Nhật Bản tăng cường năng lực chống chịu, chủ động ứng phó thiên tai

Ngày 2/11, Nhật Bản chính thức đưa vào hoạt động Cơ quan Quản lý Thảm họa Quốc gia (National Disaster Management Agency), cơ quan chuyên trách cấp quốc gia có nhiệm vụ điều phối thống nhất công tác phòng ngừa, ứng phó khẩn cấp và phục hồi sau thiên tai.

Cơ quan mới có hơn 350 nhân sự, do Thủ tướng Sanae Takaichi đứng đầu, Bộ trưởng Tái thiết Goshi Hosono trực tiếp quản lý. Việc thành lập cơ quan này nhằm khắc phục những hạn chế trong cơ chế điều hành trước đây, khi các bộ, ngành thường thành lập nhóm công tác tạm thời để xử lý từng tình huống, gây khó khăn cho việc phối hợp trên phạm vi toàn quốc.

Nhật Bản hiện phải đối mặt với nhiều nguy cơ thiên tai nghiêm trọng do nằm trên Vành đai lửa Thái Bình Dương. Trong đó, những kịch bản được đặc biệt quan tâm gồm siêu động đất tại rãnh Nankai, động đất lớn ở khu vực đô thị Tokyo và nguy cơ núi Phú Sĩ phun trào.

Theo các đánh giá của Chính phủ Nhật Bản, nếu xảy ra siêu động đất tại rãnh Nankai, thảm họa có thể khiến khoảng 298.000 người thiệt mạng, 6,5 triệu người phải sơ tán và 2,35 triệu ngôi nhà bị phá hủy hoặc không thể sử dụng. Thiệt hại kinh tế ước tính lên tới 270.300 tỷ yên, tương đương khoảng 1.810 tỷ USD. Nếu tính thêm tổn thất do gián đoạn giao thông, con số này có thể tăng lên 292.000 tỷ yên.

Một trận động đất lớn tại khu vực đô thị Tokyo cũng có thể khiến khoảng 18.000 người thiệt mạng, 4,1 triệu người phải sơ tán. Trong khi đó, nguy cơ núi Phú Sĩ phun trào có thể ảnh hưởng đến khoảng 790.000 người, gây gián đoạn giao thông, hệ thống điện và nhiều công trình hạ tầng thiết yếu.

Theo Bộ trưởng Tái thiết Goshi Hosono, việc thành lập cơ quan chuyên trách không nhằm ứng phó với một thảm họa cụ thể sắp xảy ra mà hướng tới nâng cao năng lực quản trị rủi ro lâu dài. Thực tế cho thấy, trong 5 năm qua, chưa đến một nửa số cán bộ chính quyền địa phương được đào tạo về quản lý thảm họa. Chỉ khoảng 15% chính quyền địa phương có phương án sơ tán dự phòng dành cho người cao tuổi và người khuyết tật cần hỗ trợ.

Ngay khi đi vào hoạt động, cơ quan mới yêu cầu chính quyền địa phương và người dân rà soát khả năng chống chịu động đất của nhà ở, cố định đồ đạc, kiểm tra phương án sơ tán và dự trữ nước uống, nhà vệ sinh di động đủ sử dụng ít nhất ba ngày. Nhật Bản cũng chú trọng cải thiện điều kiện tại các điểm sơ tán thông qua việc trang bị nhà vệ sinh bảo đảm vệ sinh, bếp ăn, khu vực tắm nước nóng và giường ngủ tạm thời.

Bài học từ trận động đất và sóng thần năm 2011, khiến gần 19.800 người thiệt mạng, cho thấy hậu quả thiên tai không chỉ nằm ở thiệt hại ban đầu mà còn kéo dài trong giai đoạn cứu trợ, phục hồi. Trong số các trường hợp tử vong, có 3.810 người chết liên quan đến điều kiện sinh hoạt khắc nghiệt sau thảm họa.

Song song với kiện toàn bộ máy, Nhật Bản xác định đầu tư hạ tầng chống chịu là giải pháp quan trọng để giảm thiểu thiệt hại. Các lĩnh vực ưu tiên gồm nâng cấp đê biển, công trình chống ngập, hệ thống điện, cấp thoát nước, cảng biển, đường sắt và trung tâm dữ liệu; đồng thời tăng cường cảnh báo sớm, xây dựng phương án duy trì hoạt động sản xuất và cung ứng dịch vụ thiết yếu khi xảy ra sự cố.

Nhật Bản cũng thúc đẩy chia sẻ kinh nghiệm quản lý rủi ro thiên tai với các quốc gia thông qua hợp tác cùng Ngân hàng Thế giới. Trung tâm Quản lý rủi ro thiên tai Tokyo, thành lập năm 2014, hỗ trợ lồng ghép quản lý rủi ro vào chiến lược phát triển, quy hoạch và đầu tư hạ tầng tại các nước đang phát triển.

Việc thành lập Cơ quan Quản lý Thảm họa Quốc gia thể hiện sự chuyển hướng từ tập trung khắc phục hậu quả sang chủ động phòng ngừa và quản trị rủi ro. Đây cũng là yêu cầu quan trọng đối với phát triển bền vững, khi năng lực chống chịu của hạ tầng, hệ thống cấp nước, năng lượng và các dịch vụ thiết yếu ngày càng có ý nghĩa trong bảo vệ cộng đồng và nền kinh tế trước những biến động của tự nhiên.

Phát hiện nước rò rỉ, Nhật Bản tạm ngừng lò phản ứng hạt nhân Onagawa