Mâm cúng tất niên Tết Nguyên Đán Bính Ngọ 2026 chi tiết nhất

Theo phong tục cổ truyền, mâm cúng tất niên thường được thực hiện vào ngày cuối cùng trong năm, chuẩn bị bước sang năm mới. Hãy cùng khám phá cách chuẩn bị mâm cúng tất niên đúng chuẩn, đủ đầy và ý nghĩa nhất để gia đình bạn đón một mùa Tết thật trọn vẹn.

Mâm cúng tất niên là nghi lễ quan trọng trong văn hóa Tết cổ truyền của người Việt. Đây là dịp để các thành viên trong gia đình sum họp, tưởng nhớ tổ tiên và cảm ơn trời đất đã phù hộ suốt năm qua. Đồng thời, nghi thức này còn mang ý nghĩa cầu mong sự an lành, may mắn cho năm mới.

Lễ cúng tất niên nhằm tổng kết năm cũ và chuẩn bị đón mừng năm mới, bày tỏ tấm lòng thành kính của con cháu đối với ông bà, tổ tiên. Đây cũng là cơ hội để mọi người quây quần bên nhau trong dịp tết Nguyên đán.

Người Việt thường cúng tất niên vào những ngày cuối năm âm lịch nhưng đa số chọn cúng vào ngày cuối cùng của năm. Để thực hiện nghi lễ cúng tất niên, gia chủ cần chuẩn bị một mâm cơm tươm tất kèm một số lễ vật không thể thiếu.

Mâm cúng tất niên gồm những gì?

Chuyên gia phong thủy Nguyễn Song Hà hướng dẫn, mâm cúng tất niên cần các loại lễ vật như: Trái cây, trầu cau, nhang, đèn, bình hoa, gạo, muối, rượu, trà…

Mâm cỗ cúng tất niên có thể là món chay hoặc mặn, tùy từng vùng miền và thói quen của các gia đình. Đó là những món ăn quen thuộc ngày Tết, được chế biến thơm ngon, bày biện đẹp mắt.

Mâm cúng tất niên miền Bắc

Theo Nghệ nhân ẩm thực Phạm Thị Ánh Tuyết (Hà Nội), bữa cơm tất niên không cần chuẩn bị “mâm cao cỗ đầy”. Tùy vào điều kiện kinh tế của mỗi gia đình, gia chủ có thể làm mâm cỗ cầu kỳ hoặc đơn giản, thanh đạm.

Mâm cúng tất niên có thể cúng ở trong nhà hoặc ngoài trời và có sự khác biệt rõ rệt giữa các vùng miền.

Nghệ nhân Ánh Tuyết cho biết, mâm cỗ miền Bắc nói chung và người Hà Nội nói riêng đều có xôi gấc, bánh chưng, dưa hành muối, nem, giò thủ, gà luộc và thịt đông. Trong đó, thịt đông là món ăn đặc trưng của người miền Bắc mà các vùng miền khác thường không có.

Ngoài những món không thể thiếu, mỗi gia đình thường có thêm một số món như: Bóng xào thập cẩm, canh măng, miến xào mề gà...

“Truyền thống ngày xưa, mâm cỗ cúng cần 4 bát, 4 đĩa. Những nhà khá giả hoặc làm quan thì làm 6 bát, 6 đĩa, thậm chí 8 bát, 8 đĩa.

Trước đây, người Hà Nội thường sống chung nhiều thế hệ dưới một mái nhà. Vì vậy, đông người thì cỗ phải nhiều bát, nhiều đĩa.

Ngày nay, cách bày mâm cỗ theo bát đĩa không còn phù hợp. Các gia đình trẻ không có nhiều thời gian để nấu nướng. Vì vậy, tùy theo bối cảnh gia đình mà gia chủ chuẩn bị mâm cỗ nhiều hay ít”, nghệ nhân Ánh Tuyết phân tích.

Mâm cúng tất niên kiểu miền Trung và Nam

Mâm tất niên người miền Trung cũng giống như người dân ở miền Bắc, miền Nam, các gia đình cũng bận rộn chuẩn bị sắm sửa làm cơm cúng tất niên. Mâm cúng tất niên của người miền Trung phản ánh rõ nét đặc sản, ẩm thực vùng miền.

Nghệ nhân Ánh Tuyết cho biết, mâm cỗ tất niên ở miền Trung thường có ít nhất 7 món, bao gồm các món ăn ngày thường và một số món đặc biệt chỉ nấu vào dịp Tết.

Mâm cúng thường có gà luộc, xôi, chè, bánh tét/bánh chưng, thịt luộc tôm chua, cá chiên, ram, gỏi…Mâm cỗ cúng tất niên của người miền Trung không thể thiếu món thịt muối hoặc thịt ngâm mắm.

“Điểm khác biệt rõ rệt trong mâm cúng tất niên của người miền Nam là không thể thiếu món thịt kho trứng và canh khổ qua nhồi thịt. Món thịt kho trứng với quả trứng tròn, miếng thịt vuông tượng trưng cho trời tròn đất vuông, mang ý nghĩa năm mới trọn vẹn, sung túc.

Dân gian Nam Bộ cho rằng, tất niên ăn món canh khổ qua nhồi thịt thì bao nhiêu cái khổ trong năm cũ sẽ qua hết, xua tan xui xẻo, đón tài lộc năm mới”, nghệ nhân Ánh Tuyết cho biết.

Ngoài ra, miền Nam là vùng đất có sản vật phong phú nên các món trong mâm cúng tất niên rất đa dạng. Bánh tét có đủ các loại nhân mặn, ngọt, bánh mứt nhiều đến mức không đếm xuể.

Bên cạnh các món ăn đặc trưng, mâm cúng tất niên của người miền Nam còn có gà xé phay, tôm khô củ kiệu, bánh mứt…

Những lưu ý khi chuẩn bị mâm cúng tất niên

Chọn ngày và giờ cúng phù hợp: Thời điểm cúng tất niên thường vào chiều cuối cùng của năm cũ, nhưng bạn nên tham khảo lịch âm để chọn giờ hoàng đạo. Một số gia đình bận rộn có thể cúng trước một ngày.

Sự sạch sẽ và tươm tất: Các món ăn cần được chế biến sạch sẽ, bày biện gọn gàng, trang trọng. Khăn trải bàn nên là màu đỏ hoặc vàng để tạo sự trang nghiêm.

Lòng thành kính: Đây là yếu tố quan trọng nhất. Dù mâm cúng lớn hay nhỏ, sự chân thành của gia đình là điều cốt yếu. Gia chủ cũng cần ăn mặc chỉnh tề khi thực hiện nghi lễ.

Khi cúng, gia chủ cần ăn mặc chỉnh tề, đọc bài khấn tất niên một cách thành tâm. Các bài khấn thường bao gồm lời tạ ơn tổ tiên, cảm tạ trời đất và cầu mong bình an cho gia đình. Sau khi cúng, mâm lễ sẽ được hạ xuống để cả gia đình cùng thụ lộc trong bữa cơm tất niên ấm cúng.

Mâm cúng tất niên không chỉ là nét đẹp văn hóa mà còn là cầu nối tâm linh giúp gia đình thêm gắn kết. Qua từng món ăn, từng nghi thức, người Việt gửi gắm sự tri ân và hy vọng về một tương lai tươi sáng. Hãy chuẩn bị một mâm cúng tất niên thật chỉnh chu để đón lộc đầu năm và chào đón Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 với thật nhiều niềm vui và may mắn!

Mâm cúng tất niên tết Nguyên đán Ất Tỵ: Những điều cần biết để đón lộc đầu năm