Nhiệt độ đại dương phá kỷ lục, cảnh báo một chu kỳ khí hậu chưa từng có

Nhiệt độ bề mặt biển toàn cầu tiếp tục lập đỉnh mới, vượt qua các kỷ lục được thiết lập vào cùng thời điểm trong hai năm 2023 và 2024, làm dấy lên lo ngại về một chuỗi biến động khí hậu cực đoan khi hiện tượng El Niño đang dần hình thành.

Theo thông tin từ Cơ quan Biến đổi Khí hậu Copernicus (C3S) và Cơ quan Giám sát Biển Copernicus (CMEMS), ngày 21/6 ghi nhận mức nhiệt bề mặt biển cao nhất từng được quan sát vào thời điểm này trong năm. Dữ liệu của C3S cho thấy nhiệt độ trung bình đạt 20,86°C, nhỉnh hơn mức 20,83°C của cùng ngày trong hai năm trước. Trong khi đó, CMEMS ghi nhận nhiệt độ lên tới 21,0°C, cao hơn khoảng 0,1°C so với các mức kỷ lục trước đó.

Các nhà khoa học nhận định diễn biến này có liên quan trực tiếp đến quá trình hình thành El Niño tại khu vực xích đạo Thái Bình Dương, kết hợp với tình trạng nước biển ấm lên bất thường trên nhiều đại dương trong suốt những tháng gần đây.

Theo C3S, đại dương nóng lên không chỉ làm thay đổi các quy luật thời tiết mà còn thúc đẩy quá trình bốc hơi, khiến nguy cơ xuất hiện mưa cực đoan và lũ lụt gia tăng. Bên cạnh đó, hiện tượng này còn góp phần đẩy nhanh tốc độ băng tan, làm mực nước biển dâng cao và khiến các đợt nắng nóng trên biển xảy ra thường xuyên với cường độ mạnh hơn, gây áp lực lớn lên hệ sinh thái biển, ngành khai thác thủy sản cũng như các nền kinh tế ven biển.

Giám đốc C3S thuộc Trung tâm Dự báo Thời tiết Hạn vừa châu Âu, ông Carlo Buontempo, cảnh báo những điều kiện hiện nay có thể mở đầu cho một giai đoạn khí hậu chưa từng được ghi nhận trước đây. Theo ông, với nền nhiệt đại dương đang ở mức rất cao cùng El Niño đang phát triển, khả năng thế giới tiếp tục chứng kiến nhiều kỷ lục nhiệt độ mới trong những tháng tới là rất lớn.

Trong khi đó, tại châu Đại Dương, Cơ quan Khoa học Trái Đất New Zealand (ESNZ) ngày 2/7 nhận định El Niño hiện nay có nguy cơ phát triển thành một trong những đợt mạnh nhất kể từ khi bắt đầu quan trắc. Đánh giá này được công bố trong báo cáo triển vọng khí hậu theo mùa, nối tiếp các cảnh báo tương tự từ cơ quan khí tượng của Australia, Nhật Bản và Mỹ.

ESNZ dự báo hiện tượng này sẽ tác động rõ rệt đến thời tiết New Zealand từ mùa Xuân sang mùa Hè. Nhiệt độ tại nhiều khu vực được dự báo biến động thất thường, trong khi các vùng phía Bắc và phía Đông có nguy cơ khô hạn kéo dài hơn bình thường. Ngược lại, một số khu vực phía Nam và phía Tây của Đảo Nam có thể hứng chịu lượng mưa vượt trung bình nhiều năm.

Nhà khoa học Chris Brandolino cho biết các tín hiệu tại Thái Bình Dương đã đạt ngưỡng cảnh báo của ESNZ. Quá trình tương tác giữa đại dương và khí quyển đã chính thức hình thành khi nhiệt độ nước biển phía Đông Thái Bình Dương tăng mạnh, kéo theo sự suy yếu của gió mậu dịch - yếu tố vốn mang lượng mưa quan trọng đến New Zealand.

