Quảng Ngãi: Thủy điện Đăk Đrinh thiếu nước giữa mùa mưa

Hồ chứa gần 250 triệu m³ đối mặt nguy cơ thiếu nước

Một nghịch lý đang diễn ra tại hồ thủy điện Đăk Đrinh (Quảng Ngãi): Dù đang trong mùa mưa, lượng nước đổ về hồ lại ở mức thấp bất thường. Nhiều khu vực lòng hồ rộng hàng trăm hecta trơ đáy, những quả đồi từng nằm sâu dưới mặt nước nay nhô lên thành các ốc đảo. Không ít đoạn sông, suối kết nối với hồ chỉ còn dòng chảy nhỏ, thậm chí có nơi cạn khô.

Tình trạng này được đánh giá là hiếm gặp kể từ khi công trình thủy điện Đăk Đrinh tích nước và chính thức đi vào vận hành hơn 10 năm trước. Thông thường, vào thời điểm cuối mùa mưa, hồ chứa đã tích được lượng nước đáng kể, tạo nguồn dự trữ cho hoạt động phát điện và cấp nước trong mùa khô. Tuy nhiên, năm nay, diễn biến nguồn nước lại trái ngược với quy luật thường thấy.

Trước tình hình trên, từ ngày 1/11, Công ty Cổ phần Thủy điện Đăk Đrinh đã tạm dừng vận hành các tổ máy phát điện, chuyển sang ưu tiên tích nước hồ chứa. Quyết định này được đưa ra trong bối cảnh lưu lượng nước về hồ suy giảm mạnh so với trung bình nhiều năm.

Theo thông tin từ đơn vị vận hành, lưu lượng nước về hồ trong những ngày gần đây chỉ đạt khoảng 20m³/giây, thấp hơn đáng kể so với mức thường thấy trong tháng cao điểm mùa mưa. Nguyên nhân được xác định có liên quan đến tác động của hiện tượng El Niño, khiến lượng mưa tại khu vực thượng nguồn suy giảm.

Đáng chú ý, trước thời điểm dừng phát điện, mực nước hồ chỉ đạt cao trình 379m, trong khi mực nước chết được quy định ở cao trình 375m. Như vậy, hồ chứa chỉ còn khoảng 4m mực nước dự trữ phía trên ngưỡng chết.

Với dung tích toàn bộ khoảng 248 - 249,3 triệu m³, thủy điện Đăk Đrinh là một trong những hồ chứa có quy mô lớn tại khu vực phía Đông tỉnh Quảng Ngãi. Công trình có công suất thiết kế 125MW, gồm hai tổ máy. Mực nước dâng bình thường của hồ ở cao trình 410m.

Việc mực nước xuống thấp trong thời điểm đáng lẽ phải tích nước đặt nhà máy trước tình huống khó khăn trong cân đối giữa yêu cầu phát điện và bảo đảm nguồn nước dự trữ. Nếu tiếp tục duy trì hoạt động phát điện, mực nước hồ có nguy cơ tiến sát ngưỡng chết, ảnh hưởng đến khả năng vận hành công trình trong thời gian tiếp theo.

Sau khi các tổ máy tạm dừng hoạt động, nguồn nước được giữ lại để bổ sung dung tích hồ chứa. Đơn vị vận hành dự kiến thời gian tạm dừng phát điện khoảng một tháng, đồng thời kỳ vọng lượng mưa trong thời gian tới sẽ cải thiện dòng chảy về hồ.

Bảo đảm an ninh nguồn nước cho hạ du sông Trà Khúc

Không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động phát điện, tình trạng thiếu nước tại hồ Đăk Đrinh còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về bảo đảm nguồn nước cho khu vực hạ lưu sông Trà Khúc.

Theo Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Trà Khúc được ban hành kèm theo Quyết định số 911/QĐ-TTg ngày 25/7/2018 của Thủ tướng Chính phủ, hồ thủy điện Đăk Đrinh giữ vai trò quan trọng trong điều tiết nguồn nước, tham gia cắt giảm lũ và bảo đảm cấp nước cho vùng hạ du.

Nguồn nước tích trữ tại hồ không chỉ phục vụ phát điện mà còn có ý nghĩa trực tiếp đối với sản xuất nông nghiệp, cung cấp nước sinh hoạt và duy trì hoạt động sản xuất công nghiệp. Đặc biệt, nguồn nước từ hệ thống hồ chứa thượng nguồn có vai trò quan trọng đối với các nhà máy, cơ sở sản xuất tại Khu kinh tế Dung Quất.

Trong bối cảnh dự báo mùa khô năm 2027 có nguy cơ xuất hiện nắng nóng gay gắt, hạn hán và thiếu nước trên diện rộng, việc chủ động duy trì dung tích hồ chứa trở thành yêu cầu quan trọng. Nếu nguồn nước không được tích lũy đầy đủ trong những tháng cuối năm 2026, áp lực cấp nước cho hạ du trong các tháng mùa khô sẽ càng lớn.

Trước nguy cơ này, UBND tỉnh Quảng Ngãi đã có văn bản đề nghị Bộ Công Thương chỉ đạo các đơn vị liên quan hạn chế huy động phát điện tại Nhà máy Thủy điện Đăk Đrinh, ưu tiên tích nước hồ chứa nhằm bảo đảm nguồn nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất ở hạ du.

Tỉnh cũng yêu cầu các cơ quan, đơn vị liên quan theo dõi sát diễn biến khí tượng thủy văn, tình hình dòng chảy và mực nước tại các hồ chứa để chủ động phương án điều tiết. Từ tháng 12/2026, việc vận hành các nhà máy thủy điện cần được điều chỉnh linh hoạt theo tình hình thực tế, ưu tiên duy trì mực nước hồ hợp lý, hạn chế khai thác sâu nguồn nước khi chưa thực sự cần thiết.

Thực tế tại hồ Đăk Đrinh cho thấy, những bất thường về lượng mưa và dòng chảy đang đặt ra thách thức ngày càng lớn đối với công tác quản lý, khai thác và sử dụng tài nguyên nước. Trong điều kiện biến đổi khí hậu và các hiện tượng khí hậu cực đoan diễn biến khó lường, việc vận hành hồ chứa không thể chỉ đặt trọng tâm vào mục tiêu phát điện mà cần tính toán đồng bộ các yêu cầu về an ninh nguồn nước, an toàn công trình và sinh kế của người dân vùng hạ du.

Việc tạm dừng phát điện để tích nước tại Đăk Đrinh vì thế không đơn thuần là giải pháp kỹ thuật trước mắt, mà còn là bước chủ động nhằm giảm thiểu nguy cơ thiếu nước trong mùa khô sắp tới. Tuy nhiên, hiệu quả của giải pháp này vẫn phụ thuộc lớn vào diễn biến lượng mưa, dòng chảy trong những tháng cuối năm và khả năng phối hợp điều tiết giữa các hồ chứa trên lưu vực sông Trà Khúc.

Bảy hồ thủy điện lớn ở Đà Nẵng thiếu nước nghiêm trọng