Mạnh tay với vi phạm bản quyền: Việt Nam phát đi thông điệp “không có vùng trống” trong bảo hộ sở hữu trí tuệ

Các vụ án xảy ra tại Công ty cổ phần thương mại và dịch vụ truyền thông Bihaco (BH Media), Công ty TNHH Lululola Entertainment, nhóm 1900 Group, Công ty TNHH Mây Sài Gòn và Trung tâm Giọng ca để đời đã được Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an khởi tố theo Điều 225 Bộ luật Hình sự.

Động thái này được đánh giá là chưa từng có tiền lệ về quy mô xử lý hình sự trong lĩnh vực bản quyền âm nhạc, nội dung số tại Việt Nam.

Từ “vùng xám” sang xử lý hình sự

Thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 05/05/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; chỉ đạo của lãnh đạo Bộ Công an về việc Công an các đơn vị, địa phương tập trung triển khai đồng bộ các mặt công tác, đẩy nhanh tiến độ phát hiện, đấu tranh, xử lý vi phạm và tội phạm liên quan sở hữu trí tuệ, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an (Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu) đã áp dụng các biện pháp nghiệp vụ xác minh, thu thập tài liệu xác định dấu hiệu phạm tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan của một số Công ty, đơn vị liên quan.

Trên cơ sở kết quả điều tra, thu thập tài liệu, chứng cứ, ngày 15/05/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã ra Quyết định khởi tố 5 vụ án hình sự về tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan”, quy định tại Điều 225 Bộ luật Hình sự gồm: Vụ án xảy ra tại Công ty cổ phần thương mại và dịch vụ truyền thông Bihaco (Công ty BH Media), khởi tố 1 bị can Nguyễn Hải Bình, Tổng Giám đốc Công ty BH Media.

Vụ án xảy ra tại Công ty trách nhiệm hữu hạn Lululola Entertainment, khởi tố bị can Võ Văn Nam, Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn Lululola Entertainment; Vụ án xảy ra tại nhóm 1900 Group, khởi tố 2 bị can: Nguyễn Minh Đức, chủ hộ kinh doanh Đồi Mặt trời và Ngô Thanh Tùng, chủ hộ kinh doanh Thông Zeo.

Vụ án xảy ra tại Công ty trách nhiệm hữu hạn Mây Sài Gòn, khởi tố 2 bị can: Võ Hoàng Việt và Nguyễn Trung Trường Huy, Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn Mây Sài Gòn; Vụ án xảy ra tại Trung tâm Giọng ca để đời, khởi tố bị can Diệp Văn Lập, chủ Trung tâm Giọng ca để đời.

Sau khi Viện Kiểm sát nhân dân tối cao (Vụ 3) phê chuẩn, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã thi hành các Quyết định, Lệnh tố tụng liên quan đúng quy định pháp luật.

Trong nhiều năm, vi phạm bản quyền trên môi trường số tại Việt Nam diễn ra phổ biến nhưng phần lớn chỉ dừng ở tranh chấp dân sự hoặc xử phạt hành chính. Việc sao chép, cắt ghép, phát hành lại các bản ghi âm, ghi hình rồi thương mại hóa trên YouTube, Facebook hay nền tảng số từng bị xem như một “vùng xám”, nơi ranh giới giữa khai thác nội dung và xâm phạm bản quyền chưa được nhận diện rõ ràng.

Tuy nhiên, theo nhận định của giới luật sư, việc khởi tố lần này cho thấy cơ quan tố tụng đã chuyển sang cách tiếp cận cứng rắn hơn: nếu hành vi xâm phạm có tổ chức, mang tính thương mại và thu lợi lớn thì hoàn toàn có thể xử lý hình sự.