Theo ông Brandolino, El Niño năm nay nhiều khả năng sẽ có cường độ tương đương với năm đợt El Niño mạnh nhất trong lịch sử hiện đại. Thậm chí, các mô hình dự báo cùng dữ liệu quan trắc mới nhất cho thấy hiện tượng này hoàn toàn có thể vượt qua những kỷ lục trước đây để trở thành một "siêu El Niño" mang tính lịch sử. Nếu kịch bản đó xảy ra, các tác động tiêu cực đối với thời tiết sẽ nghiêm trọng và sâu rộng hơn đáng kể.

Vị chuyên gia cũng cho biết vùng Canterbury của New Zealand hiện đang trải qua tình trạng hạn hán khí tượng nghiêm trọng ngay giữa mùa Đông - một hiện tượng hiếm thấy. Dù một đợt mưa lớn dự kiến trong tuần tới có thể giúp cải thiện phần nào tình hình tại Đảo Nam, nhưng về cuối năm, gió mạnh kết hợp lượng mưa suy giảm sẽ tiếp tục gây áp lực lên nguồn nước và độ ẩm đất.

Ở quy mô toàn cầu, ông Brandolino nhận định các đợt nắng nóng dữ dội đang bao trùm châu Âu và nhiều khu vực thuộc Bắc bán cầu có mối liên hệ chặt chẽ với El Niño và xu hướng ấm lên của Thái Bình Dương. Nhiệt lượng từ đại dương và khí quyển đang được tái phân bố trên phạm vi toàn cầu trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm nhiệt độ nền tiếp tục gia tăng, khiến các đợt nắng nóng trở nên khắc nghiệt hơn. New Zealand cũng vừa ghi nhận mức nhiệt cao kỷ lục trong tháng 6 khi khu vực Bromley đạt 26°C - mức cao nhất từng được đo vào thời điểm ngay trước Đông chí.

Không chỉ khu vực châu Đại Dương, nhiều quốc gia châu Phi cũng đang chuẩn bị đối phó với nguy cơ xuất hiện một đợt El Niño cực mạnh, được một số chuyên gia gọi là "Godzilla El Niño". Hiện tượng này có thể đồng thời làm gia tăng nguy cơ lũ lụt, cháy rừng, nắng nóng kéo dài và mất mùa trên diện rộng.

Tại châu Phi, giới khoa học nhận định nếu El Niño cực mạnh xuất hiện trong bối cảnh nhiệt độ toàn cầu vốn đã ở mức rất cao, tác động đối với châu Phi sẽ còn nghiêm trọng hơn các chu kỳ trước. Các phân tích khí hậu mới cho thấy El Niño nhiều khả năng hình thành từ nay đến tháng 7 và có thể nhanh chóng phát triển lên trạng thái mạnh hoặc rất mạnh. Một số nhà nghiên cứu cảnh báo quy mô của hiện tượng lần này có thể tương đương những đợt El Niño cực đoan trong lịch sử - vốn từng gây ra mất mùa, đói kém và nhiều cú sốc kinh tế - xã hội ở nhiều khu vực trên thế giới.

Trước nguy cơ đó, các chuyên gia kêu gọi chính phủ các quốc gia châu Phi khẩn trương tăng cường hệ thống cảnh báo sớm, xây dựng kế hoạch ứng phó hạn hán và lũ lụt, đồng thời bảo vệ những nhóm dân cư dễ bị tổn thương trước nguy cơ giá lương thực leo thang và sinh kế bị ảnh hưởng. Giai đoạn từ cuối năm 2026 đến năm 2027 được đánh giá sẽ là phép thử lớn đối với năng lực thích ứng và chống chịu trước biến đổi khí hậu của toàn khu vực.

Nắng nóng cực đoan bao trùm Tây Âu, nhiều quốc gia ghi nhận nhiệt độ kỷ lục