Lâm Đồng: Bảo tồn di sản hang động núi lửa Krông Nô gắn với phát triển du lịch bền vững

Ngày 29/10/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 2924/QĐ-BVHTTDL và 2912/QĐ-BVHTTDL về việc xếp hạng Di tích Quốc gia đối với hai danh lam thắng cảnh hang A1 và hang C2, thuộc hệ thống hang động núi lửa Krông Nô, xã Nam Đà, tỉnh Lâm Đồng (khu vực Đắk Nông trước đây).

Hang A1, còn gọi là hang Dung Nham, hang Dơi, hang Tổ Ong, nằm tại thôn Buôn Choáh; hang C2, còn gọi là hang Dung nham C1-C2, hang Dơi hoặc hang Cá sấu, thuộc thôn Đức Lập. Mỗi hang có chiều dài hơn 400m, chiều sâu từ 3-10m, sở hữu cấu trúc độc đáo, hiếm gặp, phản ánh quá trình hình thành hang động dung nham. Những đặc điểm địa chất khác biệt giúp hai hang bổ sung thêm giá trị khoa học cho toàn hệ thống.

Việc xếp hạng không chỉ ghi nhận giá trị cảnh quan, địa chất của hai hang động mà còn tạo cơ sở pháp lý cho công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích theo quy định.

Di sản địa chất gắn với dấu tích cư dân tiền sử

Hệ thống hang động núi lửa Krông Nô nằm trong vùng lõi Công viên Địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông, được hình thành từ hoạt động phun trào núi lửa và quá trình đông kết của các dòng dung nham. Được phát hiện, nghiên cứu từ năm 2014, hệ thống có tổng chiều dài khoảng 25km, kéo dài từ miệng núi lửa tại buôn Choar dọc theo sông Sêrêpốc đến khu vực thác Dray Sáp, với hàng chục hang động lớn nhỏ.

Các hang có cấu trúc và địa hình đa dạng, lưu giữ dấu tích của quá trình vận động địa chất trong quá khứ. Đây là nguồn tư liệu quan trọng phục vụ nghiên cứu về hoạt động núi lửa, sự hình thành hang động dung nham và lịch sử phát triển địa chất khu vực Tây Nguyên.

Không chỉ có giá trị về địa chất, Krông Nô còn là địa điểm khảo cổ quan trọng. Các nhà khoa học đã phát hiện dấu tích cư trú của cư dân tiền sử có niên đại khoảng 6.000-7.000 năm, cùng nhiều hiện vật như công cụ đá, đồ gốm và dấu tích sinh hoạt. Trong đó, hang C6-1 đã được xếp hạng Di tích Quốc gia theo Quyết định số 701/QĐ-BVHTTDL ngày 20/3/2023.

Bên cạnh đó, hang C7 thuộc hệ thống này cũng được xếp hạng danh lam thắng cảnh cấp quốc gia theo Quyết định số 3245/QĐ-BVHTTDL ngày 9/9/2025. Những lần xếp hạng liên tiếp cho thấy giá trị nổi bật của hệ thống hang động Krông Nô trên nhiều phương diện, từ địa chất, địa mạo đến khảo cổ và sinh thái.

Bảo tồn di sản, mở hướng phát triển du lịch địa chất

Với hệ thống hang động độc đáo, cảnh quan tự nhiên và những phát hiện khảo cổ có giá trị, Krông Nô sở hữu tiềm năng phát triển các sản phẩm du lịch địa chất, du lịch sinh thái và trải nghiệm khám phá thiên nhiên. Việc kết hợp tham quan với tìm hiểu lịch sử hình thành núi lửa, cấu trúc hang động và dấu tích cư trú của người tiền sử có thể tạo nên những sản phẩm du lịch có chiều sâu, góp phần đa dạng hóa sức hút của điểm đến.

Tuy nhiên, hang động núi lửa là dạng tài nguyên địa chất đặc thù, hình thành qua thời gian dài và khó phục hồi nếu bị tác động. Do đó, khai thác du lịch cần gắn với quy hoạch không gian tham quan, kiểm soát lượng khách, hạn chế tác động đến cấu trúc hang động và hệ sinh thái xung quanh.

Cùng với bảo vệ các giá trị địa chất, việc tăng cường nghiên cứu khoa học, giáo dục di sản và nâng cao nhận thức cộng đồng cũng có ý nghĩa quan trọng. Người dân địa phương cần được tạo điều kiện tham gia vào hoạt động bảo tồn, quảng bá và cung cấp dịch vụ du lịch phù hợp để cùng hưởng lợi từ giá trị di sản.

Việc tiếp tục nhận diện, xếp hạng các hang động có giá trị góp phần hoàn thiện cơ sở quản lý và bảo vệ hệ thống Krông Nô. Bảo tồn nghiêm túc, khai thác có kiểm soát và phát huy hợp lý những giá trị địa chất, khảo cổ, sinh thái sẽ tạo nền tảng để Lâm Đồng phát triển du lịch bền vững, gắn lợi ích kinh tế với trách nhiệm gìn giữ di sản thiên nhiên.

Lâm Đồng bảo tồn Công viên địa chất UNESCO Đắk Nông, thúc đẩy du lịch xanh