Bài 1: Hà Nội trước mùa ô nhiễm: “Chặn” nguồn thải từ đâu?
Năm 2026, chất lượng không khí Thủ đô đã có những chuyển biến tích cực, nhưng chưa ổn định. Trong bối cảnh đó, Hà Nội đang chuyển từ cách tiếp cận “chờ ô nhiễm rồi xử lý” sang chủ động nhận diện, kiểm soát nguồn phát thải từ sớm.

LTS: Mùa Đông - Xuân thường là thời điểm chất lượng không khí Hà Nội chịu nhiều sức ép do điều kiện thời tiết bất lợi, trong khi các nguồn phát thải từ giao thông, xây dựng, sản xuất, đốt mở và khu vực lân cận vẫn diễn ra hằng ngày.
Thay vì chờ chất lượng không khí suy giảm mới ứng phó, Hà Nội đang từng bước chuyển sang cách tiếp cận chủ động hơn: Nhận diện, kiểm kê, quan trắc và kiểm soát nguồn phát thải ngay từ cơ sở. Đây được xem là hướng đi quan trọng để giảm nguy cơ ô nhiễm trước khi bước vào giai đoạn cao điểm.
Với chuyên đề “Hà Nội chủ động ‘chặn’ nguồn thải trước mùa ô nhiễm không khí”, Tạp chí Môi trường và Cuộc sống tập trung nhận diện những nguồn phát thải chính, phân tích các giải pháp thành phố đang triển khai và làm rõ yêu cầu kiểm soát ô nhiễm từ nguồn, thay vì chỉ xử lý khi AQI đã ở mức xấu.
Mùa Đông - Xuân đang đến gần, cũng là thời điểm chất lượng không khí Hà Nội thường chịu nhiều sức ép do điều kiện thời tiết bất lợi. Năm 2026, chất lượng không khí Thủ đô đã có những chuyển biến tích cực, nhưng chưa ổn định. Trong bối cảnh đó, Hà Nội đang chuyển từ cách tiếp cận “chờ ô nhiễm rồi xử lý” sang chủ động nhận diện, kiểm soát nguồn phát thải từ sớm. Việc Sở Nông nghiệp và Môi trường ban hành Văn bản số 12470/SNNMT-QLMT mới đây là một động thái cho thấy rõ hơn cách tiếp cận này.

Những ngày cuối tháng 9, Hà Nội đang bước vào thời điểm chuyển mùa. Khoảng thời gian từ tháng 10 đến tháng 3, tháng 4 năm sau thường được xem là giai đoạn chất lượng không khí tại Thủ đô có nguy cơ diễn biến xấu hơn.
Nguyên nhân không chỉ nằm ở lượng phát thải từ các hoạt động giao thông, xây dựng, sản xuất hay sinh hoạt. Điều kiện khí tượng vào mùa Đông - Xuân cũng tạo ra một “chiếc bẫy” đối với các chất ô nhiễm. Nhiệt độ thấp, ít mưa, tốc độ gió nhỏ và đặc biệt là hiện tượng nghịch nhiệt có thể làm giảm khả năng khuếch tán chất ô nhiễm. Khi đó, bụi mịn và các chất ô nhiễm dễ tích tụ ở tầng khí quyển thấp, nhất là trong những thời điểm kéo dài nhiều ngày có điều kiện thời tiết bất lợi.

Điều này lý giải vì sao cùng một lượng phát thải nhưng chất lượng không khí có thể khác nhau rất lớn giữa các thời điểm trong năm. Nếu trong điều kiện có mưa và gió mạnh, các chất ô nhiễm được khuếch tán hoặc rửa trôi nhanh hơn thì vào những ngày trời lặng gió, ít mưa và xuất hiện nghịch nhiệt, khả năng phát tán bị hạn chế. Nguồn thải vì thế có thể tích tụ và làm chất lượng không khí suy giảm nhanh.
Đây cũng là lý do việc kiểm soát ô nhiễm không khí không thể chỉ bắt đầu khi các chỉ số AQI đã chuyển sang mức xấu.
Thực tế năm 2026 cho thấy bức tranh chất lượng không khí của Hà Nội có những điểm sáng đáng ghi nhận. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, từ ngày 1/1 đến ngày 11/8/2026, tỷ lệ số ngày Hà Nội có chất lượng không khí ở mức Tốt và Trung bình đạt 73,28%, tăng so với mức 71,18% của kỳ báo cáo trước và đang tiến gần mục tiêu 75% đề ra cho cả năm. Nồng độ PM2.5 trung bình ngày trong giai đoạn này ở mức 40,95 µg/m³.

