Đổi mới quản trị để khơi thông nguồn lực đất đai trong kỷ nguyên số

Theo chương trình, hội thảo tập trung thảo luận nhiều nội dung quan trọng như quản lý nhà nước về đất đai; tài nguyên đất; biến đổi khí hậu và quản lý đất đai; công nghệ quản lý, cơ sở dữ liệu đất đai; đánh giá quy hoạch sử dụng đất cùng nhiều vấn đề thực tiễn đang đặt ra trong quá trình triển khai Luật Đất đai và chuyển đổi số quốc gia.

Đất đai phải được quản lý trên nền tảng khoa học và dữ liệu số

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS Nguyễn Thị Lan, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam cho rằng, hội thảo được tổ chức trong bối cảnh đặc biệt khi đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, hoàn thiện thể chế và phát huy hiệu quả mọi nguồn lực cho phát triển nhanh, bền vững. Đây cũng là thời điểm Luật Đất đai năm 2024 được triển khai, mô hình chính quyền địa phương có nhiều đổi mới, trong khi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được thúc đẩy mạnh mẽ theo tinh thần Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị.

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Lan, đất đai là nguồn lực đặc biệt của quốc gia, vừa là tư liệu sản xuất, không gian sinh tồn và phát triển, vừa là nền tảng của an ninh lương thực, an ninh môi trường, quốc phòng và phát triển bền vững. Mặc dù quỹ đất là hữu hạn nhưng giá trị mà đất đai tạo ra có thể tiếp tục được gia tăng nếu được quản trị bằng thể chế phù hợp, ứng dụng khoa học - công nghệ hiện đại, dữ liệu chính xác, minh bạch và đội ngũ nhân lực chất lượng cao.

Bà nhấn mạnh, quản trị đất đai không chỉ là quản lý một loại tài nguyên mà còn là quản trị một nguồn lực phát triển và xây dựng niềm tin của người dân, doanh nghiệp đối với thể chế. Vì vậy, khơi thông nguồn lực đất đai không chỉ nhằm khai thác hiệu quả giá trị kinh tế mà trước hết phải tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, bảo đảm tính đồng bộ, minh bạch và khả thi của chính sách; nâng cao hiệu quả công tác quy hoạch, định giá, đăng ký và sử dụng đất, đồng thời hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân, doanh nghiệp và cộng đồng.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, PGS.TS Nguyễn Thị Lan cho rằng công tác quản trị đất đai cần chuyển mạnh từ phương thức quản lý truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu, từ xử lý từng vụ việc sang phân tích, dự báo và hỗ trợ ra quyết định. Theo bà, các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), viễn thám, hệ thống thông tin địa lý (GIS) và các nền tảng số đang mở ra nhiều cơ hội trong theo dõi biến động đất đai, nâng cao chất lượng quy hoạch, định giá đất và giám sát việc sử dụng tài nguyên.

"Tuy nhiên, công nghệ không thể tự giải quyết mọi vấn đề. Dữ liệu chỉ phát huy giá trị khi bảo đảm đúng, đủ, sạch, được cập nhật và kết nối đồng bộ. Công nghệ cũng chỉ thực sự hiệu quả khi đi cùng thể chế phù hợp và đội ngũ cán bộ có đủ năng lực để vận hành", bà Lan nhấn mạnh.

Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam kỳ vọng hội thảo sẽ trở thành diễn đàn kết nối giữa các nhà khoa học, cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo nhằm đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị đất đai trong giai đoạn mới. Đồng thời, kết quả hội thảo không chỉ dừng ở các tham luận khoa học mà cần được chuyển hóa thành các kiến nghị chính sách, luận cứ khoa học, sáng kiến quản trị và các chương trình hợp tác có khả năng triển khai trong thực tiễn, góp phần khơi thông nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Đồng quan điểm, ông Trần Văn Khải, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội nhận định, đất đai không chỉ là nguồn tài nguyên đặc biệt mà còn là tài sản quan trọng của quốc gia, là đầu vào của phát triển, không gian sinh kế và nguồn lực lớn phục vụ tăng trưởng bền vững.

Ông Khải cho biết, trong những năm qua hệ thống chính sách, pháp luật về đất đai đã từng bước được hoàn thiện, tạo hành lang pháp lý quan trọng cho việc sử dụng đất tiết kiệm và hiệu quả. Tuy nhiên, nhiều điểm nghẽn vẫn tồn tại ở các khâu quy hoạch, giao đất, cho thuê đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng, định giá đất và phát triển thị trường quyền sử dụng đất.

Theo ông, trong bối cảnh chuyển đổi số và cải cách bộ máy hành chính, quản lý đất đai cần chuyển mạnh từ phương thức quản lý hành chính truyền thống sang quản trị hiện đại, minh bạch, liên thông và dựa trên dữ liệu số. Việc điều tra, quy hoạch, định giá, sử dụng và giám sát đất đai cần được thực hiện trên nền tảng dữ liệu đầy đủ, chính xác và các công cụ quản lý tiên tiến nhằm phục vụ tốt hơn người dân, doanh nghiệp và Nhà nước.

Quy hoạch sử dụng đất là nền tảng để phát huy nguồn lực đất đai

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại hội thảo là vai trò của quy hoạch sử dụng đất trong bối cảnh hệ thống quy hoạch đang được điều chỉnh theo hướng tinh gọn và tích hợp.

