Bắc Ninh tạm dừng nhiều lò đốt rác thủ công, chuyển hướng xử lý bền vững dịp cuối năm

Vào thời điểm cuối năm và Tết Nguyên đán, lượng rác thải sinh hoạt thường tăng cao so với ngày thường, gây sức ép đáng kể lên hệ thống thu gom và xử lý rác. Trước thực tế này, nhiều địa phương trên cả nước đã chủ động xây dựng phương án tăng cường nhân lực, phương tiện, bảo đảm không để xảy ra tình trạng rác thải tồn đọng kéo dài.

Tại Bắc Ninh, địa phương có khối lượng rác sinh hoạt phát sinh tương đối lớn, trong nhiều năm qua đã áp dụng mô hình lò đốt rác thủ công để xử lý rác tại chỗ. Tuy nhiên, đến nay, nhiều xã, phường trên địa bàn tỉnh đã tạm dừng hoạt động các lò đốt này.

Theo tìm hiểu, tại một số điểm tập kết rác thải trên địa bàn tỉnh, trước đây từng được đầu tư xây dựng nhiều lò đốt rác thủ công để xử lý rác sinh hoạt hằng ngày. Các lò đốt này được đưa vào sử dụng trong thời gian dài, khi một lò xuống cấp hoặc hư hỏng thì tiếp tục được sửa chữa hoặc đầu tư xây dựng lò mới thay thế.

Trong số các lò từng được đầu tư, có lò được xây dựng với quy mô tương đối lớn, tổng mức đầu tư lên tới hàng tỷ đồng. Dù đã từng được sửa chữa, thay thế một số hạng mục thiết bị, song đến nay các lò đốt này cũng đã được tạm dừng hoạt động. Chính quyền địa phương cho biết, các lò đốt rác được đầu tư từ nhiều năm trước, sau khi mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp được triển khai, địa phương không tiếp tục tổ chức đốt rác sinh hoạt tại chỗ mà chuyển sang phương án khác.

Không chỉ riêng một địa bàn, tại một số xã khác của tỉnh Bắc Ninh, lò đốt rác thủ công cũng đã dừng hoạt động trong thời gian qua. Thay cho hình thức tự xử lý rác tại địa phương, toàn bộ lượng rác sinh hoạt phát sinh hiện được thu gom, vận chuyển về các nhà máy xử lý rác tập trung với khoảng cách hàng chục kilômét.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Bắc Ninh, hiện toàn tỉnh có 4 nhà máy đốt rác phát điện với tổng công suất xử lý khoảng 1.150 tấn rác mỗi ngày, đáp ứng hơn 60% lượng rác thải sinh hoạt phát sinh hằng ngày trên địa bàn.

Việc từng bước chấm dứt mô hình lò đốt rác thủ công, đồng thời đưa các nhà máy điện rác công suất lớn vào vận hành đang cho thấy những chuyển biến tích cực theo hướng bền vững trong công tác thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt tại Bắc Ninh. Trước đây, với ưu điểm chi phí vận hành thấp và yêu cầu kỹ thuật không phức tạp, mô hình lò đốt rác tại chỗ từng được triển khai rộng rãi tại nhiều xã, phường. Tuy nhiên, theo thống kê mới nhất của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Bắc Ninh, dù nhiều lò đã dừng hoạt động, hiện trên địa bàn tỉnh vẫn còn khoảng 70 lò đốt rác thủ công đang vận hành, được đầu tư từ ngân sách địa phương trong những năm trước với quy mô và công nghệ khác nhau.

Về mặt công nghệ, các lò đốt rác thủ công thường đưa rác trực tiếp vào buồng đốt, không có buồng đốt thứ cấp, nhiệt độ đốt chỉ đạt khoảng 500 đến 700 độ C. Kết cấu lò chủ yếu bằng thép hoặc gạch, vật liệu đơn giản nên tuổi thọ không cao. Trong quá trình vận hành, các lò này có thể phát sinh các loại khí độc như CO, dioxin, furan. Việc xử lý các chất khí này đòi hỏi công nghệ phức tạp, trong khi lò đốt thủ công rất khó bảo đảm xử lý triệt để. Thực tế cho thấy, sau một thời gian vận hành, nhiều hạng mục của lò có dấu hiệu xuống cấp, thiết bị bị ăn mòn theo thời gian, một số bộ phận hỗ trợ xử lý bụi và khí thải không còn hoạt động hiệu quả như thiết kế ban đầu.