Những con số này cho thấy không thể mô tả chất lượng không khí Hà Nội bằng một nhận định đơn giản rằng Thủ đô “luôn ô nhiễm”. Chất lượng không khí đã có sự cải thiện, nhưng cải thiện không đồng nghĩa với ổn định. Chất lượng không khí vẫn có thể thay đổi nhanh theo thời tiết, không gian và cường độ hoạt động của các nguồn phát thải. Một ngày AQI ở mức tốt không có nghĩa những ngày sau đó cũng duy trì được trạng thái tương tự.
Vấn đề đặt ra là làm thế nào để giảm lượng chất ô nhiễm được đưa vào không khí trước khi điều kiện khí tượng bất lợi xuất hiện. Nói cách khác, thay vì chỉ quan tâm đến câu hỏi “AQI hôm nay là bao nhiêu?”, Hà Nội cần quan tâm nhiều hơn đến câu hỏi “nguồn phát thải nào đang được tạo ra và có thể giảm được bao nhiêu?”.
Theo TS Hoàng Dương Tùng – Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường, đây cũng chính là một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay trong kiểm soát ô nhiễm không khí.
“Một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay trong kiểm soát ô nhiễm không khí là thiếu dữ liệu cụ thể về nguồn thải và hiện trạng ô nhiễm theo từng địa bàn.”
TS Hoàng Dương Tùng – Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường
Theo TS Hoàng Dương Tùng, Hà Nội có địa bàn rất rộng, gồm cả khu vực đô thị, nông thôn, làng nghề, các khu sản xuất, giao thông… nhưng lâu nay khi nói đến ô nhiễm không khí, chúng ta chủ yếu tập trung vào khu vực lõi đô thị. Vì vậy, khi xây dựng giải pháp vẫn còn khá chung chung, chưa gắn với đặc điểm và nguồn gây ô nhiễm của từng địa phương.
Nhận định này cho thấy, muốn chuyển từ cách tiếp cận “xử lý khi ô nhiễm xảy ra” sang “chủ động chặn nguồn thải”, Hà Nội không chỉ cần thêm các trạm quan trắc mà còn cần biết nguồn ô nhiễm thực sự nằm ở đâu, phát sinh từ hoạt động nào và mức độ rủi ro ra sao trên từng địa bàn.
Đây chính là lý do việc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội ban hành Văn bản số 12470/SNNMT-QLMT có ý nghĩa đáng chú ý trong thời điểm hiện nay. Theo văn bản này, Sở đề nghị các sở, ngành, Ban Quản lý dự án và UBND các xã, phường khẩn trương triển khai các biện pháp hạn chế phát tán bụi, khí thải gây ô nhiễm không khí. Các đơn vị phá dỡ, thi công phải thực hiện che chắn, tăng cường tưới nước hoặc phun sương; phế thải xây dựng dạng rời phải được bao phủ, che kín hoặc đóng túi kín tại nơi tập kết và trong quá trình vận chuyển; phương tiện, máy móc ra vào công trường phải được phun rửa sạch.
Đáng chú ý, yêu cầu này được đặt ra trước khi bước vào mùa Đông - Xuân, thay vì đợi đến khi chất lượng không khí suy giảm mới triển khai các biện pháp ứng phó. Đó là sự thay đổi quan trọng trong tư duy quản lý.

