Đề xuất nhiều quy định mới, chủ động ứng phó thiên tai trên đường thủy nội địa

Tăng cường bảo đảm an toàn cho hạ tầng đường thủy

Một trong những nội dung đáng chú ý tại dự thảo là việc bổ sung các quy định cụ thể về công tác phòng ngừa thiên tai đối với hệ thống âu tàu, ụ nổi, triền, đà, phù hợp với thực tế khai thác và quản lý kết cấu hạ tầng giao thông đường thủy nội địa hiện nay.

Theo dự thảo, đối với các âu tàu phục vụ phương tiện vận tải qua lại, đơn vị quản lý phải xây dựng phương án, kế hoạch phòng, chống thiên tai phù hợp với đặc điểm của từng công trình. Trong đó, yêu cầu gia cường, chằng chống, cố định các thiết bị, máy móc, nhà vận hành, kho tàng và vật tư được đặt ra nhằm hạn chế tối đa nguy cơ hư hỏng, mất an toàn khi có mưa lớn, bão, lũ.

Đáng chú ý, các cần cẩu thu gom bùn phải được cố định chắc chắn; hệ thống chống sét, hệ thống điện và cơ khí cũng phải được kiểm tra, bảo đảm khả năng vận hành an toàn trước và trong thời gian xảy ra thiên tai.

Đối với hoạt động khai thác âu tàu, khi vận tốc gió vượt ngưỡng quy định, đơn vị quản lý phải chủ động thông báo hạn chế giao thông, hướng dẫn phương tiện di chuyển đến khu vực neo đậu an toàn và thực hiện đóng cửa âu theo quy định.

Những yêu cầu này được kỳ vọng sẽ góp phần chuyển công tác phòng, chống thiên tai từ trạng thái ứng phó bị động sang chủ động, đặc biệt đối với các công trình có vai trò trực tiếp trong tổ chức giao thông đường thủy.

Chuyển sang trực ban 3 ca, chủ động ứng phó sớm

Một điểm mới khác được đề xuất là điều chỉnh chế độ trực ban trong thời gian xảy ra thiên tai hoặc lũ đột xuất.

Theo dự thảo, công tác trực ban phải được tổ chức 24/24 giờ. Thay vì duy trì chế độ trực 2 ca/ngày như quy định hiện hành, dự thảo đề xuất tổ chức 3 ca, kể cả trong các ngày nghỉ, lễ, Tết. Cụ thể, ca 1 từ 6 giờ đến 14 giờ; ca 2 từ 14 giờ đến 22 giờ và ca 3 từ 22 giờ đến 6 giờ sáng hôm sau.

Theo cơ quan soạn thảo, việc tổ chức 3 ca trực nhằm bảo đảm phù hợp với các quy định pháp luật hiện hành, đồng thời giúp người làm nhiệm vụ trực ban có thời gian nghỉ ngơi hợp lý, duy trì sức khỏe và trạng thái tinh thần cần thiết để xử lý các tình huống phát sinh.

Dự thảo cũng thay đổi cách xác định thời điểm bắt đầu tổ chức trực ban. Theo đó, các đơn vị, doanh nghiệp căn cứ vào bản tin dự báo, cảnh báo của cơ quan khí tượng thủy văn có thẩm quyền hoặc yêu cầu của cấp trên để triển khai.

Trong trường hợp không có yêu cầu cụ thể, việc tổ chức trực ban phải được thiết lập chậm nhất 24 giờ trước thời điểm áp thấp nhiệt đới hoặc bão được dự báo có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến khu vực quản lý.

Quy định này được xây dựng theo hướng linh hoạt hơn so với việc ấn định cứng thời điểm trực ban. Thực tế công tác phòng, chống thiên tai cho thấy, tùy theo diễn biến của từng hình thái thời tiết và mức độ nguy hiểm, các Công điện của Thủ tướng Chính phủ hoặc chỉ đạo của UBND các địa phương có thể yêu cầu triển khai trực sớm hơn, từ 36 giờ, 48 giờ hoặc ngay sau khi có công điện.