Trao đổi về điểm khác biệt giữa xử phạt hành chính và xử lý hình sự trong các vụ vi phạm bản quyền trên môi trường số qua việc Bộ Công an đồng loạt khởi tố 5 vụ án “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” lần này, Thạc sĩ, Luật sư Hoàng Thị Hương Giang (Văn phòng luật sư Chính pháp) cho biết, trước đây, các vụ án nổi tiếng về “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” như khởi tố vụ án hình sự liên quan đến trang Phimmoi.net vào năm 2021 hay Vụ án BestBuy IPTV (2024) tuy tạo được sức răn đe nhất định nhưng chủ yếu mới dừng lại ở việc xử lý một số nền tảng đơn lẻ, nhưng đợt ra quân lần này mang tính toàn diện hơn khi nhắm trực tiếp vào các hệ thống giải trí lớn, nổi tiếng vi phạm bản quyền. Việc khởi tố đồng loạt 5 vụ án lớn về “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” thể hiện sự quyết liệt của cơ quan điều tra đối với các vi phạm về sở hữu trí tuệ. Động thái này cũng là minh chứng thực tiễn cho việc Việt Nam nghiêm túc tuân thủ các cam kết quốc tế trong EVFTA, CPTPP và TRIPS, từ đó xây dựng lòng tin với giới đầu tư quốc tế trong tiến trình hội nhập kinh tế.

"Sự khác biệt cốt lõi giữa xử phạt hành chính và khởi tố hình sự đối với hành vi vi phạm bản quyền trên môi trường số nằm ở mức độ nguy hiểm cho xã hội, tác động đến công tác quản lý nhà nước thông qua việc đánh giá hậu quả do hành vi của người xâm phạm gây ra. Cụ thể, để khởi tố vụ án hình sự, cơ quan điều tra cần chứng minh được mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm là nguyên nhân trực tiếp mang lại khoản thu lợi bất chính từ 50.000.000 đồng trở lên hoặc gây thiệt hại vật chất cho chủ sở hữu từ 100.000.000 đồng trở lên thì sẽ đủ yếu tố cấu thành tội phạm. Ngoài ra giữa chúng còn có sự khác biệt giữa chế tài áp dụng cho 2 phương thức, đối với hành chính là chế tài xử phạt và bồi thường thiệt hại. Tuy nhiên, biện pháp xử phạt hành chính thường chỉ dừng lại ở các chế tài như cảnh cáo, phạt tiền và buộc khắc phục hậu quả, do đó chưa đủ sức răn đe đối với các vi phạm quy mô lớn. Ngược lại, chế tài hình sự thể hiện sự nghiêm khắc hơn, ngoài hình phạt tiền được áp dụng như một hình phạt chính, chủ thể vi phạm còn có thể đối mặt với hình phạt tù và các hình phạt bổ sung như tịch thu tài sản", Ths. luật sư Hoàng Thị Hương Giang phân tích.

Đáng chú ý, các vụ án không chỉ liên quan cá nhân nhỏ lẻ mà còn bao gồm nhiều doanh nghiệp hoạt động chuyên nghiệp trong lĩnh vực truyền thông, giải trí và khai thác nội dung số. Điều này phản ánh thực tế rằng cùng với sự bùng nổ của kinh tế sáng tạo, nguy cơ vi phạm quyền tác giả cũng ngày càng tinh vi và có tính hệ thống hơn.

Theo thông tin từ cơ quan điều tra, nhiều đơn vị bị cáo buộc tổ chức biểu diễn, ghi âm, ghi hình các ca khúc rồi chỉnh sửa, sao chép thành nhiều phiên bản khác nhau để thương mại hóa trên nền tảng số thông qua hợp tác khai thác nội dung.

Trong bối cảnh doanh thu quảng cáo trên các nền tảng số tăng nhanh, bản quyền không còn chỉ là vấn đề pháp lý đơn thuần mà đã trở thành lợi ích kinh tế rất lớn. Chính vì vậy, việc “đánh mạnh” vào hành vi xâm phạm bản quyền được xem là bước đi nhằm lập lại trật tự thị trường nội dung số.

Áp lực quốc tế và yêu cầu bảo vệ môi trường đầu tư

Đằng sau chiến dịch xử lý mạnh tay này còn là áp lực quốc tế ngày càng lớn đối với Việt Nam trong lĩnh vực bảo hộ SHTT.

Ngày 30/04/2026, Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) công bố Báo cáo Đặc biệt 301 năm 2026, trong đó Việt Nam bị đưa vào nhóm “Quốc gia nước ngoài ưu tiên” (Priority Foreign Country – PFC), mức cảnh báo cao nhất về thực thi SHTT.