Khi nói về ô nhiễm không khí Hà Nội, giao thông thường là nguồn phát thải được nhắc đến đầu tiên. Điều này có cơ sở bởi Hà Nội là đô thị lớn, mật độ phương tiện cao và hoạt động giao thông diễn ra liên tục. Khí thải từ phương tiện cơ giới chứa nhiều chất ô nhiễm và có ảnh hưởng trực tiếp tới môi trường không khí đô thị.
Tuy nhiên, nếu chỉ tập trung vào giao thông thì chưa thể giải quyết đầy đủ bài toán PM2.5. Số liệu được công bố tại Hội nghị liên vùng ngày 4/6/2026 cho thấy cơ cấu đóng góp PM2.5 tại Hà Nội gồm bụi thứ cấp khoảng 27%, giao thông vận tải 23%, xây dựng và bụi đường 20%, đốt mở 12%, công nghiệp 10% và các nguồn khác khoảng 8%.

Cơ cấu này cho thấy ô nhiễm không khí là kết quả tổng hợp của nhiều nguồn. Đáng chú ý, bụi thứ cấp chiếm khoảng 27%, cao hơn tỷ trọng của giao thông. Bụi thứ cấp là những hạt bụi được hình thành trong khí quyển thông qua các phản ứng hóa học từ các chất tiền chất phát thải vào không khí. Vì vậy, việc kiểm soát PM2.5 không đơn giản là tìm một nguồn phát thải rồi xử lý nguồn đó.
Theo GS.TS Hoàng Xuân Cơ, việc nhận diện đầy đủ, chính xác các nguồn thải ngay từ cơ sở có ý nghĩa quan trọng đối với công tác quản lý. Cấp xã, phường cần tham gia rà soát, cập nhật các nguồn phát thải trên địa bàn, từ hoạt động sản xuất, công trình xây dựng đến tình trạng đốt ngoài trời.
Đây là điểm rất quan trọng. Muốn “chặn” nguồn thải, trước hết phải biết nguồn thải ở đâu. Một công trường xây dựng phát sinh bụi ở vị trí nào? Tuyến đường nào thường xuyên có xe vận chuyển đất, cát, phế thải? Khu vực nào xảy ra đốt ngoài trời? Cơ sở sản xuất nào có nguy cơ phát sinh khí thải lớn? Những nguồn nào có khả năng đóng góp vào các đợt ô nhiễm PM2.5?
Khi những câu hỏi này được trả lời bằng dữ liệu, công tác quản lý mới có thể chuyển từ phản ứng sang chủ động.
TS Hoàng Dương Tùng cho rằng, trong bối cảnh Hà Nội đang đẩy mạnh phân cấp, phân quyền xuống xã, phường, việc đầu tiên là phải cung cấp dữ liệu và xây dựng bản đồ các nguồn thải, các điểm có nguy cơ ô nhiễm.

Theo chuyên gia, đây là điều kiện quan trọng để việc phân cấp quản lý môi trường không chỉ dừng ở việc giao nhiệm vụ trên giấy, mà có thể chuyển thành những nhiệm vụ cụ thể gắn với từng địa bàn, từng nguồn thải và từng kết quả cần đạt được.
Trong nhóm nguồn phát thải, xây dựng và bụi đường đang là vấn đề cần đặc biệt quan tâm trong bối cảnh Hà Nội triển khai đồng loạt nhiều dự án hạ tầng, giao thông và đô thị. Theo thông tin được công bố, từ đầu năm 2026, lượng chất thải rắn xây dựng phát sinh có thời điểm lên tới khoảng 10.000 tấn/ngày, cao hơn đáng kể so với mức ước tính khoảng 2.550 tấn/ngày của năm 2025. Khối lượng chất thải gia tăng trong khi năng lực tiếp nhận, vận chuyển và xử lý chưa theo kịp có thể làm phát sinh nguy cơ ùn ứ, đổ trộm và phát tán bụi ra môi trường.
Bởi vậy, Văn bản 12470/SNNMT-QLMT không chỉ đặt vấn đề kiểm soát bụi trong phạm vi một công trường. Tinh thần quan trọng hơn là kiểm soát cả quá trình phát sinh và phát tán bụi, từ phá dỡ, đào đắp đến tập kết vật liệu; từ công trường đến phương tiện vận chuyển; từ bánh xe của phương tiện ra khỏi dự án đến tuyến đường xung quanh. Nếu một mắt xích bị bỏ qua, bụi vẫn có thể phát tán ra môi trường.
Đối với các công trình phá dỡ và xây dựng, yêu cầu che chắn, phun nước hoặc phun sương, bao phủ phế thải và rửa phương tiện trước khi ra đường là những biện pháp trực tiếp nhằm cắt giảm bụi ngay tại nguồn.
Nhưng xây dựng chỉ là một phần của bài toán. Đốt mở cũng là một nguồn cần kiểm soát. Theo cơ cấu phát thải được công bố, nhóm này đóng góp khoảng 12% PM2.5.

