Giới khoa học Iraq “huấn luyện” cây chà là thích ứng nắng nóng, xâm nhập mặn

Ông Mohammed Obaid, một nông dân ở tỉnh Basra, cho biết gia đình ông từng chịu thiệt hại nặng nề do biến đổi khí hậu. Năm 2019, gần 250 cây chà là của ông chết do độ mặn trong đất tăng cao, chỉ còn lại một cây sống sót, gây thiệt hại khoảng 10 triệu dinar (khoảng 6.850 USD).

Từng là trụ cột của nông nghiệp Iraq, cây chà là đang suy giảm mạnh do tác động kép từ việc xây dựng các đập thủy điện ở thượng nguồn sông Tigris và Euphrates, lượng mưa giảm và xâm nhập mặn ngày càng gia tăng. Theo Reuters ngày 30/1, giới khoa học cùng khu vực công – tư tại Iraq đang đẩy mạnh nghiên cứu nuôi cấy mô và “huấn luyện” cây con nhằm nâng cao khả năng chống chịu trước các điều kiện khắc nghiệt.

Nakheel Al Basra hiện là một trong những phòng thí nghiệm nuôi cấy mô lớn nhất tại tỉnh Basra, bắt đầu hoạt động từ năm 2023 với năng lực sản xuất khoảng 250.000 cây chà là giống mỗi năm. Giám đốc phòng thí nghiệm Mohammed Abdulrazzaq cho biết, cây chà là nuôi cấy mô có tỷ lệ sống lên tới 99%, trong khi mỗi cây mẹ có thể nhân ra hàng nghìn chồi non, cao hơn nhiều so với phương pháp truyền thống chỉ đạt 3–4 chồi.

Sau khi nâng cao năng suất nhân giống, các nhà khoa học tập trung giải quyết thách thức tăng khả năng sinh tồn của cây trong điều kiện nhiệt độ có thể lên tới 52 độ C và độ mặn ngày càng cao. Theo nghiên cứu viên Ismail Sadiq, cây con ban đầu được trồng ở nhiệt độ khoảng 25 độ C, sau đó nâng dần lên mức cao hơn để tăng khả năng thích nghi khi đưa ra môi trường tự nhiên có khí hậu tương tự.

Bên cạnh đó, nồng độ muối trong nước tưới cũng được điều chỉnh tăng dần từ 6.000 lên khoảng 8.000ppm, giúp cây quen dần với điều kiện xâm nhập mặn ngoài thực địa. Quá trình “huấn luyện” hiện đã bước sang giai đoạn sau thí nghiệm, các cây chà là cần thêm khoảng sáu tháng thích nghi ngoài trời trước khi trồng trực tiếp xuống đất.

Thực tế sản xuất cho thấy hiệu quả rõ rệt. Nông dân Faysal al-Khazraji cho biết ông trồng song song 100 cây nuôi cấy mô và 100 cây giống thông thường. Kết quả, nhóm cây nuôi cấy mô đều phát triển tốt sau quá trình “huấn luyện”, trong khi tỷ lệ sống của cây giống truyền thống chỉ đạt khoảng 25%.

Hiện cây chà là nuôi cấy mô chiếm hơn 15% số cây giống tại các quận Al-Zubair và Safwan (tỉnh Basra). Theo tiến sĩ Mohammed tại Basra, trong 5 năm qua địa phương đã trồng thêm khoảng 600.000 cây, nâng tổng số lên khoảng 3 triệu cây chà là, trong đó hơn 100.000 cây là giống nuôi cấy mô. Trước đây, Basra từng có tới 13 triệu cây chà là, trong tổng số 32 triệu cây trên toàn Iraq.

An Giang chủ động ứng phó xâm nhập mặn đầu năm 2026