Theo phân tích của VCCI, phía Hoa Kỳ cho rằng Việt Nam còn tồn tại nhiều hạn chế như: Thực thi chưa hiệu quả đối với vi phạm bản quyền trên môi trường số; xử lý hàng giả, hàng xâm phạm nhãn hiệu còn chưa triệt để; cơ chế kiểm soát biên giới còn hạn chế; chưa có chế tài đủ mạnh với hành vi sử dụng phần mềm không bản quyền và chưa xử lý hiệu quả tình trạng chiếm dụng tín hiệu truyền hình trả phí.

Việc bị xếp vào nhóm PFC được đánh giá có thể tạo ra các rủi ro thương mại, ảnh hưởng tới môi trường đầu tư và uy tín quốc gia trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, việc Việt Nam liên tiếp ban hành các chỉ đạo mạnh mẽ như Chỉ thị 02/CT-TTg, Công điện 38/CĐ-TTg và đặc biệt là khởi tố hàng loạt vụ án bản quyền cho thấy quyết tâm chứng minh năng lực thực thi pháp luật SHTT bằng hành động cụ thể, thay vì chỉ dừng ở cam kết chính sách.

Tại họp báo thường kỳ ngày 14/05, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng nhấn mạnh Việt Nam “kiên quyết xử lý nghiêm mọi hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ” và sẽ tiếp tục tăng cường công tác bảo hộ, thực thi quyền SHTT.

Quan điểm của Việt Nam là kiên quyết xử lý nghiêm mọi hành vi xâm phạm quyền SHTT và sẽ tiếp tục tăng cường công tác bảo hộ, thực thi quyền SHTT. Hệ thống pháp luật liên quan đến SHTT của Việt Nam đã liên tục được hoàn thiện, đồng bộ hóa. Từ Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 đến các lần sửa đổi, bổ sung Luật, đặc biệt là Luật sửa đổi năm 2025, khung pháp lý ngày càng hoàn thiện, hiện đại, phù hợp với thực tiễn phát triển trong nước cũng như các cam kết trong các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới mà Việt Nam đang tham gia. Những nỗ lực của Việt Nam trong cải thiện môi trường đổi mới sáng tạo và bảo hộ, thực thi quyền SHTT đã được ghi nhận bởi Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), với xếp hạng năm 2025 đạt 44/139 quốc gia và nền kinh tế về Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII), thuộc nhóm các nước có kết quả tích cực trong ASEAN về lĩnh vực này.

Bên cạnh việc hoàn thiện pháp luật, Chính phủ cũng đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, điều hành nhằm tăng cường thực thi quyền SHTT, đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, trong đó có Chỉ thị số 02/CT-TTg ngày 30/01/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường thực thi quyền SHTT, Đề án chống hàng giả và bảo vệ người tiêu dùng trong thương mại điện tử đến năm 2025, cùng một loạt chỉ thị, công điện chỉ đạo cao điểm trong năm 2025. Đặc biệt, vừa qua Thủ tướng Chính phủ đã có Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 05/05/2026 tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền SHTT nhằm nỗ lực tạo bước chuyển biến mạnh mẽ, nâng cao hiệu quả thực chất trong lĩnh vực này. Điều này thể hiện chủ trương nhất quán của Việt Nam trong việc tăng cường bảo hộ và thực thi quyền SHTT, gắn với yêu cầu phát triển bền vững, xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, an toàn và thực hiện hiệu quả các cam kết quốc tế.

Theo luật sư Hoàng Thị Hương Giang, nhìn chung, pháp luật Việt Nam đã nội luật hóa khá đầy đủ các chuẩn mực quốc tế thông qua Luật Sở hữu trí tuệ 2022 và Bộ luật Hình sự. Tuy nhiên, điểm khuyết thiếu lớn nhất về mặt quản lý nhà nước hiện nay là chúng ta chưa có cơ chế định giá tài sản trí tuệ độc lập rõ ràng, dẫn đến sự chậm chễ trong khâu chứng minh thiệt hại trong quá trình điều tra và xét xử, cùng với sự thiếu vắng các án lệ chuyên sâu để dẫn chiếu.

Dưới góc độ vĩ mô, việc tăng cường xử lý vi phạm bản quyền là điều kiện tiên quyết để làm sạch hệ thống kinh tế số, từ đó tạo đà tăng trưởng cho nền công nghiệp văn hóa; bảo vệ tài sản vô hình chính là cách tốt nhất để thu hút các tập đoàn giải trí toàn cầu rót vốn FDI vào Việt Nam.

