Thanh Hóa: Nâng chất rừng trồng từ chứng chỉ FSC đến bài toán hoàn thiện chuỗi giá trị

Trước yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường, người trồng rừng nơi đây đang từng bước thay đổi tư duy: Không chỉ chú trọng sản lượng, mà đặt nguồn gốc gỗ, quy trình sản xuất và chất lượng rừng lên hàng đầu. Trong đó, chứng chỉ quản lý rừng bền vững FSC đang trở thành "chìa khóa" mở ra hướng đi mới cho lâm nghiệp địa phương nâng cao giá trị và phát triển bền vững.

Tại Ban Quản lý rừng phòng hộ (BQLRPH) Như Thanh, hơn 3.700 ha rừng trồng sản xuất đã chính thức được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững FSC. Theo hồ sơ chứng chỉ, Công ty TNHH Nhiên liệu sinh khối Nghi Sơn (Biomass Fuel Nghi Sơn) là đơn vị đại diện cho nhóm hộ sản xuất nhỏ tại Thanh Hóa. Chứng chỉ FSC-FA/FM/COC-007491 có diện tích chứng nhận 3.700,72 ha, được cấp ngày 24/5/2024 và có hiệu lực đến ngày 28/5/2029. Các sản phẩm được chứng nhận gồm gỗ thô, gỗ tròn từ keo lai và keo tai tượng, với đầu ra FSC 100%.

Việc quản lý diện tích rừng này đòi hỏi tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn về bảo vệ môi trường, nguồn nước, đất đai, đa dạng sinh học, quyền lợi người lao động và kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc gỗ trong khai thác.

Ông Nguyễn Văn Dũng, Giám đốc BQLRPH Như Thanh, cho biết: Để triển khai hiệu quả, đơn vị đã tổ chức nhiều lớp tập huấn nâng cao năng lực cho người dân từ khâu chọn giống, kỹ thuật trồng, chăm sóc đến khai thác; tuyệt đối không sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật cấm theo quy định của FSC. Đồng thời, công tác phòng cháy, chữa cháy rừng và ngăn chặn hành vi xâm hại tài nguyên luôn được tăng cường.

"Phát triển rừng theo chứng chỉ FSC không chỉ giúp nâng cao giá trị kinh tế của gỗ rừng trồng, mà còn góp phần bảo vệ môi trường sinh thái, bảo tồn đa dạng sinh học và tạo điều kiện để chủ rừng tiếp cận những cơ hội mới từ thị trường carbon cũng như các thị trường xuất khẩu khó tính như EU, Mỹ," ông Dũng nhấn mạnh.

Từ thực tiễn của Như Thanh, yêu cầu nâng cao chất lượng rừng đang lan tỏa rộng khắp các vùng trồng rừng của tỉnh Thanh Hóa. Với diện tích đất lâm nghiệp lớn trải rộng ở các xã miền núi và trung du, tỉnh từng bước hình thành các vùng nguyên liệu tập trung, gắn kết chặt chẽ giữa trồng rừng và chế biến.

Điển hình là Quyết định số 2303/QĐ-UBND ngày 6/6/2024 của UBND tỉnh Thanh Hóa về việc phê duyệt phương án phát triển vùng nguyên liệu phục vụ nhà máy sản xuất viên nén và chế biến gỗ công nghệ cao của Biomass Fuel Nghi Sơn. Theo đó, vùng nguyên liệu được xác định rộng hơn 20.300 ha tại Như Thanh, Như Xuân, Thường Xuân và Lang Chánh, hướng tới mục tiêu đạt khoảng 4.500 ha chứng chỉ FSC trong năm 2024 và chạm mốc khoảng 20.000 ha vào năm 2028. Vùng nguyên liệu này dự kiến cung cấp khoảng 554.000 tấn nguyên liệu mỗi năm, đảm bảo nhịp độ khai thác và trồng lại khoảng 4.000 ha rừng keo đến tuổi mỗi năm.

Dù định hướng chiến lược đã rõ, song thực tế triển khai vẫn còn những điểm nghẽn cần tháo gỡ. Theo ông Nguyễn Văn Dũng, Công ty TNHH Nhiên liệu sinh khối Nghi Sơn hiện vẫn chưa có quỹ đất ổn định để xây dựng nhà máy chế biến quy mô lớn. Trong khi đó, rừng trồng vẫn đến kỳ khai thác hằng năm. Khi thiếu một đầu mối chế biến sâu tại chỗ, người trồng rừng dễ rơi vào thế bị động trong tiêu thụ vào những thời điểm lượng gỗ khai thác tăng mạnh.

Nếu chỉ dừng lại ở việc bán gỗ nguyên liệu thô, lợi thế về diện tích rừng chưa thể chuyển hóa trọn vẹn thành nguồn thu nhập cao cho người dân. Khâu chế biến cần được đầu tư tương xứng để gỗ được phân loại, chế biến thành viên nén, gỗ xẻ, ván ép trước khi xuất xưởng, giúp phần giá trị gia tăng ở lại nhiều hơn với địa phương và người làm nghề rừng.

Bên cạnh đó, áp lực từ thiên tai cũng là bài toán lớn đối với ngành lâm nghiệp Thanh Hóa. Là địa phương thường xuyên chịu ảnh hưởng của bão, lũ và mưa lớn, những đợt thời tiết cực đoan có thể khiến diện tích rừng trồng — đặc biệt là các mô hình rừng gỗ lớn có chu kỳ dài — bị gãy đổ trước tuổi khai thác, làm đảo lộn kế hoạch sản lượng của cả người dân và doanh nghiệp. Do đó, việc lựa chọn giống, bố trí mật độ, thiết kế đường lâm nghiệp và phương án khai thác khoa học đang trở thành đòi hỏi cấp bách trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Thực tiễn tại Như Thanh cho thấy, chứng chỉ FSC mới chỉ là "giấy thông hành" để sản phẩm gỗ bước chân vào những thị trường cao cấp. Để lợi thế đất rừng thực sự phát huy hiệu quả kinh tế bền vững, cần có sự đồng bộ từ thị trường ổn định, hệ thống nhà máy chế biến phù hợp, cho đến mối liên kết chặt chẽ từ khâu "trồng - khai thác - chế biến - tiêu thụ".

Với sự vào cuộc tích cực của các cấp chính quyền, sự đồng hành của doanh nghiệp và sự thay đổi tập quán sản xuất của người dân, lâm nghiệp Thanh Hóa đang từng bước chuyển mình mạnh mẽ, khẳng định hướng đi đúng đắn trên con đường phát triển kinh tế xanh và có trách nhiệm.

Xã Thanh Kỳ (Thanh Hóa): Hỗ trợ người dân di dời cây trồng, bàn giao mặt bằng dự án đường Thanh Tân - Bò Lăn