Hà Nội thí điểm AI dự báo, cảnh báo nguy cơ mất an toàn điện

Theo Đề án “Ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) để dự báo, cảnh báo nguy cơ mất an toàn hệ thống, thiết bị điện trên địa bàn Thành phố”, Hà Nội sẽ lựa chọn 3 địa bàn gồm phường Xuân Đỉnh, Giảng Võ và Tây Hồ để triển khai thí điểm trong giai đoạn 2026-2027.

Đây là những khu vực có đặc điểm đại diện cho đô thị lõi, mật độ phụ tải lớn và nguy cơ mất an toàn điện cao. Đồng thời, các địa bàn này có dữ liệu cũng như điều kiện phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị để đánh giá hiệu quả trước khi xem xét nhân rộng mô hình.

Theo kế hoạch, đến hết năm 2026, thành phố sẽ hoàn thiện các yêu cầu phục vụ công tác quản lý nhà nước, danh mục dữ liệu tối thiểu, mô hình dữ liệu, phương án phân quyền cùng quy trình kết nối, chia sẻ dữ liệu. Thành phố cũng xây dựng bộ tiêu chí và chỉ số rủi ro mất an toàn hệ thống, thiết bị điện phục vụ giai đoạn thí điểm.

Tổng công ty Điện lực thành phố Hà Nội (EVNHANOI) cùng các đơn vị điện lực có trách nhiệm chuẩn bị các điều kiện về kỹ thuật, dữ liệu, hạ tầng kết nối, phương án vận hành và nguồn lực để triển khai trong phạm vi quản lý.

Trong giai đoạn 2026-2027, AI sẽ được sử dụng và huấn luyện để phục vụ công tác dự báo, cảnh báo nguy cơ mất an toàn điện. Nguồn dữ liệu đưa vào huấn luyện gồm thông tin về tiêu thụ điện, phụ tải, sự cố lưới điện, phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.

Bên cạnh đó là dữ liệu về công trình, trật tự xây dựng, phản ánh hiện trường, kết quả kiểm tra cùng các thông tin liên quan tại những địa bàn được lựa chọn thí điểm.

Xây dựng bộ chỉ số nhận diện rủi ro mất an toàn điện

Một nhiệm vụ quan trọng của Đề án là xây dựng bộ tiêu chí, chỉ số nhằm nhận diện nguy cơ mất an toàn điện. Các tiêu chí được chia thành 3 nhóm chính.

Nhóm thứ nhất là tiêu chí kỹ thuật điện, tập trung vào những dấu hiệu như tình trạng bất thường hoặc mức tăng đột biến của phụ tải, quá tải kéo dài, tần suất mất điện và sự cố, cảnh báo từ thiết bị. Ngoài ra, nhóm này còn xem xét dấu hiệu phát nhiệt, rò điện, chập điện nếu có dữ liệu; tình trạng thiết bị bảo vệ và đặc điểm cấp điện.

Nhóm thứ hai là tiêu chí về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Các yếu tố được xem xét gồm lịch sử cháy, nổ có liên quan đến điện; loại hình cơ sở có nguy cơ; mật độ người cư trú, làm việc; các tồn tại, vi phạm về phòng cháy, chữa cháy; điều kiện thoát nạn, ngăn cháy, bố trí sạc điện và mức độ khắc phục sau kiểm tra.

Nhóm thứ ba là tiêu chí về công trình, địa bàn và hành vi sử dụng điện, bao gồm nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh; nhà cho thuê; kho hàng; bãi giữ xe; điểm sạc, trạm sạc, tủ đổi pin; khu dân cư có mật độ cao; công trình vi phạm trật tự xây dựng; phản ánh hiện trường và mức độ chấp hành các khuyến cáo về an toàn.

Từ nguồn dữ liệu được tích hợp, mô hình AI sẽ hỗ trợ xác định các khu vực, nhóm cơ sở, thiết bị và khách hàng có nguy cơ mất an toàn điện. Hạ tầng Trung tâm AI thành phố được sử dụng để dự báo, hỗ trợ phát hiện những bất thường về phụ tải, tần suất sự cố, dấu hiệu nguy cơ lặp lại và xu hướng gia tăng rủi ro theo thời gian, địa bàn và loại hình cơ sở.