Đại diện đơn vị quản lý cho biết, dù công suất thiết kế của lò đạt khoảng 60 tấn rác mỗi ngày, song trên thực tế, công suất vận hành chỉ đạt khoảng 40%.

Thực tiễn đặt ra cho thấy, nếu chỉ xét về việc giảm khối lượng rác thải rắn, lò đốt rác có thể mang lại hiệu quả nhất định. Tuy nhiên, vấn đề then chốt là khả năng xử lý ô nhiễm môi trường, tránh việc chuyển ô nhiễm từ dạng rắn sang dạng khí, gây khó khăn cho công tác kiểm soát. Với mức chi phí xử lý khoảng 434.000 đồng cho mỗi tấn rác, câu hỏi được đặt ra là liệu công nghệ lò đốt rác thủ công hiện nay có thực sự đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường. Theo ý kiến của các chuyên gia, việc đánh giá chi phí cao hay thấp cần được xem xét đồng thời với trình độ công nghệ và hiệu quả xử lý ô nhiễm thực tế.

Từ góc độ môi trường, yếu tố đáng quan tâm không chỉ nằm ở chi phí vận hành mà còn ở khả năng kiểm soát và xử lý các chất ô nhiễm phát sinh. Mặc dù doanh nghiệp vận hành và chính quyền địa phương cho rằng các lò đốt vẫn đáp ứng tiêu chí môi trường, song hiện chưa có đầy đủ căn cứ khoa học, như kết quả quan trắc chất lượng không khí, để chứng minh một cách rõ ràng. Trong khi đó, tình trạng vừa đốt rác trong lò, vừa đốt rác lộ thiên vẫn diễn ra tại một số nơi, tạo ra nghịch lý trong công tác xử lý rác thải sinh hoạt. Rác tồn đọng không chỉ gây mùi hôi khó chịu mà còn tạo điều kiện cho côn trùng phát sinh, lan sang khu dân cư lân cận, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

Khi rác thải bị ùn ứ và công tác vận chuyển không kịp thời, việc đốt rác lộ thiên tiếp tục được sử dụng như một giải pháp tạm thời nhằm giảm tải. Hệ quả là các loại khí độc phát sinh âm ỉ, tác động tiêu cực đến môi trường không khí và sức khỏe người dân trong thời gian dài.

Theo nghiên cứu của Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng, hoạt động đốt rác lộ thiên phát thải nhiều chất độc hại như dioxin, furan, thạch tín, thủy ngân, chì và bụi mịn PM2.5. Việc tiếp xúc lâu dài với các chất này có thể gây ung thư, suy giảm hệ miễn dịch, rối loạn nội tiết, ảnh hưởng đến hệ thần kinh và làm trầm trọng thêm các bệnh lý nền như hen suyễn, viêm phế quản và các bệnh tim mạch. Bên cạnh đó, tro bụi từ rác thải có nguy cơ ngấm vào đất và nguồn nước ngầm, gây ô nhiễm môi trường kéo dài.

Trong bối cảnh ô nhiễm không khí vẫn là vấn đề đáng lo ngại, tình trạng đốt rác lộ thiên tiếp tục đặt ra nhiều thách thức. Theo kế hoạch của tỉnh Bắc Ninh, dự kiến đến hết năm 2027, khi hai nhà máy điện rác đang được xây dựng hoàn thành và đi vào vận hành, toàn bộ các lò đốt rác thủ công cùng tình trạng đốt rác lộ thiên trên địa bàn sẽ được chấm dứt. Hiện tỉnh đang triển khai nhiều giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến độ, sớm đưa các dự án nhà máy điện rác vào hoạt động theo đúng kế hoạch.

Bắc Ninh chấn chỉnh tình trạng khai thác khoáng sản trái phép trên địa bàn