Xây dựng kịch bản ứng phó cụ thể với từng loại hình thiên tai

Sáng 22/10, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì cuộc họp về Kế hoạch phòng, chống thiên tai quốc gia giai đoạn 2026-2030. Tham dự cuộc họp có Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp; Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn; Thượng tướng Phạm Trường Sơn, Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam cùng đại diện các bộ, ngành và Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia.

Phát biểu tại cuộc họp, Phó Thủ tướng cho biết, giai đoạn 2021-2025, Việt Nam chịu ảnh hưởng của 21/22 loại hình thiên tai, làm 1.455 người chết và mất tích, gây thiệt hại kinh tế trên 230.000 tỷ đồng. Thiên tai đặc biệt nghiêm trọng trong hai năm 2024-2025.

Trong 9 tháng năm 2026, thiệt hại do thiên tai đã giảm rõ rệt. Tuy nhiên, những tháng cuối năm vẫn là cao điểm mưa lũ tại miền Trung. Vì vậy, các bộ, ngành và địa phương không được chủ quan, cần chủ động triển khai các phương án phòng ngừa, ứng phó nhằm giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản.

Phó Thủ tướng đánh giá Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chuẩn bị dự thảo Kế hoạch phòng, chống thiên tai quốc gia giai đoạn 2026-2030, đồng thời yêu cầu các cơ quan tiếp tục thảo luận, thống nhất những nội dung còn ý kiến khác nhau, bảo đảm các nhiệm vụ, giải pháp có thể triển khai hiệu quả ngay sau khi Kế hoạch được ban hành.

Khắc phục những hạn chế, nâng cao năng lực phòng, chống thiên tai

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, thời gian qua, hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách về phòng, chống thiên tai từng bước được hoàn thiện. Công tác dự báo, cảnh báo được đẩy mạnh theo hướng hiện đại hóa, chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ. Việc quản lý đô thị, nông thôn, nhất là tại các khu vực lòng, bờ sông, bờ biển, cũng được chú trọng; hoạt động thanh tra, kiểm tra trong lĩnh vực tài nguyên nước, thủy lợi và phòng, chống thiên tai được tăng cường.

Công tác quản lý, trồng, phục hồi và bảo vệ rừng ngập mặn ven biển được đẩy mạnh. Việc di dời nhà ở, công trình tại các khu vực thường xuyên bị ngập lụt, sạt lở từng bước được triển khai. Các quy hoạch ngành quốc gia liên quan đến phòng, chống thiên tai đã hoàn thành; kế hoạch, phương án ứng phó thường xuyên được rà soát, cập nhật.

Tuy nhiên, công tác phòng, chống thiên tai vẫn còn nhiều hạn chế. Một số quy định pháp luật chưa phù hợp với thực tiễn; cơ chế huy động nguồn lực xã hội hóa, đặc biệt là sự tham gia của khu vực tư nhân, chưa hoàn thiện. Việc xây dựng, ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và định mức kinh tế - kỹ thuật liên quan còn chậm.

Cơ sở vật chất, trang thiết bị và nguồn nhân lực phục vụ phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn chưa đáp ứng yêu cầu. Hệ thống cơ sở dữ liệu, công cụ hỗ trợ ra quyết định còn thiếu; lực lượng làm công tác phòng, chống thiên tai còn mỏng, chủ yếu kiêm nhiệm, nhất là ở cấp cơ sở.

Hạ tầng phòng, chống thiên tai tại nhiều nơi chưa bảo đảm an toàn theo mức thiết kế. Nhiều công trình thủy lợi được xây dựng từ lâu chưa được củng cố, duy tu thường xuyên; một số đoạn đê từ cấp III trở lên chưa đủ cao trình, thân đê mảnh. Nhiều khu vực bờ sông, bờ biển bị sạt lở nhưng chưa có kinh phí xử lý. Việc lồng ghép nội dung phòng, chống thiên tai vào quy hoạch, kế hoạch phát triển ngành và phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương còn chung chung, thiếu cụ thể.

Trên cơ sở đánh giá kết quả thực hiện Kế hoạch phòng, chống thiên tai quốc gia đến năm 2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp với các bộ, ngành, địa phương xây dựng dự thảo Kế hoạch giai đoạn 2026-2030 theo quy định của Luật Phòng, chống thiên tai.

Dự thảo tập trung giải quyết các nhiệm vụ có phạm vi ảnh hưởng rộng, liên ngành, liên vùng, liên tỉnh; ưu tiên những dự án quy mô lớn, có yêu cầu kỹ thuật phức tạp hoặc vượt quá khả năng nguồn lực của địa phương.

