Xử lý triệt để ô nhiễm hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải với tổng vốn dự kiến 38.500 tỷ đồng

Chiều 26/2, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức hội nghị nghe báo cáo phương án xử lý ô nhiễm môi trường đối với hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải.

Hội nghị do Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc và Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng đồng chủ trì. Tham dự còn có lãnh đạo các địa phương gồm Hải Phòng, Hưng Yên và Bắc Ninh.

Phát biểu tại hội nghị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc nhấn mạnh, sau quá trình 4 năm nghiên cứu kỹ lưỡng và đánh giá toàn diện, việc để ô nhiễm tại hệ thống Bắc Hưng Hải tiếp diễn là không thể chấp nhận. Quan điểm xuyên suốt là phải giải quyết đến nơi đến chốn, xử lý triệt để tình trạng này.

Theo ông, mục tiêu và yêu cầu của dự án đã được xác định rõ, các địa phương đều thống nhất cao về sự cần thiết phải triển khai ngay. Việc thực hiện phải bảo đảm tính đồng bộ toàn hệ thống, hướng tới hiện đại, hiệu quả, đồng thời tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong quản lý, vận hành.

Bí thư Thành ủy Hà Nội đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm ban hành hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn chung để các địa phương thực hiện thống nhất, tránh tình trạng mỗi nơi triển khai theo cách riêng.

Đối với đoạn tuyến đi qua Hà Nội dài hơn 19 km, thành phố định hướng đô thị hóa toàn diện theo hướng hiện đại, đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật và cảnh quan hai bên tuyến.

Ông cũng đề xuất các địa phương thống nhất khởi công đồng loạt vào dịp 30/4 và phấn đấu hoàn thành trong thời gian dưới 2 năm. Quá trình triển khai phải bảo đảm tiến độ, quyết liệt nhưng vẫn hiệu quả, tránh dàn trải.

Bên cạnh nguồn vốn đầu tư công, Hà Nội cùng các địa phương trong hệ thống Bắc Hưng Hải sẽ nghiên cứu áp dụng hình thức đối tác công tư (PPP) để huy động thêm nguồn lực xã hội, giảm áp lực ngân sách và đẩy nhanh tiến độ thực hiện.

Bí thư Thành ủy Hà Nội khẳng định, với quyết tâm chính trị cao và sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương, dự án có đủ điều kiện để triển khai nhanh chóng, mang lại hiệu quả thiết thực, góp phần cải thiện môi trường, nâng cao chất lượng sống người dân và tạo động lực phát triển mới cho toàn khu vực.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng cũng đánh giá đây là dự án đặc biệt quan trọng, cần được triển khai sớm, đồng bộ nhằm phát huy hiệu quả trong vòng 2 năm.

Bộ sẽ khẩn trương phối hợp với các địa phương hoàn thiện hồ sơ, trình Chính phủ xem xét đưa dự án vào nhóm công trình cấp bách. Ngoài nguồn vốn ngân sách, dự án sẽ được triển khai theo hình thức PPP để tăng tính linh hoạt về tài chính.

Bộ trưởng giao các đơn vị chuyên môn xây dựng bộ tiêu chuẩn, quy chuẩn chung cho toàn dự án, bảo đảm tính hiện đại, đồng bộ, nhất là trong xử lý nước thải, bảo vệ môi trường và quan trắc chất lượng nguồn nước.

Mỗi địa phương sẽ có các dự án thành phần riêng, song tất cả phải đặt trong một tổng thể thống nhất, tuân thủ các tiêu chuẩn và quy định chung khi triển khai.

Báo cáo tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, thời gian gần đây, trước tác động của đô thị hóa, công nghiệp hóa và biến đổi khí hậu, hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải đang đối mặt nhiều thách thức như thiếu nguồn nước mùa khô, gia tăng áp lực tiêu thoát nước mùa mưa lũ, đặc biệt là tình trạng ô nhiễm môi trường nước kéo dài nhưng chưa được xử lý triệt để.

Những vấn đề này ảnh hưởng đáng kể đến việc thực hiện nhiệm vụ và phát huy vai trò của một trong những hệ thống thủy lợi lớn ở trung tâm Đồng bằng sông Hồng.

Trước thực trạng đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã xây dựng định hướng phát triển Bắc Hưng Hải trở thành mô hình thủy lợi hiện đại kiểu mẫu, lấy khai thác hiệu quả nguồn nước và hạ tầng phục vụ đa mục tiêu làm trọng tâm, gắn với bảo vệ môi trường sinh thái, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng theo hướng đa tầng giá trị.

Yêu cầu đặt ra là kiểm soát chặt chẽ chất lượng nước, bảo vệ môi trường, triển khai giải pháp tổng thể, đồng bộ giữa công trình và phi công trình, ưu tiên các hạng mục phục vụ đa mục tiêu.

Mục tiêu tổng quát là phát triển toàn diện hệ thống theo hướng hiện đại, phục vụ đa mục tiêu gắn với đa tầng giá trị, bảo đảm bền vững sinh thái, hình thành không gian xanh, bảo đảm an ninh nguồn nước và đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội vùng Đồng bằng sông Hồng.

Theo đề xuất, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đưa ra 3 nhóm nhiệm vụ, giải pháp chính.

Nhóm thứ nhất là hoàn thiện hạ tầng, hiện đại hóa công tác quản lý và vận hành nhằm bảo đảm năng lực phục vụ đa mục tiêu. Cụ thể gồm cải tạo, nâng cấp, xây mới và hiện đại hóa 13 công trình thủy lợi đầu mối lớn như Xuân Quan, Cầu Cất, An Thổ, Nam Kẻ Sặt… cùng các công trình điều tiết trên kênh trục chính như cống Kênh Cầu, Lực Điền, Bằng Ngang…; nâng cấp 18 đầu kênh nhánh cấp 1 để chủ động tưới, cấp nước, tiêu nước, tạo dòng chảy liên tục và kiểm soát cả số lượng lẫn chất lượng nước; đồng thời lắp đặt hệ thống quan trắc tự động.

Nhóm thứ hai tập trung kiểm soát ô nhiễm và quản lý chất lượng nước, trọng tâm là xây dựng hệ thống xử lý nước thải tại 18 điểm đầu kênh, thu gom các nguồn thải phân tán và phân định rõ trách nhiệm quản lý.

Nhóm thứ ba là kết hợp chỉnh trang hạ tầng với khai thác giá trị văn hóa, lịch sử trong khu vực; cải tạo hệ thống kênh trục chính, kết nối du lịch và hình thành quỹ đất khoảng 2.150 ha để phát triển đô thị, dịch vụ.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, tổng kinh phí sơ bộ để triển khai các giải pháp khoảng 38.500 tỷ đồng (chưa bao gồm chi phí giải phóng mặt bằng và chỉnh trang). Trong đó, riêng kinh phí dành cho kiểm soát ô nhiễm và quản lý chất lượng nguồn nước khoảng 11.140 tỷ đồng.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường dự kiến bố trí khoảng 6.000 tỷ đồng, phần còn lại do các địa phương Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên và Hải Phòng đảm nhận.

Hiện hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải đang cung cấp nước tưới cho 116.665 ha đất nông nghiệp, đồng thời tạo nguồn nước cho nuôi trồng thủy sản, dân sinh và các ngành kinh tế khác; đảm nhận tiêu thoát nước cho 198.995 ha đất nông nghiệp, công nghiệp, đô thị và hạ tầng, giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương trong khu vực.

Cải thiện dòng chảy hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải