Cuối tháng 9, miền Bắc nắng nóng như giữa hè: Có gì bất thường?

Nhiều nơi ghi nhận nhiệt độ trên 37 độ C

Ngày 30/9, khu vực trung du và đồng bằng Bắc Bộ, phía Nam tỉnh Phú Thọ và khu vực từ Thanh Hóa đến TP. Đà Nẵng xuất hiện nắng nóng, có nơi nắng nóng gay gắt.

Nhiệt độ cao nhất trong ngày phổ biến 35-37 độ C, một số nơi vượt 37 độ C. Tại trạm Láng (Hà Nội), nhiệt độ cao nhất lên tới 38,4 độ C; Mai Châu (Phú Thọ) 37,4 độ C; Hải Dương (Hải Phòng) 37,2 độ C; Hồi Xuân (Thanh Hóa) 37,3 độ C; Quỳ Hợp (Nghệ An) 37,4 độ C và Hương Sơn (Hà Tĩnh) 37,8 độ C.

Trước đó, ngày 29/9, Hà Nội cũng là một trong những khu vực có nhiệt độ cao nhất cả nước. Trạm Láng ghi nhận 38 độ C, trong khi trạm Hà Đông đạt 37,4 độ C.

Nhiều địa phương khác cũng xuất hiện mức nhiệt trên 37 độ C như Chi Nê (Phú Thọ) 37,6 độ C, Hải Dương (Hải Phòng) 37,3 độ C, Nho Quan (Ninh Bình) 37,7 độ C, Tĩnh Gia (Thanh Hóa) 37,2 độ C và Con Cuông (Nghệ An) 37,1 độ C.

Theo cơ quan khí tượng, nhiệt độ được công bố là nhiệt độ đo trong lều khí tượng. Nhiệt độ thực tế mà người dân cảm nhận ngoài trời có thể cao hơn khoảng 1-3 độ C, thậm chí cao hơn tại những khu vực có nhiều bề mặt hấp thụ nhiệt như đường nhựa, bê tông.

Đáng chú ý, trong đợt nắng nóng này, 8 điểm đo tại 5 tỉnh, thành phố ghi nhận nhiệt độ cao nhất trong tháng 9 so với số liệu lịch sử. Các điểm đo gồm Hải Dương (TP. Hải Phòng), Hưng Yên (tỉnh Hưng Yên), Nam Định, Phủ Lý, Nho Quan (tỉnh Ninh Bình), Thái Bình (tỉnh Hưng Yên), Chi Nê (tỉnh Phú Thọ) và Huyền Trân (TP. Hồ Chí Minh).

Nắng nóng cuối tháng 9 có bất thường?

Theo thống kê của cơ quan khí tượng, trong tháng 9, khu vực Bắc Bộ thường xuất hiện 1-2 đợt nắng nóng, chủ yếu tập trung trong nửa đầu tháng. Các đợt nắng nóng thường kéo dài 2-4 ngày, cá biệt có đợt kéo dài tới 6 ngày.

Tuy nhiên, nắng nóng xuất hiện vào cuối tháng 9 và kéo dài sang đầu tháng 10 ít phổ biến hơn. Dù vậy, đây không phải hiện tượng chưa từng xảy ra.

Số liệu khí tượng cho thấy, đồng bằng Bắc Bộ từng xuất hiện các đợt nắng nóng vào cuối tháng 9 như ngày 19-20/9/2009, ngày 20-21/9/2010 và ngày 27-28/9/2016. Đầu tháng 10/2023, khu vực này cũng từng ghi nhận một đợt nắng nóng diện rộng trong các ngày 4-5/10.

Như vậy, nắng nóng cuối tháng 9 không phải hiện tượng chưa từng xuất hiện, nhưng mức nhiệt cao trong đợt này, cùng việc nhiều điểm đo xác lập mức nhiệt cao nhất trong tháng 9, cho thấy đây là một đợt nắng nóng đáng chú ý.