Cuộc chiến bản quyền trên môi trường số còn rất dài

Một điểm đáng chú ý là song song với các vụ án âm nhạc, Việt Nam cũng tăng cường xử lý vi phạm bản quyền thể thao và nội dung trực tuyến xuyên biên giới.

Ngày 19/05, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) cho biết Đại sứ quán Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ireland tại Việt Nam đã gửi thư cảm ơn lực lượng chức năng Việt Nam liên quan kết quả triệt phá đường dây Xôi Lạc TV – một trong những hệ thống phát lậu bóng đá lớn nhất thời gian qua.

Trong thư, Đại sứ quán ghi nhận, đánh giá cao nỗ lực của các cơ quan chức năng trong xử lý vụ việc, qua đó góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể quyền, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ nội dung có bản quyền và người sử dụng dịch vụ hợp pháp.

Sự ghi nhận từ phía quốc tế cho thấy nỗ lực chống vi phạm bản quyền của Việt Nam đang bắt đầu tạo được hiệu ứng tích cực trong cộng đồng doanh nghiệp và các chủ thể quyền quốc tế. Tuy nhiên, thực tế cho thấy thách thức vẫn còn rất lớn.

Theo số liệu được Bộ Ngoại giao công bố, riêng năm 2025, các lực lượng chức năng của Việt Nam đã xử lý hàng nghìn vụ việc liên quan đến xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Riêng lực lượng Quản lý thị trường xử lý 3.306 vụ xâm phạm SHTT trên thị trường truyền thống và 599 vụ trên thương mại điện tử, mạng xã hội. Đồng thời, hơn 1.200 website có dấu hiệu xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan đã bị ngăn chặn. Số vụ án hình sự, truy tố, xét xử về sở hữu trí tuệ cũng tăng so với năm trước.

Điều đó phản ánh tốc độ lan rộng của vi phạm bản quyền trong kỷ nguyên số, nơi chỉ với vài thao tác sao chép, cắt ghép và đăng tải, nội dung có thể bị khai thác trái phép để thu lợi hàng tỷ đồng từ quảng cáo và nền tảng xuyên biên giới.

Luật sư Hương Giang cho rằng việc cơ quan tiến hành tố tụng kiên quyết xử lý bằng các chế tài nghiêm khắc đối với tội phạm vi phạm bản quyền sẽ tạo ra những tác động tích cực cho hệ sinh thái nội dung số.

Thứ nhất, chấn chỉnh lại ý thức thượng tôn pháp luật của các doanh nghiệp trong ngành nghề truyền thông và giải trí, đặc biệt là pháp luật về quyền sở hữu trí tuệ. Các bản án nghiêm khắc đóng vai trò như một “án lệ” mang tính răn đe. Đây là tiền lệ pháp lý buộc các doanh nghiệp trong ngành phải xem xét lại quy trình, loại bỏ các tư duy kinh doanh chộp giật. Đối với các đơn vị từng lợi dụng lỗ hổng quản lý bản quyền, đây là bài học pháp lý đắt giá, buộc họ phải tái cấu trúc lại hệ thống hoạt động nếu không muốn đối mặt với rủi ro bị khởi tố hình sự.

Thứ hai, làn sóng này tác động mạnh tới cấu trúc chi phí hoạt động của các doanh nghiệp truyền thông và giái trí. Từ việc các doanh nghiệp thay đổi tư duy kinh doanh. Việc mua và sở hữu tài sản trí tuệ và chiến lược phân bổ đối với giá cung cấp dịch vụ cũng được cân nhắc kỹ lưỡng thay vì bỏ ngỏ như trước đây.

Ngoài ra việc này cũng bảo vệ và khuyến kích các đơn vị làm việc trong lĩnh vực truyền thông và giải trí sáng tạo và sử dụng nội dung gốc. Khi tài sản trí tuệ được định giá đúng và bảo vệ nghiêm ngặt, rủi ro bị xâm phạm sẽ giảm xuống. Điều này trực tiếp bảo vệ thành quả của các đơn vị sáng tạo nội dung, khuyến khích họ mạnh dạn đầu tư chất xám để sản xuất ra các sản phẩm giải trí chất lượng cao.