Trình bày tham luận chuyên đề, PGS.TS. Trần Trọng Phương, Trưởng Khoa Tài nguyên và Môi trường, Học viện Nông nghiệp Việt Nam cho rằng, điều quan trọng không nằm ở số lượng bản quy hoạch mà là phải bảo đảm đầy đủ chức năng phân bổ nguồn lực, kiểm soát chuyển đổi mục đích sử dụng đất và tổ chức thực hiện hiệu quả trên thực tế.

Theo ông, quy hoạch sử dụng đất không đơn thuần là công cụ phân chia chỉ tiêu diện tích giữa các ngành, lĩnh vực mà còn là nền tảng tổ chức không gian phát triển, phân bổ nguồn lực và kiểm soát việc khai thác tài nguyên đất theo hướng bền vững.

Đặc biệt, khi từ giai đoạn 2026 - 2030 không còn lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp huyện và cấp xã, yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm các chức năng cốt lõi của quy hoạch sử dụng đất không bị gián đoạn khi được tích hợp vào quy hoạch tỉnh và quy hoạch chung cấp xã.

PGS.TS. Trần Trọng Phương phân tích, tinh gọn hệ thống quy hoạch là xu hướng phù hợp nhằm giảm chồng chéo và nâng cao hiệu quả quản lý. Tuy nhiên, việc tích hợp cần được thực hiện đồng bộ về hệ thống loại đất, bản đồ, dữ liệu và giá trị pháp lý. Nếu chỉ tích hợp về mặt hình thức, khoảng trống trong quản lý có thể phát sinh, ảnh hưởng đến công tác giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất cũng như thu hút đầu tư tại các địa phương.

Theo vị chuyên gia, quy hoạch sử dụng đất vẫn phải bảo đảm đầy đủ các chức năng phân bổ nguồn lực, xác định vị trí, ranh giới sử dụng đất, kiểm soát chuyển đổi mục đích và tổ chức thực hiện. Đây là cơ sở quan trọng để cân bằng giữa yêu cầu phát triển công nghiệp, đô thị, hạ tầng với nhiệm vụ bảo vệ đất nông nghiệp, đất rừng, hệ sinh thái và bảo đảm an ninh lương thực.

Khi được xây dựng trên nền tảng dữ liệu số thống nhất, quy hoạch sẽ trở thành công cụ hỗ trợ các địa phương chủ động chuẩn bị quỹ đất, khai thác hiệu quả nguồn lực tài chính từ đất và hạn chế tình trạng phát triển thiếu đồng bộ.

Từ kinh nghiệm quốc tế, PGS.TS. Trần Trọng Phương cho rằng hiệu quả quản lý đất đai không phụ thuộc vào số lượng loại quy hoạch mà phụ thuộc vào khả năng kết nối giữa quy hoạch với hệ thống dữ liệu địa chính, cơ sở dữ liệu đất đai và cơ chế thực thi. Đây cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng hệ thống quản trị minh bạch, nâng cao trách nhiệm giải trình và tạo điều kiện thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp tiếp cận thông tin đất đai.

Định giá đất đúng bản chất để khơi thông nguồn lực đất đai

Theo GS.TS. Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, Nguyên Phó hiệu trưởng Đại học Kinh tế quốc dân, để khơi thông hiệu quả nguồn lực đất đai trong kỷ nguyên số, cần thống nhất nhận thức rằng giá đất là biểu hiện bằng tiền của giá trị quyền sử dụng đất, không phải đơn thuần là giá giao dịch trên thị trường.

Việc định giá đất phải dựa trên cơ sở khoa học, phản ánh giá trị thị trường của quyền sử dụng đất thay vì chạy theo những biến động ngắn hạn của thị trường. Đồng thời, cần hoàn thiện cơ chế xây dựng bảng giá đất trên nền tảng dữ liệu số, tăng tính minh bạch, khách quan và áp dụng hiệu quả các công cụ thuế để điều tiết phần giá trị gia tăng từ đất do đầu tư công và quá trình phát triển tạo ra. Đây là giải pháp quan trọng nhằm sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp, đồng thời góp phần phát triển thị trường bất động sản lành mạnh, bền vững.

Các ý kiến tại hội thảo đều thống nhất rằng, trong bối cảnh chuyển đổi số và yêu cầu phát triển mới của đất nước, việc khơi thông nguồn lực đất đai cần được bắt đầu từ hoàn thiện thể chế và đổi mới phương thức quản trị.

Chuyển đổi số trong lĩnh vực đất đai không chỉ dừng lại ở việc số hóa hồ sơ hay xây dựng cơ sở dữ liệu, mà cần gắn với đổi mới công tác quy hoạch, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và hoàn thiện các công cụ quản lý hiện đại. Chỉ khi mọi quyết định về đất đai được xây dựng trên nền tảng dữ liệu đầy đủ, minh bạch và có cơ sở khoa học thì nguồn lực đất đai mới thực sự trở thành động lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Với sự tham gia của nhiều nhà quản lý, chuyên gia và nhà khoa học trên cả nước, Hội thảo khoa học "Quản lý đất đai toàn quốc lần thứ IV" không chỉ là diễn đàn trao đổi học thuật mà còn đóng góp nhiều luận cứ khoa học và thực tiễn phục vụ quá trình hoàn thiện chính sách, nâng cao hiệu quả quản trị đất đai, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên số.

Chính phủ bãi bỏ quy định dành 10% nguồn thu đất đai cho công tác địa chính