Việc điều chỉnh theo hướng căn cứ vào dự báo, cảnh báo và chỉ đạo thực tế sẽ tạo điều kiện để các đơn vị chủ động chuẩn bị lực lượng, phương tiện, vật tư và phương án ứng phó, hạn chế nguy cơ bị động khi thiên tai diễn biến nhanh.

Ưu tiên khơi thông luồng, khôi phục giao thông

Không chỉ tập trung vào công tác phòng ngừa và ứng trực, dự thảo Thông tư còn đề xuất thay đổi đáng kể cách tiếp cận trong khắc phục hậu quả thiên tai đối với đường thủy nội địa.

Theo đó, Bước 1, tức khắc phục khẩn cấp, được xác định tập trung vào những nhiệm vụ có tác động trực tiếp đến an toàn và khả năng lưu thông của phương tiện, gồm xử lý phương tiện chìm đắm, giải tỏa bãi cạn, chướng ngại vật và thông luồng tạm thời để phương tiện có thể lưu thông an toàn.

Điểm này có sự khác biệt so với quy định hiện hành, khi Bước 1 chủ yếu được xác định là sửa chữa các kết cấu hạ tầng bị hư hỏng và triển khai sau khi thiên tai suy yếu.

Theo hướng đề xuất mới, việc khắc phục được thực hiện theo nguyên tắc ưu tiên bảo đảm giao thông. Ngay khi xảy ra tình trạng phương tiện chìm đắm, xuất hiện chướng ngại vật hoặc các yếu tố khác gây cản trở luồng chạy tàu, đơn vị có trách nhiệm phải nhanh chóng triển khai các biện pháp điều tiết, khống chế, bảo đảm giao thông và phòng ngừa nguy cơ va đập, va trôi.

Trường hợp xảy ra tắc luồng, cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền sẽ chỉ đạo, huy động các đơn vị liên quan phối hợp tổ chức thiết kế, thi công và giám sát, nhằm khôi phục hoạt động giao thông trong thời gian ngắn nhất.

Cách tiếp cận này cho thấy yêu cầu khôi phục giao thông đường thủy đang được đặt ngang với nhiệm vụ khắc phục hư hỏng về hạ tầng. Trong bối cảnh vận tải đường thủy ngày càng đóng vai trò quan trọng trong lưu thông hàng hóa, việc sớm giải tỏa chướng ngại vật và khôi phục luồng tuyến có ý nghĩa thiết thực đối với hoạt động vận tải, sản xuất và đời sống dân sinh.

Hướng tới cơ chế phòng ngừa chủ động, ứng phó linh hoạt

Các nội dung được đề xuất trong dự thảo Thông tư cho thấy công tác phòng, chống thiên tai trong lĩnh vực đường thủy nội địa đang được định hướng theo hướng chủ động hơn, từ bảo vệ hạ tầng, tổ chức lực lượng trực ban đến xử lý sự cố và khôi phục giao thông.

Việc bổ sung quy định đối với âu tàu, ụ nổi, triền, đà; tổ chức trực 3 ca liên tục; chủ động kích hoạt trực ban theo diễn biến dự báo, cảnh báo và chỉ đạo của cơ quan có thẩm quyền; đồng thời ưu tiên xử lý phương tiện chìm đắm, chướng ngại vật, bãi cạn và thông luồng tạm thời được kỳ vọng sẽ nâng cao khả năng ứng phó với các tình huống thiên tai ngày càng phức tạp.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các hiện tượng thời tiết cực đoan, việc hoàn thiện hành lang pháp lý về phòng, chống thiên tai trong lĩnh vực đường thủy nội địa không chỉ nhằm bảo vệ kết cấu hạ tầng mà còn góp phần bảo đảm an toàn cho phương tiện, con người và duy trì hoạt động giao thông thông suốt.

Nếu được ban hành, những quy định mới sẽ là cơ sở để các đơn vị quản lý, khai thác đường thủy nội địa nâng cao tính chủ động trong phòng ngừa, tổ chức ứng phó kịp thời và rút ngắn thời gian khắc phục hậu quả, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý, vận hành hệ thống giao thông đường thủy trước những tác động ngày càng rõ nét của thiên tai và biến đổi khí hậu.

Bộ Xây dựng yêu cầu tăng lực lượng, phương tiện ứng phó mưa lũ sau bão số 4