Vì vậy, kiểm soát đốt mở cần được thực hiện từ cơ sở, gắn với việc phát hiện điểm đốt, tuyên truyền, xử lý vi phạm và quan trọng hơn là tạo ra phương án thu gom, xử lý hoặc tái sử dụng phụ phẩm thay cho việc đốt.
Đối với công nghiệp và làng nghề, cách tiếp cận cũng cần chuyển sang quản lý theo mức độ rủi ro. Các nguồn phát thải lớn phải được kiểm soát chặt chẽ hơn. Các cơ sở có nguy cơ cao cần được nhận diện, giám sát và yêu cầu thực hiện đầy đủ các biện pháp xử lý khí thải.
Trong khi đó, nguồn phát thải từ khu vực lân cận cũng không thể bỏ qua. Không khí không dừng lại ở ranh giới hành chính. Một nguồn phát thải ở tỉnh, thành phố lân cận có thể tác động đến Hà Nội theo hướng gió và điều kiện khí tượng. Ngược lại, nguồn phát thải của Hà Nội cũng có thể ảnh hưởng đến khu vực xung quanh.
Điều này khiến quản lý chất lượng không khí phải được đặt trong phạm vi vùng, với sự chia sẻ dữ liệu và phối hợp giữa các địa phương.

Một thay đổi đáng chú ý trong công tác quản lý chất lượng không khí của Hà Nội là thành phố đang từng bước xây dựng hệ thống dữ liệu phục vụ nhận diện và kiểm soát nguồn phát thải.
Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã lắp đặt 6 cảm biến và bố trí một xe quan trắc tự động tại phường Hoàn Kiếm. Thành phố dự kiến tiếp nhận thêm 8 cảm biến do Pháp tài trợ, đồng thời phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường triển khai 39 trạm cảm biến trên địa bàn.
Quan trắc là điều kiện cần. Nhưng quan trắc chỉ cho biết chất lượng không khí đang diễn biến như thế nào tại một thời điểm và một khu vực.

Muốn quản lý chủ động, cần kết hợp dữ liệu quan trắc với dữ liệu nguồn thải và dữ liệu khí tượng. Khi biết một khu vực đang có nồng độ PM2.5 tăng, cơ quan quản lý cần có khả năng truy ngược để xác định những nguồn nào có thể đóng góp.
Khi dự báo xuất hiện một đợt nghịch nhiệt hoặc gió yếu, cơ quan chức năng có thể chủ động tăng cường kiểm tra các công trường, kiểm soát đốt ngoài trời, vệ sinh đường và giám sát những nguồn phát thải lớn.
Đó chính là sự khác biệt giữa “xử lý ô nhiễm” và “quản lý chất lượng không khí”. Một bên chủ yếu phản ứng khi vấn đề đã xảy ra; một bên cố gắng dự báo nguy cơ và giảm phát thải trước khi vấn đề trở nên nghiêm trọng.