Kế hoạch xác định 8 nhóm nội dung, biện pháp tổng thể, gồm: hoàn thiện thể chế, chính sách; nâng cao nhận thức và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng; nâng cao năng lực lực lượng phòng, chống thiên tai; hiện đại hóa dự báo, cảnh báo; điều tra cơ bản, rà soát quy hoạch và phương án ứng phó; phát triển khoa học, công nghệ; tăng cường hợp tác quốc tế; đầu tư nâng cấp công trình phòng, chống thiên tai.

Đối với các loại hình thiên tai chủ yếu, dự thảo tập trung vào phòng, chống bão mạnh, siêu bão; quản lý lũ tổng hợp lưu vực sông; phòng, chống lũ quét, sạt lở đất, sạt lở bờ sông, bờ biển; ứng phó hạn hán và xâm nhập mặn.

Thảo luận tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh phòng, chống thiên tai liên quan đến tất cả các ngành, lĩnh vực. Do đó, cần huy động nguồn lực toàn xã hội, lồng ghép nhiệm vụ phòng, chống thiên tai vào phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời nâng cao tính chủ động trong phòng ngừa, ứng phó. Các nhiệm vụ, giải pháp phải được xây dựng trên cơ sở tính toán quy mô, cân đối nguồn lực và khả năng đáp ứng trong thực tế.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn cho rằng biến đổi khí hậu diễn biến nhanh, cực đoan, vượt xa nhiều kịch bản và tiêu chuẩn thiết kế trước đây. Gió bão cường độ lớn gây hư hỏng công trình, trong khi mực nước lũ vượt mức lịch sử làm ngập sâu các tuyến quốc lộ, cao tốc, cuốn trôi trụ điện và cáp viễn thông.

Ông đề nghị nghiên cứu, ban hành các tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng phù hợp với diễn biến thời tiết cực đoan; số hóa, công bố chính xác dữ liệu quan trắc về cấp gió, đỉnh lũ, động đất, sạt lở để làm căn cứ tính toán, thiết kế công trình giao thông và hạ tầng đô thị thích ứng với thiên tai.

Thượng tướng Phạm Trường Sơn, Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam, đề nghị đầu tư công nghệ, thiết bị hiện đại phục vụ dự báo khí tượng, chuyển từ dự báo chung sang cảnh báo cụ thể theo từng khu vực, thời điểm, gắn với trách nhiệm của cơ quan dự báo.

Về phòng ngừa, cần chủ động quy hoạch, kiên quyết di dời dân cư khỏi khu vực nguy cơ cao, không để người dân xây dựng nhà ở tại các sườn đồi nguy hiểm; nhân rộng các công trình đa dụng phục vụ tránh trú thiên tai, như nhà văn hóa cộng đồng tránh lũ tại những vùng trũng ở thành phố Huế. Đồng thời, cần kiểm soát chặt chẽ quy trình vận hành, xả lũ hồ thủy điện, phân định rõ trách nhiệm giữa địa phương, Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Theo Thượng tướng Phạm Trường Sơn, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng xác định phòng, chống thiên tai, cứu hộ, cứu nạn là nhiệm vụ chiến đấu trong thời bình. Quân đội quán triệt phương châm chủ động đi trước, đến trước với nhân dân, chuẩn bị phương án từ sớm. Tại các địa bàn xung yếu có nguy cơ bị chia cắt, cô lập, lực lượng quân đội đã chủ động bố trí lương thực, thực phẩm, trong đó có hàng chục tấn gạo, để kịp thời hỗ trợ người dân khi thiên tai xảy ra.

Xây dựng kịch bản ứng phó cụ thể, sát đặc thù từng vùng

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh việc hoàn thiện và triển khai Kế hoạch phòng, chống thiên tai quốc gia giai đoạn 2026-2030 có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh Việt Nam có đặc điểm địa lý, điều kiện tự nhiên khiến gần như phải đối mặt với tất cả các loại hình thiên tai trên thế giới, trong khi biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan, khốc liệt, gây thiệt hại lớn về người và tài sản.

Phó Thủ tướng yêu cầu Kế hoạch phải nhận diện đầy đủ những tồn tại, thách thức; xác định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành; tập trung khắc phục các điểm nghẽn, đề ra nhiệm vụ, giải pháp thực chất, có tính khả thi và hiệu quả.

Sáu nhóm vấn đề trọng tâm cần được tập trung giải quyết gồm: nhận diện rõ những tồn tại, thách thức và trách nhiệm trong phòng, chống thiên tai; nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo; khắc phục bất cập, mâu thuẫn trong công tác quy hoạch; đổi mới phương thức triển khai, rà soát cơ sở vật chất, trang thiết bị và nguồn nhân lực; bảo đảm tính lưỡng dụng của hạ tầng phòng, chống thiên tai; đổi mới công tác thông tin, truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng.