Vì sao cuối tháng 9 vẫn nắng nóng gay gắt?

Lý giải về nguyên nhân, ông Nguyễn Đức Hòa, Phó trưởng Phòng Dự báo khí hậu, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, cho biết đợt nắng nóng tại Bắc Bộ và Trung Bộ hiện nay chịu tác động của rìa nam rãnh áp thấp có trục ở phía nam Trung Quốc, bị nén bởi áp cao lục địa ở phía bắc, kết hợp với hoàn lưu áp cao cận nhiệt đới trên cao.

Hiện dải áp cao cận nhiệt đới Tây Thái Bình Dương ở các tầng khí quyển trên cao đang bao trùm phần lớn khu vực Tây Thái Bình Dương, Biển Đông và nam Trung Quốc.

Đây là hệ thống khí áp có đặc trưng là không khí từ trên cao chuyển động đi xuống. Khi khối không khí hạ xuống, quá trình nén đoạn nhiệt khiến nhiệt độ tăng lên đáng kể.

Cùng với đó, chuyển động đi xuống của không khí làm bầu trời ít mây hoặc quang mây, tạo điều kiện cho bức xạ mặt trời tác động mạnh xuống bề mặt và làm nhiệt độ tăng cao.

Theo chuyên gia khí tượng, nếu hình thế này xuất hiện trong các tháng chính của mùa hè và kết hợp với vùng áp thấp nóng phía Tây, hiệu ứng phơn có thể khiến nắng nóng trở nên gay gắt hơn.

Theo cơ quan khí tượng, khoảng chiều tối đến đêm 1/10, một bộ phận không khí lạnh sẽ tràn xuống nước ta, gây mưa rào và dông rải rác tại khu vực vùng núi Bắc Bộ.

Từ ngày 2/10, nền nhiệt tại miền Bắc được dự báo giảm khoảng 2-4 độ C.

Đến khoảng ngày 4-5/10, không khí lạnh tiếp tục được tăng cường, gây mưa rào và dông rải rác ở miền Bắc, cục bộ có nơi mưa to.

Từ ngày 5/10, nhiệt độ tại các tỉnh miền Bắc có xu hướng giảm rõ rệt. Thời tiết chuyển lạnh về đêm và sáng, nhiệt độ thấp nhất phổ biến 20-23 độ C. Một số khu vực vùng núi cao thuộc Lạng Sơn, Lào Cai có thể xuống dưới 18 độ C.

Trong khi đó, dự báo trong tháng 10, nhiệt độ trung bình trên phạm vi cả nước phổ biến cao hơn từ 0,5-1,5 độ C so với trung bình nhiều năm cùng thời kỳ. Tại đồng bằng và trung du Bắc Bộ cũng như Trung Bộ, nắng nóng được nhận định chủ yếu còn xảy ra cục bộ.

Đối với ba tháng cuối năm 2026, từ tháng 10 đến tháng 12, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia nhận định không khí lạnh có xu hướng hoạt động yếu hơn trung bình nhiều năm. Rét đậm, rét hại được dự báo xuất hiện muộn hơn so với quy luật khí hậu, với số ngày rét đậm, rét hại thấp hơn trung bình nhiều năm cùng thời kỳ.

Cơ quan khí tượng cảnh báo, sự chuyển đổi nhanh từ trạng thái nắng nóng sang mưa dông khi không khí lạnh tràn xuống có thể làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các hiện tượng thời tiết nguy hiểm như lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh.

Người dân, đặc biệt tại các khu vực miền núi và trung du Bắc Bộ, cần chủ động theo dõi các bản tin dự báo, cảnh báo thời tiết để có phương án ứng phó phù hợp.

Các thông tin dự báo, cảnh báo thời tiết được cập nhật trên website của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia.

Bắc Bộ sắp đón hai đợt không khí lạnh, miền Bắc chuyển lạnh