Trong câu chuyện này, giao thông là một ví dụ rõ. Từ ngày 1/7/2026, Hà Nội đã bắt đầu thí điểm Vùng phát thải thấp tại một số khu vực thuộc phường Hoàn Kiếm. Lộ trình được chia thành các giai đoạn, từng bước mở rộng phạm vi kiểm soát trong Vành đai 1. Các biện pháp bao gồm hạn chế phương tiện theo khu vực, thời gian và tiêu chuẩn khí thải, đồng thời phát triển giao thông công cộng và phương tiện sử dụng năng lượng sạch.
Điểm đáng chú ý ở đây là Hà Nội không chỉ đặt vấn đề “giảm phương tiện”. Mục tiêu được đặt trong một hệ thống giải pháp gồm kiểm soát phát thải, tổ chức giao thông, phát triển phương tiện xanh, giao thông công cộng, hạ tầng sạc và các phương án đi lại thay thế.
Đây là cách tiếp cận cần thiết nếu muốn giảm phát thải một cách bền vững. Bởi nếu chỉ hạn chế một phương tiện nhưng không tạo ra lựa chọn thay thế thuận tiện, khả năng thay đổi hành vi sẽ bị hạn chế.
Tương tự, nếu chỉ yêu cầu công trường tưới nước nhưng không kiểm soát xe vận chuyển đất, phế thải thì nguồn bụi vẫn có thể tiếp tục phát sinh. Nếu chỉ kiểm soát trong nội thành nhưng bỏ qua nguồn phát thải từ khu vực lân cận thì hiệu quả tổng thể cũng khó đạt được.
Vì vậy, quản lý chất lượng không khí cần được tổ chức theo chuỗi, từ nguồn phát sinh đến quá trình phát tán, quan trắc, dự báo và cuối cùng là phản hồi chính sách.
Trong chuỗi đó, chính quyền cơ sở có vai trò đặc biệt quan trọng. Theo GS.TS Hoàng Xuân Cơ, cấp xã, phường cần tham gia rà soát, cập nhật nguồn phát thải trên địa bàn.
Điều này hoàn toàn có cơ sở bởi cấp cơ sở là nơi gần nhất với những nguồn phát thải cụ thể. Một cán bộ địa bàn có thể biết công trường nào đang thi công, tuyến đường nào thường xuyên xuất hiện xe chở vật liệu, khu vực nào có hoạt động đốt ngoài trời hoặc có thể phát hiện một điểm tập kết chất thải không đúng quy định.
Nếu những thông tin này được cập nhật thường xuyên vào hệ thống dữ liệu chung của thành phố, Hà Nội sẽ có một “bản đồ nguồn thải” ngày càng chính xác hơn. Khi đó, việc quản lý sẽ không còn phụ thuộc hoàn toàn vào các đợt kiểm tra theo kế hoạch.
Nguồn phát thải có nguy cơ cao có thể được đưa vào diện giám sát thường xuyên. Nguồn phát thải tăng bất thường có thể được cảnh báo. Những khu vực có nguy cơ trở thành điểm nóng có thể được can thiệp sớm.
TS Hoàng Dương Tùng nhấn mạnh, để làm được điều này, bên cạnh dữ liệu, Hà Nội cần đặc biệt chú ý đến năng lực của đội ngũ cán bộ môi trường cấp xã, phường.
Bên cạnh đó, cần nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ môi trường cấp xã, phường, đồng thời có hướng dẫn thật cụ thể: Cán bộ môi trường ở cấp cơ sở phải làm gì hằng ngày, có trách nhiệm gì, phát hiện vấn đề thì xử lý đến đâu và trường hợp nào phải báo cáo cấp trên.
TS Hoàng Dương Tùng – Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường
Theo ông, yêu cầu này càng trở nên quan trọng khi việc quản lý môi trường ngày càng được phân cấp xuống cơ sở. Nếu không có hướng dẫn rõ ràng, cán bộ cơ sở có thể biết trên địa bàn có vấn đề nhưng lại không biết phải xử lý theo quy trình nào, xử lý đến đâu hoặc trường hợp nào cần chuyển cấp có thẩm quyền.
Đây cũng là cơ sở để Hà Nội chuyển từ quản lý theo địa giới sang quản lý theo dòng phát thải. Bởi một chuyến xe chở đất không chỉ tạo ra vấn đề tại công trường; một hoạt động đốt không chỉ tác động trong phạm vi một thửa ruộng; một nguồn khí thải công nghiệp cũng không dừng lại ở hàng rào nhà máy.
Ô nhiễm không khí vận động theo không gian và thời gian. Do đó, quản lý cũng phải vận động theo không gian và thời gian.