Đối với công tác dự báo, cảnh báo, Phó Thủ tướng yêu cầu đầu tư, nâng cấp các hệ thống quan trắc, dự báo chưa đáp ứng yêu cầu, bảo đảm cung cấp thông tin chính xác, kịp thời để người dân chủ động ứng phó. “Không chỉ dừng lại ở mức dự báo chung chung nữa, mà phải là thông báo cụ thể, chính xác để người dân nắm bắt được”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Về quy hoạch, việc lập và tổ chức thực hiện quy hoạch, nhất là quy hoạch hạ tầng giao thông, xây dựng, phải gắn chặt với yêu cầu thoát lũ và phòng, chống thiên tai, không để các dự án phát triển làm gia tăng nguy cơ mất an toàn.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu phân định rõ lực lượng chuyên trách, bán chuyên trách và lực lượng tại chỗ; xây dựng lực lượng nòng cốt đủ năng lực xung kích, đồng thời có lực lượng dự bị, dân quân sẵn sàng hỗ trợ khi thiên tai xảy ra.

Hạ tầng phòng, chống thiên tai cần bảo đảm tính lưỡng dụng, vừa phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, vừa sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ phòng ngừa, ứng phó. Các công trình hồ chứa, đê điều, khu neo đậu tránh trú bão phải đáp ứng yêu cầu này. Đồng thời, cần nghiên cứu ứng dụng công nghệ hiện đại, trong đó có thiết bị bay không người lái (UAV), phục vụ tìm kiếm cứu nạn, tiếp tế lương thực cho các khu vực bị chia cắt, cô lập mà trực thăng khó tiếp cận.

Đối với công tác thông tin, truyền thông, Phó Thủ tướng yêu cầu thông tin cảnh báo phải ngắn gọn, trực quan, dễ hiểu, giúp người dân nhận biết rõ mức độ nguy hiểm để chủ động bảo vệ người và tài sản, kê cao đồ đạc, thu dọn tài sản và sơ tán khi cần thiết.

Về định hướng hoàn thiện Kế hoạch, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành liên quan cần tiếp tục rà soát, bổ sung theo hướng tập trung giải quyết những vấn đề tổng thể mang tầm chiến lược quốc gia, liên ngành, liên vùng, liên tỉnh; phân định rõ nhiệm vụ của Trung ương và chính quyền địa phương.

Việc nhận diện nguy cơ phải gắn với đặc thù từng vùng, từng địa bàn, tránh liệt kê chung chung. Cụ thể, miền Trung cần tập trung vào bão mạnh, mưa lớn, ngập lụt sâu; miền núi phía Bắc chú trọng lũ ống, lũ quét, sạt lở đất đá; miền Nam và Đồng bằng sông Cửu Long tập trung ứng phó hạn hán, xâm nhập mặn, sạt lở bờ sông, bờ biển và sụt lún.

Phó Thủ tướng yêu cầu quy định rõ trách nhiệm lồng ghép nội dung phòng, chống thiên tai vào tất cả các quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự án đầu tư công trình của từng địa phương. Kịch bản ứng phó cần rõ ràng, ngắn gọn, thực chất đối với từng loại hình thiên tai chủ yếu, bám sát ba giai đoạn: phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả.

Về hoàn thiện thể chế, chính sách, các cơ quan cần tiếp thu ý kiến của Bộ Tư pháp, rà soát, lựa chọn kỹ danh mục văn bản quy phạm pháp luật cần sửa đổi, bổ sung; chỉ đưa vào Kế hoạch những dự án luật, nghị định thực sự liên quan đến công tác phòng, chống thiên tai, đồng thời xác định rõ các chính sách trọng tâm cần tháo gỡ.

Đối với an toàn hồ đập, Phó Thủ tướng giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Bộ Công Thương rà soát tổng thể hiện trạng các hồ chứa thủy lợi, thủy điện; xây dựng hệ thống cảnh báo sớm và quy trình vận hành liên hồ chứa, vừa bảo đảm mục tiêu phát điện, tích nước tưới tiêu, vừa đáp ứng yêu cầu cắt giảm lũ, bảo đảm an toàn cho hạ du. Các địa phương phải xây dựng kịch bản xả lũ chi tiết đến tận thôn, xóm, bảo đảm người dân được cảnh báo và sơ tán kịp thời.

Trước mắt, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành, địa phương khẩn trương chuẩn bị đầy đủ phương án ứng phó với các đợt mưa bão, áp thấp nhiệt đới trong những tháng cuối năm; chủ động phòng ngừa, giảm thiểu đến mức thấp nhất thiệt hại về tính mạng và tài sản của nhân dân.

Dự trữ quốc gia: Bàn giao kịp thời vật tư ứng phó thiên tai tại Lâm Đồng, Gia Lai và Đắk Lắk