Chuyên gia cảnh báo mưa lớn dồn dập ở miền Bắc

Theo bà Nguyễn Thị Huế, Dự báo viên Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, từ chiều tối và đêm 23/7 đến ngày 25/7, khu vực Bắc Bộ sẽ xuất hiện một đợt mưa lớn trên diện rộng.

Tổng lượng mưa trong cả đợt phổ biến từ 70-150mm, cục bộ có nơi trên 300mm. Trong đó, từ chiều tối 23/7 đến hết ngày 24/7, khu vực vùng núi và trung du Bắc Bộ có mưa phổ biến từ 50-100mm, nhiều nơi vượt 200mm. Đồng bằng Bắc Bộ có lượng mưa thấp hơn, phổ biến từ 30-70mm, có nơi trên 150mm.

Từ đêm 24/7 đến ngày 25/7, mưa vừa, mưa to tiếp tục duy trì với lượng mưa phổ biến từ 20-50mm, cục bộ có nơi trên 100mm.

Đáng lưu ý, cơ quan khí tượng nhận định Thái Nguyên, Tuyên Quang, Lào Cai, Lai Châu, Điện Biên và Sơn La là những địa phương có nguy cơ cao xảy ra mưa lớn. Đây cũng là các khu vực được cảnh báo có khả năng xuất hiện lũ quét trên các sông, suối nhỏ và sạt lở đất tại các sườn dốc.

Ngoài ra, trong mưa dông còn có khả năng xảy ra lốc, sét và gió giật mạnh. Cơ quan khí tượng đặc biệt lưu ý nguy cơ xuất hiện mưa cường suất lớn trên 100mm trong vòng 3 giờ, có thể gây ngập úng tại các khu đô thị, vùng trũng thấp, khu công nghiệp và làm gia tăng nguy cơ thiên tai tại khu vực miền núi.

Các chuyên gia khuyến cáo người dân thường xuyên theo dõi các bản tin dự báo, cảnh báo thời tiết để chủ động triển khai các biện pháp phòng tránh, hạn chế thiệt hại.

Nền đất đã "ngậm no nước", chỉ cần thêm mưa lớn là kích hoạt sạt lở

Lý giải nguyên nhân khiến nguy cơ lũ quét và sạt lở đất tăng cao trong đợt mưa này, ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết, yếu tố đáng lo ngại nhất là tình trạng mưa kéo dài nhiều tuần liên tiếp tại khu vực Tây Bắc.

Theo ông Hưởng, một vùng xoáy thấp hoạt động trên độ cao từ 1.500-5.000m đang gây mưa lớn cho khu vực Bắc Bộ. Lượng nước mưa vượt quá khả năng tiêu thoát của hạ tầng miền núi, kết hợp nước lũ từ thượng nguồn đổ về khiến nguy cơ thiên tai gia tăng nhanh chóng.

Đặc biệt, nền đất tại nhiều khu vực đã bão hòa nước sau nhiều ngày mưa liên tục, làm giảm khả năng liên kết của đất đá. Trong điều kiện này, chỉ cần xuất hiện thêm một đợt mưa vừa hoặc mưa to cũng có thể làm mất ổn định các mái dốc, gây ra lũ quét và sạt lở đất.

Số liệu quan trắc cho thấy, từ đầu tháng 6 đến nay, khu vực Tây Bắc gồm Lai Châu, Điện Biên và Sơn La hầu như liên tục có mưa. Trong tổng số 48 ngày chỉ có 5 ngày không ghi nhận mưa.

Riêng tại Lai Châu, từ ngày 4/7 đến nay gần như ngày nào cũng xuất hiện mưa rào và dông với lượng mưa phổ biến từ 20-40mm/ngày. Điều này khiến đất đá không có thời gian khô trở lại, luôn trong trạng thái ngấm nước kéo dài.

Theo ông Nguyễn Văn Hưởng, đây chính là nguyên nhân khiến thời gian qua nhiều điểm sạt lở liên tiếp xuất hiện tại Sơn La, Lào Cai và đặc biệt là Lai Châu.

Ba yếu tố gây nên trận sạt lở nghiêm trọng ở Mường Than

Phân tích vụ sạt trượt nghiêm trọng xảy ra tại xã Mường Than ngày 17/7, ông Nguyễn Văn Hưởng cho biết có ba nguyên nhân chính.

Thứ nhất là lượng mưa kéo dài nhiều ngày. Tại trạm Phúc Than, lượng mưa tích lũy từ đầu tháng 7 đến ngày 17/7 đạt gần 800mm, khiến đất đá trên các sườn dốc ngấm no nước và suy giảm khả năng liên kết.

Thứ hai là đặc điểm địa hình, địa chất của khu vực. Mường Than có nhiều sườn dốc, taluy tự nhiên và taluy nhân tạo xen kẽ các khe suối nhỏ, trong khi nền đất đá bị phong hóa mạnh, vốn rất nhạy cảm với nguy cơ lũ quét và sạt lở.

Yếu tố cuối cùng là trận mưa đặc biệt lớn từ đêm 16 đến ngày 17/7 với lượng mưa khoảng 262,6mm chỉ trong hơn một ngày. Đây được xem là "giọt nước tràn ly", kích hoạt khối đất đá vốn đã mất ổn định đồng loạt sạt xuống.

Trong nhiều bản tin cảnh báo gần đây, Lai Châu liên tục được cơ quan khí tượng đưa vào vùng cảnh báo màu tím - cấp độ nguy cơ cao nhất đối với lũ quét và sạt lở đất.

Thiệt hại nặng nề và khẩn trương đánh giá nguy cơ tái diễn

Theo Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), tính đến ngày 22/7, mưa lũ tại khu vực miền núi phía Bắc đã làm 7 người thiệt mạng, 1 người mất tích và 10 người bị thương. Phần lớn thiệt hại xảy ra tại xã Mường Than (Lai Châu), nơi hứng chịu trận lũ quét nghiêm trọng ngày 17/7.

Tổng thiệt hại về kinh tế ước tính hơn 502,7 tỷ đồng, trong đó Lai Châu chịu thiệt hại lớn nhất với khoảng 330 tỷ đồng; tiếp đến là Sơn La 125 tỷ đồng, Lào Cai hơn 45 tỷ đồng và Điện Biên khoảng 2,6 tỷ đồng.

Trước diễn biến phức tạp của thời tiết, ngày 22/7, Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai đã cử đoàn công tác đến xã Mường Than để phối hợp với địa phương khảo sát, đánh giá nguy cơ lũ quét, sạt lở tại các khu vực xung quanh Bản Chít.

Đoàn công tác đã sử dụng thiết bị bay không người lái (flycam) để khảo sát hiện trạng, đánh giá mức độ rủi ro và xác định các khu vực còn tiềm ẩn nguy cơ cao. Kết quả bước đầu cho thấy nhiều điểm dân cư vẫn đối mặt với nguy cơ xảy ra lũ quét, sạt lở nếu tiếp tục xuất hiện mưa lớn trong những ngày tới.

Song song với công tác khảo sát, chính quyền địa phương đã tổ chức làm việc trực tiếp với người dân tại các khu vực bị ảnh hưởng để nắm bắt nhu cầu, hoàn thiện phương án hỗ trợ, đồng thời xây dựng kế hoạch di dời, bố trí tái định cư đối với các hộ dân nằm trong vùng nguy hiểm nhằm bảo đảm an toàn trước diễn biến khó lường của thời tiết.

Miền Bắc sắp đón mưa rất lớn, Trung Bộ tiếp tục nắng nóng gay gắt gần 40°C