Hoàn thiện cơ chế phân bổ hạn ngạch phát thải

Lựa chọn cơ sở dựa trên dữ liệu phát thải và đặc thù công nghệ

Tháng 2/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 263/QĐ-TTg phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính trong giai đoạn thí điểm 2025–2026. Trên cơ sở đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục ban hành Quyết định số 699/QĐ-BNNMT, phân bổ hạn ngạch phát thải cho từng cơ sở thuộc diện áp dụng.

Theo TS. Lương Quang Huy, Trưởng phòng Quản lý phát thải khí nhà kính và Bảo vệ tầng ô-dôn (Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường), việc xác định hạn ngạch phát thải cho từng doanh nghiệp được thực hiện trên cơ sở khoa học, dựa vào hệ thống dữ liệu phát thải lịch sử và các yếu tố dự báo phát triển sản xuất trong tương lai.

Theo đó, các cơ sở được phân bổ hạn ngạch trước hết phải thuộc danh mục các lĩnh vực và cơ sở phát thải khí nhà kính bắt buộc thực hiện kiểm kê khí nhà kính theo quy định của Thủ tướng Chính phủ, đồng thời đã đi vào hoạt động thương mại trước ngày 1/1/2022.

Quá trình xác định hạn ngạch được tính toán dựa trên sản lượng sản phẩm bình quân trong ba năm liên tiếp (2022–2024), kết hợp với cường độ phát thải khí nhà kính trên một đơn vị sản phẩm của từng cơ sở trong cùng giai đoạn. Cách tiếp cận này giúp phản ánh sát thực tế hoạt động sản xuất cũng như hiệu quả sử dụng năng lượng và mức độ phát thải của từng doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, cơ quan quản lý cũng xem xét yếu tố đại diện về công nghệ của từng ngành nhằm bảo đảm việc phân bổ hạn ngạch mang tính khách quan và phù hợp với đặc thù sản xuất.

Đối với ngành điện, đối tượng được lựa chọn là các nhà máy nhiệt điện than, dầu và khí. Trong ngành sắt thép, việc phân bổ tập trung vào các cơ sở sản xuất thép thô; còn ngành xi măng chỉ áp dụng đối với các doanh nghiệp có hoạt động sản xuất clanhke - khâu phát sinh lượng phát thải khí nhà kính lớn nhất trong dây chuyền sản xuất.

Phối hợp liên ngành để bảo đảm công bằng và minh bạch

Theo TS. Lương Quang Huy, giai đoạn thí điểm 2025–2026 được thiết kế với cơ chế quản lý liên ngành, trong đó trách nhiệm của từng bộ, ngành được phân định rõ ràng nhằm bảo đảm tính minh bạch, hiệu quả và công bằng trong quá trình triển khai.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan đầu mối, chịu trách nhiệm phân bổ hạn ngạch phát thải cho từng cơ sở, hướng dẫn triển khai, theo dõi, đánh giá và tổng kết quá trình thực hiện. Trên cơ sở kết quả thí điểm, Bộ sẽ nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện hệ thống chính sách, quy định pháp luật về kiểm kê khí nhà kính, phân bổ hạn ngạch phát thải và xây dựng thị trường các-bon trong nước.

Trong khi đó, Bộ Công Thương và Bộ Xây dựng thực hiện chức năng giám sát chuyên ngành đối với các cơ sở thuộc phạm vi quản lý, đồng thời hướng dẫn doanh nghiệp áp dụng các giải pháp kỹ thuật, đổi mới công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải khí nhà kính.

Sự phối hợp giữa các bộ, ngành được kỳ vọng sẽ tạo cơ chế giám sát chặt chẽ, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp từng bước thích ứng với các yêu cầu mới về giảm phát thải trong bối cảnh hội nhập quốc tế và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

Một điểm đáng chú ý là danh mục các cơ sở phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính sẽ không cố định mà được rà soát, cập nhật định kỳ hai năm một lần. Vì vậy, những doanh nghiệp hiện chưa thuộc diện kiểm kê hoặc mới đi vào hoạt động sau ngày 1/1/2022 cần sớm xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu phát thải để sẵn sàng tham gia các kỳ phân bổ hạn ngạch tiếp theo trong giai đoạn 2027–2028.

Theo TS. Lương Quang Huy, cùng với việc mở rộng phạm vi quản lý, cơ quan nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế xác định ngưỡng phát thải đối với các cơ sở thuộc diện kiểm kê theo hướng linh hoạt, phù hợp với thực tiễn của từng ngành và từng giai đoạn phát triển.

Việc rà soát, điều chỉnh và phân bổ hạn ngạch phát thải cần bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu giảm phát thải quốc gia với khả năng thích ứng của doanh nghiệp, qua đó tạo điều kiện để các cơ sở sản xuất tối ưu hóa nguồn lực, đẩy mạnh đầu tư công nghệ sạch, nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng xanh, phát triển bền vững.

Việc triển khai thí điểm phân bổ hạn ngạch phát thải trong giai đoạn 2025–2026 được xem là bước khởi đầu quan trọng trong quá trình hình thành thị trường các-bon tại Việt Nam. Đây không chỉ là công cụ thực hiện các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu mà còn tạo động lực thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sản xuất và gia tăng sức cạnh tranh trong nền kinh tế xanh.

Hà Nội siết khí thải phương tiện theo lộ trình, tạo nền tảng cho vùng phát thải thấp