Cuối cùng, việc tuân thủ nghiêm ngặt luật sở hữu trí tuệ là cơ hội tốt để thu hút vốn từ các doanh nghiệp nước ngoài đến đầu tư tại Việt Nam.

Không chỉ là câu chuyện pháp luật

Các chuyên gia cho rằng, xử lý vi phạm bản quyền hiện nay không còn đơn thuần là bảo vệ tác giả hay nghệ sĩ, mà còn liên quan trực tiếp tới chiến lược phát triển kinh tế số và công nghiệp sáng tạo của Việt Nam.

Nếu không kiểm soát được vi phạm SHTT, các doanh nghiệp sáng tạo nội dung chân chính sẽ mất động lực đầu tư; thị trường số thiếu minh bạch còn Việt Nam khó thu hút các tập đoàn công nghệ, giải trí quốc tế.

Ngược lại, khi thực thi SHTT được siết chặt, thị trường sẽ buộc phải vận hành theo hướng chuyên nghiệp hơn, minh bạch hơn và tôn trọng giá trị sáng tạo hơn.

Việc Bộ Công an mở rộng điều tra, đồng thời yêu cầu các tổ chức, cá nhân vi phạm chủ động chấm dứt sai phạm, khắc phục hậu quả để hưởng chính sách khoan hồng cho thấy chiến dịch lần này không chỉ dừng ở xử lý một vài vụ án cụ thể, mà đang hướng tới lập lại kỷ cương trên toàn bộ hệ sinh thái nội dung số.

"Dưới góc độ pháp lý, tôi đánh giá thông điệp “không có vùng cấm, không có ngoại lệ” trong chiến dịch khởi tố lần này không chỉ dừng lại ở một khẩu hiệu răn đe, mà là một bước chuyển dịch mang tính chiến lược về tư duy quản lý nhà nước. Cơ quan chức năng đang quyết liệt xử lý, ngăn chặn và tiến tới chấm dứt hoàn toàn tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Thực tế, hoạt động thực thi pháp luật sở hữu trí tuệ tại Việt Nam luôn được duy trì và ngày càng thắt chặt qua từng giai đoạn để tương xứng với tốc độ phát triển kinh tế. Những vụ án hình sự về vi phạm quyền sở hữu trí tuệ trước đây đã minh chứng rõ ràng rằng cơ quan chức năng chưa bao giờ buông lỏng xử lý đối với tội phạm xâm phạm sở hữu trí tuệ. Việc đồng loạt khởi tố 5 vụ án lớn vừa qua chính là bước đi tất yếu khi các vụ việc vi phạm đã biến tướng từ quy mô nhỏ lẻ trở thành những hệ thống kinh doanh lậu có tổ chức, tinh vi và thu lợi nhuận bất chính hàng tỷ đồng. Việc xử lý nghiêm cả cá nhân lãnh đạo lẫn pháp nhân thương mại của 5 vụ án về xâm phạm Sở hữu trí tuệ gần đây đã cho thấy sự thích ứng nhanh chóng và quyết liệt của các cơ quan chức năng trước sự biến tướng của tội phạm công nghệ cao, tội phạm xâm phạm quyền SHTT.

Nhìn rộng hơn, Nhà nước luôn xác định bảo hộ tài sản trí tuệ là nền tảng cốt lõi để phát triển bền vững nền kinh tế số và công nghiệp văn hóa. Việc duy trì một môi trường pháp lý minh bạch, nghiêm minh chính là cam kết bằng hành động thực tế của Việt Nam đối với các hiệp định thương mại tự do. Đây chính là cách nhà nước làm sạch thị trường, đưa lợi nhuận về đúng các doanh nghiệp làm ăn chính thống, đồng thời cũng để năng lực sáng tạo trong nước được phát triển, khẳng định vị thế của Việt Nam là một điểm đến an toàn, văn minh cho các nhà đầu tư quốc tế", luật sư Giang chia sẻ.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu phát triển kinh tế số và công nghiệp văn hóa thành động lực tăng trưởng mới, thông điệp được phát đi là rất rõ ràng: bản quyền không còn là “vùng trống” của pháp luật.

Ra quân toàn quốc chống xâm phạm sở hữu trí tuệ từ 7-30/5, không có “vùng cấm”