Bảo vệ tầng ozone gắn với chuyển đổi xanh

Hướng tới mục tiêu kép: Bảo vệ tầng ozone và giảm phát thải khí nhà kính

Trong bối cảnh nhiệt độ toàn cầu liên tục gia tăng, nhu cầu sử dụng các thiết bị làm lạnh và điều hòa không khí ngày càng lớn, kéo theo lượng tiêu thụ các môi chất lạnh như HCFC và HFC tăng mạnh. Đây là những chất có khả năng làm suy giảm tầng ozone hoặc có chỉ số làm nóng lên toàn cầu (GWP) rất cao, nếu không được kiểm soát sẽ tạo áp lực lớn lên môi trường và khí hậu.

Theo Kế hoạch quốc gia về quản lý, loại trừ các chất làm suy giảm tầng ozone và các chất gây hiệu ứng nhà kính được kiểm soát, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2045 giảm khoảng 11,2 triệu tấn CO₂ tương đương. Song hành với lộ trình cắt giảm các chất HFC theo Nghị định thư Montreal và Bản sửa đổi Kigali, Việt Nam phấn đấu đến năm 2030 nâng 50% hiệu suất năng lượng của các thiết bị sản xuất và nhập khẩu có sử dụng môi chất lạnh so với năm 2022.

Theo Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), nếu việc giảm dần HFC được triển khai đồng thời với các giải pháp nâng cao hiệu suất năng lượng của thiết bị lạnh và điều hòa không khí, lợi ích mang lại trong ứng phó biến đổi khí hậu có thể tăng gần gấp đôi so với chỉ thực hiện cắt giảm môi chất lạnh.

Đây cũng là định hướng phù hợp với chiến lược tăng trưởng xanh, phát triển kinh tế phát thải thấp, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả của Việt Nam; đồng thời góp phần thực hiện Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) và mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

Đẩy mạnh chuyển đổi công nghệ trong lĩnh vực làm mát

Nhằm hiện thực hóa các mục tiêu trên, tháng 6/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phê duyệt Dự án "Quản lý bền vững các chất được kiểm soát theo Nghị định thư Montreal" giai đoạn 2026-2031.

Mục tiêu của dự án là thúc đẩy chuyển đổi sang các công nghệ làm lạnh sử dụng môi chất có chỉ số GWP thấp, không gây suy giảm tầng ozone và có hiệu suất năng lượng cao, qua đó giảm phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực làm lạnh và điều hòa không khí.

Thời gian qua, Ban Quản lý dự án thuộc Cục Biến đổi khí hậu đã phối hợp với Ngân hàng Thế giới (WB) và Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) triển khai các hoạt động khởi động, xây dựng kế hoạch thực hiện và chuẩn bị các điều kiện kỹ thuật để dự án được triển khai đúng tiến độ.

Một trong những trọng tâm là tăng cường năng lực cho các cơ quan quản lý nhà nước trong kiểm soát hoạt động xuất nhập khẩu các chất HCFC và HFC, bảo đảm việc thực hiện hạn ngạch và lộ trình loại trừ theo đúng cam kết quốc tế.

Bên cạnh đó, nội dung quản lý môi chất lạnh, giảm rò rỉ, sử dụng môi chất lạnh thế hệ mới và các yêu cầu an toàn sẽ được cập nhật, lồng ghép vào chương trình đào tạo tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ kỹ thuật viên, góp phần sử dụng thiết bị hiệu quả hơn, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải.

Ngoài các hoạt động đào tạo, dự án cũng thúc đẩy nghiên cứu, hoàn thiện chính sách, nâng cao nhận thức cộng đồng và khuyến khích ứng dụng các công nghệ làm mát thân thiện với môi trường trong nhiều lĩnh vực.

Điểm nhấn đáng chú ý của dự án là triển khai thí điểm hệ thống điều hòa không khí sử dụng môi chất lạnh có chỉ số GWP thấp trên các toa xe đường sắt.

Thông qua quá trình sản xuất, thử nghiệm và đánh giá, dự án sẽ xem xét toàn diện hiệu quả kỹ thuật, mức độ an toàn, hiệu suất năng lượng, chi phí đầu tư cũng như khả năng áp dụng trong điều kiện thực tế của Việt Nam. Kết quả này sẽ là cơ sở quan trọng để xây dựng lộ trình chuyển đổi công nghệ phù hợp cho ngành đường sắt trong thời gian tới.

Không chỉ dừng lại ở lĩnh vực đường sắt, dự án còn hướng đến giảm sử dụng HFC trong hoạt động sửa chữa, bảo dưỡng điều hòa ô tô thông qua chương trình đào tạo và đánh giá kỹ thuật viên bảo dưỡng điều hòa không khí di động (MAC).

Theo kế hoạch, dự án sẽ hỗ trợ thiết bị và tài liệu giảng dạy cho từ 7-10 cơ sở đào tạo, trang bị 60 bộ thiết bị cho các trung tâm đánh giá kỹ năng và cấp 1.500 bộ dụng cụ thực hành cho đội ngũ kỹ thuật viên.

Song song với đó, các hoạt động nghiên cứu và đề xuất giải pháp kỹ thuật nhằm giảm dần sử dụng HFC trong các công trình xây dựng và bất động sản cũng sẽ được triển khai, góp phần thúc đẩy các mô hình làm mát tiết kiệm năng lượng và thân thiện với khí hậu.

Tạo nền tảng cho lộ trình chuyển đổi bền vững

Dự kiến kết thúc vào cuối năm 2031, dự án sẽ tạo nền tảng quan trọng để Việt Nam từng bước loại bỏ các chất HCFC và giảm mạnh việc sử dụng HFC, chỉ duy trì một tỷ lệ rất nhỏ HCFC phục vụ hoạt động sửa chữa, bảo dưỡng thiết bị.

Đồng thời, kết quả thực hiện dự án sẽ cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để đánh giá tác động kinh tế, xã hội và môi trường của quá trình chuyển đổi công nghệ; xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đối với các công nghệ thay thế; lồng ghép tiêu chí mua sắm xanh trong khu vực công và hoàn thiện cơ chế quản lý, giám sát hạn ngạch nhập khẩu các chất thuộc diện kiểm soát.

Việc giảm dần các chất làm suy giảm tầng ozone không chỉ là thực hiện cam kết quốc tế mà còn mở ra cơ hội thúc đẩy đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và xây dựng nền kinh tế xanh, phát thải thấp. Đây được xem là bước đi quan trọng để Việt Nam vừa bảo vệ môi trường, vừa nâng cao năng lực cạnh tranh và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững trong những thập niên tới.

Tiêu dùng xanh thúc đẩy doanh nghiệp chuyển đổi sang sản xuất bền vững