Kết quả phân tích sẽ được chuyển tới EVNHANOI và các đơn vị điện lực để xây dựng danh sách ưu tiên phục vụ cảnh báo, tư vấn, tuyên truyền, hướng dẫn, kiểm tra và khắc phục theo quy trình phối hợp liên ngành.

Trong thời gian thí điểm, Hà Nội cũng từng bước nghiên cứu bổ sung cảm biến, thiết bị đo lường và cảnh báo thông minh tại một số vị trí, khu vực và loại hình cơ sở có nguy cơ cao.

AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ cảnh báo

Đề án yêu cầu các cảnh báo ở mức cao và rất cao phải được xác thực trước khi chuyển thành nhiệm vụ kiểm tra, xử lý. Việc xác thực được thực hiện bằng thuật toán đối chiếu nhiều nguồn dữ liệu hoặc thông qua kiểm tra thực địa.

Mô hình AI sẽ phải trải qua quá trình kiểm thử, đánh giá sai lệch và hiệu chỉnh định kỳ. Đồng thời, hệ thống phải ghi nhận nguồn dữ liệu, phiên bản mô hình, ngưỡng cảnh báo cũng như trách nhiệm phê duyệt nghiệp vụ.

Thành phố xác định AI chỉ là công cụ phục vụ phân tích, cảnh báo và đưa ra khuyến nghị. Công nghệ này không thay thế trách nhiệm chuyên môn, trách nhiệm kiểm tra, xác minh, kết luận, xử lý vi phạm hoặc quyết định áp dụng các biện pháp hành chính của cơ quan, người có thẩm quyền.

Dữ liệu phục vụ Đề án sẽ được kết nối thông qua nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu dùng chung của thành phố. Dữ liệu điện được ưu tiên khai thác tại nguồn do EVNHANOI và các đơn vị điện lực quản lý.

Việc chia sẻ dữ liệu tổng hợp, cảnh báo, chỉ báo rủi ro hoặc dữ liệu định danh phải được thực hiện đúng thẩm quyền và bảo đảm các yêu cầu về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Các chỉ số cảnh báo, bản đồ rủi ro, tình trạng xử lý và báo cáo tổng hợp sẽ được hiển thị tại Trung tâm Điều hành thông minh (IOC), phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành.

Trong khi đó, Trung tâm Điều hành an toàn thông tin (SOC) sẽ giám sát các sự kiện, nguy cơ về an toàn thông tin, hành vi truy cập bất thường và rủi ro đối với thiết bị IoT, hệ thống kết nối.

Trên ứng dụng iHanoi, thành phố dự kiến phát triển chuyên mục hoặc ứng dụng nhỏ cung cấp tư vấn, cảnh báo an toàn điện và phòng cháy, chữa cháy trong sử dụng điện. Người dân có thể tiếp nhận khuyến cáo tự kiểm tra, hướng dẫn khắc phục các nguy cơ thường gặp, phản ánh hiện trường và theo dõi trạng thái xử lý phản ánh.

Hướng tới mở rộng mô hình từ năm 2028

Trên cơ sở đánh giá kết quả thí điểm, trong giai đoạn 2028-2030, Hà Nội dự kiến mở rộng mô hình trên nền tảng hạ tầng, dữ liệu và hệ thống vận hành của ngành điện, kết hợp với các nền tảng dùng chung của thành phố.

Mô hình sẽ được tích hợp sâu hơn với IOC, SOC, nền tảng dữ liệu đô thị và iHanoi. Thành phố hướng tới xây dựng bản đồ rủi ro an toàn điện, đồng thời vận hành bộ chỉ số đánh giá hiệu quả, trong đó có tỷ lệ cảnh báo đúng, tỷ lệ cảnh báo giả và độ chính xác của dự báo.

Cao điểm nắng nóng 2026: EVN triển khai nhiều giải pháp bảo đảm cung cấp điện, hướng dẫn tiết kiệm điện