Tết xanh từ lối sống tối giản

Tết Nguyên đán từ lâu luôn gắn liền với quan niệm “ăn Tết cho xứng đáng”, mâm cao cỗ đầy như một cách thể hiện sự sung túc, hiếu khách và tình cảm gia đình. Tuy nhiên, trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, đời sống nâng cao, thói quen ấy đang bị đẩy tới mức thái quá. Nhiều gia đình dự trữ lượng thực phẩm vượt xa nhu cầu thực tế, từ bánh chưng, giò chả, thịt cá cho tới bánh kẹo, nước ngọt. Hệ quả là sau vài ngày Tết, không ít thực phẩm bị bỏ đi do hư hỏng, quá hạn sử dụng hoặc đơn giản vì “ăn không xuể”.

Theo các nghiên cứu về môi trường, rác thải thực phẩm chiếm tỷ lệ lớn trong rác sinh hoạt ở đô thị và tăng mạnh dịp Tết. Việc bỏ đi thức ăn không chỉ gây lãng phí tiền bạc, tài nguyên nước, năng lượng, đất đai mà còn làm phát sinh khí metan khi chôn lấp, loại khí gây hiệu ứng nhà kính mạnh, khiến Tết vô tình trở thành “mùa cao điểm” phát thải.

Khi mâm cỗ đầy trở thành gánh nặng môi trường

Ở nhiều khu dân cư, những ngày sau giao thừa thường chứng kiến các thùng rác tràn ngập túi nilon đựng thức ăn thừa. Bánh chưng bị mốc, thịt cá ôi thiu, hoa quả dập nát… nằm lẫn với bao bì nhựa dùng một lần. Sự lãng phí này không chỉ xuất phát từ tâm lý “thừa còn hơn thiếu” mà còn do áp lực hình thức: Mâm cỗ phải thật phong phú để không bị coi là sơ sài. Từ đó, Tết dần bị thương mại hóa, biến thành cuộc đua mua sắm và tích trữ.

Nhiều chuyên gia môi trường cho rằng, tiêu thụ thực phẩm quá mức đang là “điểm mù” trong các chiến dịch bảo vệ môi trường tại Việt Nam. Chúng ta nói nhiều về hạn chế túi nilon, ống hút nhựa, nhưng lại ít khi nhìn thẳng vào thực tế: Lãng phí thực phẩm cũng là một dạng ô nhiễm nghiêm trọng. Để làm ra 1kg thịt lợn cần hàng nghìn lít nước, hàng kg thức ăn chăn nuôi và nhiều tháng nuôi dưỡng. Khi miếng thịt ấy bị bỏ đi, không chỉ là một bữa ăn bị phí phạm, mà là cả một vòng đời tài nguyên bị xóa sổ.

Tết còn kéo theo sự gia tăng tiêu thụ các sản phẩm chế biến sẵn, đóng gói nhiều lớp nhựa, giấy, kim loại. Trong khi đó, hệ thống phân loại rác tại nguồn vẫn chưa được thực hiện triệt để, khiến phần lớn rác thải Tết bị đưa thẳng ra bãi chôn lấp hoặc lò đốt.

Sống tối giản – “Làn gió mới” cho Tết bền vững

Trước thực trạng ấy, ngày càng nhiều gia đình trẻ lựa chọn một cách đón Tết khác: Sống tối giản. Không còn mâm cỗ ê hề, họ lên kế hoạch bữa ăn vừa đủ, mua sắm có tính toán, ưu tiên thực phẩm tươi theo từng ngày thay vì tích trữ cả tuần.

Sống tối giản trong tiêu thụ thực phẩm không có nghĩa là làm Tết trở nên nghèo nàn, mà là quay về giá trị cốt lõi: Sum họp, sẻ chia và tận hưởng. Một mâm cơm giản dị nhưng ấm cúng, không thừa thãi, vẫn đủ để gắn kết các thế hệ. Thay vì biếu tặng những giỏ quà nặng nề bánh kẹo khó tiêu, nhiều người chuyển sang tặng sách, cây xanh, hoặc những sản phẩm địa phương ít bao bì vừa ý nghĩa, vừa thân thiện môi trường.

Ở góc độ cộng đồng, lối sống tối giản còn mở ra cơ hội giảm đáng kể lượng rác thải Tết. Tết cũng có thể trở thành thời điểm để thực hành “kinh tế chia sẻ” trong tiêu dùng thực phẩm: Nấu chung, ăn chung, tránh mỗi nhà mỗi mâm.

Giữa những biến động khí hậu ngày càng khốc liệt, những dòng sông ngập rác, những bãi chôn lấp quá tải, việc thay đổi thói quen tiêu thụ thực phẩm trong dịp Tết không còn là lựa chọn cá nhân mà là trách nhiệm xã hội. Sống tối giản không làm Tết kém vui, mà khiến niềm vui ấy bền vững hơn cho hôm nay và cho cả những mùa xuân sau.

Thí điểm phân bổ hạn ngạch phát thải: Năm 2026 hơn 268 triệu tấn CO₂tđ