Mùa Đông - Xuân đang đến gần. Đây là thời điểm Hà Nội cần chuẩn bị không phải bằng tâm lý chờ đợi những ngày AQI xấu, mà bằng việc giảm tối đa lượng phát thải trước khi điều kiện khí tượng bất lợi xuất hiện.
Văn bản 12470/SNNMT-QLMT vì thế cần được nhìn nhận trong một bức tranh rộng hơn. Đó là yêu cầu kiểm soát nguồn phát thải từ công trường, phương tiện, tuyến đường, cơ sở sản xuất và địa bàn dân cư. Đó cũng là yêu cầu đưa trách nhiệm bảo vệ môi trường xuống từng dự án, từng địa bàn và từng nguồn phát sinh.
Nếu mỗi công trường thực hiện nghiêm che chắn và phun ẩm, lượng bụi phát tán sẽ giảm. Nếu mỗi chuyến xe vận chuyển vật liệu được che phủ và rửa sạch trước khi ra đường, lượng bụi thứ cấp từ đường phố có thể giảm. Nếu hoạt động đốt ngoài trời được kiểm soát tốt hơn, thêm một nguồn phát thải sẽ được loại bỏ.
Nếu các phương tiện phát thải cao được kiểm soát, nguồn khí thải giao thông sẽ giảm. Nếu các cơ sở sản xuất thực hiện nghiêm yêu cầu xử lý khí thải, lượng phát thải công nghiệp sẽ được kiểm soát. Và nếu các địa phương trong vùng cùng hành động, hiệu quả sẽ không bị giới hạn bởi ranh giới hành chính.

Tuy nhiên, theo TS Hoàng Dương Tùng, để việc phân cấp quản lý nguồn thải thực sự đi vào thực chất, phân cấp phải đi cùng thẩm quyền và công cụ thực hiện.
“Đặc biệt, phân cấp phải đi cùng với thẩm quyền và công cụ thực hiện. Cần xác định rõ việc gì thuộc trách nhiệm của thành phố, việc gì thuộc xã, phường; bởi có những nguồn thải hoặc cơ sở quy mô lớn nằm ngoài thẩm quyền xử lý trực tiếp của cấp cơ sở.”
Theo ông, trong những trường hợp này, nhiệm vụ của xã, phường có thể là phát hiện, giám sát và báo cáo kịp thời để cấp có thẩm quyền xử lý.
Điều này đặt ra một yêu cầu quan trọng trong tổ chức thực hiện: Không thể chỉ giao trách nhiệm mà không giao đủ thẩm quyền, công cụ và cơ chế phối hợp.
Bởi trên thực tế, cấp cơ sở có thể là nơi đầu tiên phát hiện một nguồn thải, nhưng không phải nguồn thải nào cũng nằm trong phạm vi thẩm quyền xử lý trực tiếp của xã, phường. Nếu không có cơ chế chuyển thông tin nhanh, rõ trách nhiệm và xác định được cơ quan có thẩm quyền cuối cùng, việc phát hiện nguồn ô nhiễm vẫn có thể không chuyển thành hành động kiểm soát.
Điều quan trọng là những biện pháp này phải được thực hiện trước khi chất lượng không khí xuống mức xấu. Bởi khi một đợt ô nhiễm đã hình thành, khả năng xử lý trong thời gian ngắn thường bị giới hạn bởi chính điều kiện khí tượng.
Trong những ngày nghịch nhiệt, gió yếu, việc phun nước hay xử lý một vài điểm bụi có thể không đủ để nhanh chóng đưa chất lượng không khí trở lại trạng thái tốt nếu các nguồn phát thải vẫn tiếp tục hoạt động.
Do đó, “chặn nguồn” phải trở thành nguyên tắc xuyên suốt: Chặn tại công trường, chặn trên tuyến vận chuyển, chặn tại cơ sở sản xuất, chặn hoạt động đốt ngoài trời, chặn phương tiện phát thải cao và kiểm soát cả những nguồn phát thải từ khu vực xung quanh Hà Nội.
Ở góc độ quản lý, điều đó đồng nghĩa với việc chuyển từ mục tiêu “giảm AQI” sang mục tiêu “giảm phát thải”. AQI là kết quả; nguồn phát thải mới là nơi cần can thiệp.
Ba vấn đề cần được tập trung nếu muốn kiểm soát ô nhiễm không khí tại cơ sở đi vào thực chất: “Để việc kiểm soát ô nhiễm không khí đi vào thực chất, theo tôi cần tập trung vào ba vấn đề: Có dữ liệu cụ thể; có hướng dẫn và nâng cao năng lực cán bộ; đồng thời phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm và công cụ thực hiện. Khi ba yếu tố này được làm rõ, việc triển khai các giải pháp tại cơ sở sẽ cụ thể và hiệu quả hơn.”
TS Hoàng Dương Tùng – Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường
Ba yêu cầu này cũng cho thấy bài toán kiểm soát ô nhiễm không khí của Hà Nội không chỉ là câu chuyện của quan trắc hay xử lý kỹ thuật. Đó còn là câu chuyện về dữ liệu quản lý, năng lực thực thi và tổ chức trách nhiệm giữa các cấp chính quyền.

