự thảo đề xuất bãi bỏ 9 thủ tục hành chính, gồm 7 thủ tục cấp bộ và 2 thủ tục cấp tỉnh; đồng thời đơn giản hóa hồ sơ, quy trình thực hiện. Theo tính toán, các thay đổi này giúp giảm hơn 52% thời gian giải quyết thủ tục và hơn 52% chi phí tuân thủ.

Nhiều thủ tục được đề xuất bãi bỏ hoàn toàn như: cấp lại giấy phép môi trường, cấp đổi Nhãn sinh thái Việt Nam, cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động dịch vụ quan trắc môi trường và các quy định liên quan đến vận hành thử nghiệm công trình xử lý chất thải.

Dự thảo cũng đơn giản hóa tiêu chí phân loại dự án đầu tư từ 4 nhóm xuống còn 3 nhóm (I, II, III). Qua đó, số đối tượng phải thực hiện ĐTM và giấy phép môi trường dự kiến giảm trên 90%.

Song song với đó, khoảng 96% thẩm quyền thẩm định báo cáo ĐTM và 95% thẩm quyền cấp giấy phép môi trường sẽ được phân cấp cho địa phương. Bộ Nông nghiệp và Môi trường chỉ trực tiếp thực hiện đối với các dự án có nguy cơ gây tác động môi trường lớn, ảnh hưởng liên tỉnh hoặc thuộc trường hợp phải thực hiện theo điều ước quốc tế.

Dự thảo luật cũng bổ sung cơ chế “một cửa liên thông”, cho phép giải quyết đồng thời thủ tục môi trường với các thủ tục liên quan khác nhằm rút ngắn thời gian triển khai dự án đầu tư.

Theo ông Tăng Thế Cường, các sửa đổi này sẽ góp phần cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát chặt các dự án có nguy cơ ô nhiễm cao.

Mở rộng dư địa cho kinh tế tuần hoàn

Trong lĩnh vực quản lý chất thải, dự thảo luật hướng tới thúc đẩy tái chế, tái sử dụng tài nguyên và phát triển kinh tế tuần hoàn.

Đối với chất thải rắn sinh hoạt, dự thảo giao UBND cấp tỉnh chủ động quyết định hình thức phân loại rác phù hợp với điều kiện hạ tầng và thực tế địa phương.

Với chất thải rắn công nghiệp, dự thảo bổ sung quy định coi chất thải là nguồn tài nguyên đầu vào cho sản xuất; đồng thời bổ sung quy định về quản lý vật liệu, sản phẩm tái chế và lộ trình áp dụng tỷ lệ vật liệu tái chế bắt buộc trong hàng hóa.

Đáng chú ý, trách nhiệm tái chế của nhà sản xuất, nhập khẩu được điều chỉnh theo hướng thực chất hơn. Thay vì đóng góp tài chính thụ động vào Quỹ Bảo vệ môi trường, các sản phẩm, bao bì khó tái chế sẽ phải chịu thuế bảo vệ môi trường theo lộ trình.

Dự thảo cũng khuyến khích tái sử dụng khí thải làm nguyên liệu, nhiên liệu cho các quá trình sản xuất khác nhằm thúc đẩy tuần hoàn tài nguyên.

Số hóa toàn diện quản lý môi trường

Theo dự thảo, toàn bộ hoạt động quản lý chất thải sẽ được số hóa. Các cơ sở phát sinh chất thải phải cập nhật dữ liệu điện tử lên hệ thống thông tin quốc gia để phục vụ truy xuất nguồn gốc.

Một nền tảng dữ liệu môi trường theo thời gian thực sẽ được kết nối từ trung ương tới địa phương, kết hợp hệ thống đăng ký phát thải hiện đại nhằm tăng hiệu quả giám sát và quản trị môi trường.

Trong lĩnh vực bảo vệ môi trường không khí, dự thảo chuyển mạnh từ bị động ứng phó sang chủ động phòng ngừa thông qua dự báo ô nhiễm, kiểm kê khí thải và giám sát phát thải phương tiện giao thông.

Các địa phương cũng được trao quyền áp dụng biện pháp hạn chế phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch tại các khu vực, thời điểm ô nhiễm cao.

Nghiêm cấm can thiệp dữ liệu quan trắc môi trường

Dự thảo luật bổ sung trách nhiệm của UBND cấp tỉnh khi để xảy ra ô nhiễm môi trường trên địa bàn, phù hợp với chủ trương phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho địa phương.

Hệ thống quan trắc môi trường cũng được nâng cấp theo hướng hiện đại, ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo (AI) trong giám sát, dự báo và cảnh báo sớm sự cố môi trường.

Đặc biệt, dự thảo quy định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc bảo đảm tính chính xác, toàn vẹn của dữ liệu quan trắc và nghiêm cấm mọi hành vi can thiệp, làm sai lệch kết quả quan trắc môi trường.

Dự thảo Luật Bảo vệ môi trường 2026 - Bài 6: 6 “điểm nghẽn” cốt lõi của báo cáo ĐTM hiện nay