EU kêu gọi tăng cường đầu tư, nâng cao năng lực hiện diện tại Bắc Cực

Trong tuyên bố chung đưa ra sau Hội nghị thượng đỉnh Bắc Cực châu Âu tại Rovaniemi, Phần Lan, ngày 14/9, các nước đề nghị EU dành nguồn lực phù hợp cho những hành động cụ thể tại khu vực. Các ưu tiên gồm tăng cường khả năng cơ động quân sự, kết nối xuyên biên giới và phát triển cơ sở hạ tầng tại các vùng cực Bắc của EU, đồng thời nâng cao năng lực giám sát, nhận thức tình hình trên biển và chia sẻ thông tin.

Thông tin tại hội nghị, Thủ tướng Phần Lan Petteri Orpo cho rằng cách tiếp cận của châu Âu đối với an ninh Bắc Cực cần vượt ra ngoài phạm vi quân sự, bao gồm an ninh kinh tế, năng lượng, cơ sở hạ tầng, các tuyến thương mại và biến đổi khí hậu. Ông Petteri Orpo nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng cường đánh giá chung về các mối đe dọa, rủi ro và tầm quan trọng chiến lược ngày càng tăng của khu vực.

Thủ tướng Petteri Orpo đề xuất triển khai các dự án chung của châu Âu tại khu vực phía Bắc, trong đó có năng lực phóng vệ tinh, kết nối giao thông và khai thác, chế biến các khoáng sản quan trọng và EU nên xem xét khả năng các nước thành viên cùng sở hữu tàu phá băng.

Đề xuất này nhận được sự ủng hộ từ Đại diện cấp cao EU phụ trách chính sách đối ngoại và an ninh Kaja Kallas. Bà Kaja Kallas cho rằng EU cần các tàu phá băng hoặc những loại tàu có khả năng hoạt động trong điều kiện hàng hải khắc nghiệt để tăng cường năng lực tại Bắc Cực do biến đổi khí hậu đang làm thay đổi khu vực, trong khi sự mở rộng của các tuyến hàng hải đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực hoạt động tại vùng biển băng giá.

Trước đó, Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen cũng đề xuất EU dành một phần trong kế hoạch gia tăng chi tiêu quốc phòng cho việc xây dựng “năng lực tàu phá băng châu Âu”.

Biến đổi khí hậu khiến băng biển suy giảm, tác động đến hệ sinh thái, môi trường sống của nhiều loài sinh vật và đời sống của các cộng đồng bản địa. Sự thay đổi này đồng thời mở ra khả năng phát triển các tuyến hàng hải và hoạt động khai thác tài nguyên, nhưng cũng làm gia tăng những rủi ro đối với môi trường vốn nhạy cảm của khu vực. Việc mở rộng vận tải biển và khai thác khoáng sản tại Bắc Cực cần được cân nhắc cùng các yêu cầu bảo vệ môi trường, giảm phát thải và phòng ngừa sự cố. Hoạt động hàng hải trong điều kiện băng giá cũng tiềm ẩn nguy cơ tràn dầu, ô nhiễm và ảnh hưởng đến các hệ sinh thái khó phục hồi.

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa Nga, Mỹ, Trung Quốc và các nước châu Âu ngày càng rõ nét, Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa cho rằng EU cần điều chỉnh cách tiếp cận đối với an ninh Bắc Cực để phù hợp với những thay đổi về địa chính trị. Đồng thời cho biết Hội đồng châu Âu và Cơ quan Hành động đối ngoại châu Âu đang cập nhật chiến lược Bắc Cực của EU nhằm ứng phó với những thách thức về địa chính trị, kinh tế và môi trường. Định hướng này cho thấy yêu cầu kết hợp giữa tăng cường năng lực an ninh, bảo đảm lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường đang trở thành vấn đề trọng tâm trong chính sách của EU tại Bắc Cực.

Biến đổi khí hậu làm dịch chuyển hệ sinh thái Bắc Cực