Một thành phố không thể quyết định thời tiết. Hà Nội không thể ngăn hoàn toàn nghịch nhiệt, không thể tạo ra gió khi trời lặng gió và cũng không thể kiểm soát toàn bộ các yếu tố tự nhiên.
Nhưng thành phố có thể quyết định mình đưa bao nhiêu chất ô nhiễm vào không khí. Đó là phần việc mà chính sách, công nghệ, quản lý và trách nhiệm của từng chủ thể có thể tác động.
Mục tiêu đến năm 2030 của Hà Nội và các chương trình quốc gia về quản lý chất lượng không khí cũng đang đặt yêu cầu giảm PM2.5 và tăng tỷ lệ số ngày có chất lượng không khí tốt, trung bình. Để đạt được những mục tiêu đó, việc giảm phát thải thực tế phải trở thành thước đo quan trọng của hiệu quả quản lý.
Vì vậy, trước khi mùa Đông - Xuân bước vào giai đoạn cao điểm, câu hỏi không chỉ là Hà Nội đã chuẩn bị bao nhiêu trạm quan trắc hay có bao nhiêu phương án xử lý khi AQI xấu. Câu hỏi quan trọng hơn là thành phố đã xác định được bao nhiêu nguồn phát thải, nguồn nào đang được ưu tiên kiểm soát, lượng phát thải từ những nguồn đó đã giảm bao nhiêu và những biện pháp được triển khai hôm nay có giúp giảm nguy cơ ô nhiễm trong những tháng tới hay không. Đó mới là thước đo của một cách tiếp cận chủ động.
Không khí sạch không bắt đầu từ một ngày AQI đẹp. Không khí sạch bắt đầu từ việc giảm phát thải mỗi ngày.
Và với Hà Nội, “mùa ô nhiễm” năm nay có lẽ cần được bắt đầu bằng một cách làm khác: Không chờ không khí xấu mới hành động, mà chủ động chặn nguồn thải từ trước khi ô nhiễm xảy ra.
6 nguồn phát thải Hà Nội cần tập trung kiểm soát trước mùa Đông - Xuân
Giao thông vận tải – khoảng 23% PM2.5: Kiểm soát phương tiện phát thải cao, phát triển giao thông công cộng và phương tiện xanh.
Xây dựng và bụi đường – khoảng 20%: Kiểm soát công trường, vật liệu rời, phương tiện vận chuyển, vệ sinh và rửa đường.
Đốt mở – khoảng 12%: Kiểm soát đốt rác, đốt phụ phẩm nông nghiệp và các hoạt động đốt ngoài trời.
Công nghiệp – khoảng 10%: Tăng cường kiểm soát các cơ sở, nguồn phát thải có nguy cơ cao.
Bụi thứ cấp – khoảng 27%: Tăng cường quan trắc, nghiên cứu nguồn tiền chất và quá trình hình thành PM2.5.
Nguồn phát thải liên vùng: Tăng cường chia sẻ dữ liệu, dự báo và phối hợp kiểm soát giữa Hà Nội với các địa phương lân cận.
Nguồn: Số liệu công bố tại Hội nghị liên vùng ngày 4/6/2026; Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội.




