Sạt lở bờ sông Mã ở Thanh Hóa: Hàng chục hộ dân thấp thỏm lo mất đất, mất nhà

Sạt lở bờ sông đe dọa đất đai, nhà cửa và sinh kế

Hơn chục năm qua, tình trạng sạt lở bờ sông Mã đoạn qua thôn Trung Thủy (thôn Chòm Mốt cũ), xã Quý Lương ngày càng diễn biến phức tạp, đặc biệt nghiêm trọng trong các năm 2024 và 2025. Không chỉ làm mất nhiều diện tích đất sản xuất, cuốn trôi công trình thủy lợi, sạt lở còn tiến sát khu dân cư, đe dọa trực tiếp đến nhà ở và an toàn tính mạng người dân.

Với những hộ dân sinh sống ven sông, mỗi mùa mưa lũ đến lại là một lần đối mặt với nỗi lo đất tiếp tục bị cuốn trôi, nhà cửa có thể bị đe dọa bất cứ lúc nào.

Không chỉ ảnh hưởng đến nhà cửa và đời sống sinh hoạt, sạt lở còn trực tiếp thu hẹp diện tích đất sản xuất nông nghiệp vốn đã hạn chế của người dân địa phương.

Tình trạng sạt lở bờ sông Mã đã diễn ra trong nhiều năm, song những năm gần đây mức độ ngày càng nghiêm trọng. Đến nay, diện tích đất nông nghiệp bị cuốn trôi ước tính khoảng 5,5ha, toàn thôn chỉ còn hơn 17ha đất canh tác.

Đáng lo ngại, phạm vi ảnh hưởng của sạt lở tiếp tục mở rộng. Đã có 2 hộ dân phải di dời nhà cửa, khoảng 3 - 4 hộ khác đang nằm trong khu vực bị đe dọa, có nhà chỉ cách vị trí sạt lở vài chục mét.

Mỗi khi mưa lớn, lũ về, các hộ dân sống ven sông luôn trong trạng thái cảnh giác, thậm chí phải đi ngủ nhờ để bảo đảm an toàn. Người dân mong muốn các cấp, ngành sớm quan tâm đầu tư kè bảo vệ bờ sông hoặc có phương án di dời những hộ nằm trong khu vực nguy hiểm đến nơi an toàn.

Thiếu công trình thủy lợi, sản xuất nông nghiệp thêm khó khăn

Hệ lụy của sạt lở không dừng lại ở việc mất đất, đe dọa nhà cửa mà còn tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất nông nghiệp. Trận lũ xảy ra vào tháng 5/2025 đã cuốn trôi Trạm bơm Chòm Mốt, công trình có nhiệm vụ cung cấp nước tưới cho 17ha đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn.

Đến nay, trạm bơm vẫn chưa được khắc phục, khiến việc cấp nước phục vụ canh tác của người dân gặp nhiều khó khăn.

Để duy trì sản xuất, địa phương đã phải sử dụng máy bơm dã chiến, lấy nước từ sông đưa lên đồng ruộng. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tình thế, bởi lưu lượng và khả năng phục vụ tưới tiêu không thể đáp ứng như công trình trước đây. Vào những thời điểm nhu cầu nước tăng cao, việc cấp nước gặp nhiều hạn chế, ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch sản xuất và năng suất cây trồng.

Theo lãnh đạo UBND xã Quý Lương, qua rà soát, đánh giá, khu vực bờ sông Mã qua thôn Trung Thủy có chiều dài khoảng 2km bị ảnh hưởng bởi sạt lở. Tình trạng này đã tác động đến nhiều công trình hạ tầng thiết yếu, trong đó có Trạm bơm Chòm Mốt, hệ thống đường điện 0,4kV và khoảng 20 hộ dân trên địa bàn thôn.

Lý giải nguyên nhân sạt lở, lãnh đạo UBND xã Quý Lương cho rằng do mưa lũ diễn biến bất thường và với cường độ lớn trong những năm gần đây, trong khi khu vực này chịu tác động mạnh của dòng chảy khiến cho việc sạt lở bờ sông diễn ra nhanh hơn. Đã thế, tuyến bờ sông chưa được gia cố kiên cố nên tình trạng sạt lở liên tục xảy ra và chưa có giải pháp xử lý dứt điểm.

Đối với Trạm bơm Chòm Mốt, sau khi công trình bị hư hỏng trong đợt lũ tháng 5/2025, UBND xã đã bố trí 2 máy bơm dã chiến để phục vụ tưới tiêu. Tuy nhiên, phương án này mới chỉ giải quyết được một phần nhu cầu trước mắt, chưa thể thay thế năng lực tưới của trạm bơm cũ.

Đáng chú ý, việc khôi phục công trình thủy lợi đang gặp trở ngại do chính khu vực xây dựng trạm bơm tiếp tục bị sạt lở. Theo lãnh đạo UBND xã Quý Lương, vị trí Trạm bơm Chòm Mốt là nơi phù hợp nhất để lấy nước, nhưng nền đất và bờ sông đã bị sạt lở, không bảo đảm điều kiện xây dựng lại nếu chưa có giải pháp gia cố.

Cần sớm đầu tư kè chống sạt lở, bảo vệ khu dân cư

Trước tình trạng sạt lở ngày càng nghiêm trọng, UBND xã Quý Lương đã có văn bản báo cáo UBND tỉnh, đề xuất đầu tư hệ thống kè bảo vệ bờ sông với chiều dài khoảng 2km qua khu vực bị ảnh hưởng.

Theo đề xuất của địa phương, việc xây dựng tuyến kè không chỉ nhằm hạn chế tình trạng sạt lở, bảo vệ đất sản xuất và nhà ở của người dân mà còn tạo điều kiện khôi phục, nâng cấp Trạm bơm Chòm Mốt, từng bước ổn định hoạt động sản xuất nông nghiệp.

Đây là yêu cầu cấp thiết đối với khu vực thôn Trung Thủy, bởi diện tích đất nông nghiệp vốn đã hạn chế ở địa bàn miền núi đang tiếp tục bị thu hẹp do sạt lở. Nếu không có giải pháp xử lý kịp thời, nguy cơ mất thêm đất sản xuất, ảnh hưởng đến hạ tầng thiết yếu và an toàn khu dân cư sẽ còn hiện hữu, nhất là trong các đợt mưa lũ lớn.

Trong khi chờ phương án xử lý, người dân vẫn phải sống trong tâm trạng bất an mỗi khi mùa mưa lũ đến. Sạt lở không chỉ lấy đi tư liệu sản xuất, đe dọa nơi ở mà còn làm gián đoạn nguồn nước tưới, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của nhiều hộ gia đình.

Việc sớm triển khai giải pháp phòng, chống sạt lở bờ sông Mã tại thôn Trung Thủy vì thế không chỉ là yêu cầu bảo vệ công trình hạ tầng mà còn có ý nghĩa quan trọng trong bảo đảm an toàn dân cư, giữ đất sản xuất và ổn định đời sống người dân. Người dân địa phương mong muốn kiến nghị đầu tư tuyến kè sớm được xem xét, giải quyết, để mỗi mùa mưa lũ không còn là nỗi ám ảnh mất đất, mất nhà.

Cảnh báo lũ quét, sạt lở đất tại 4 tỉnh miền núi phía Bắc, Tuyên Quang có 48 xã, phường nguy cơ cao