Khi dữ liệu trở thành “tài nguyên chiến lược” của kinh tế biển

Từ dữ liệu phân tán đến nền tảng quản trị biển hiện đại

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực, quản trị biển và hải đảo cũng đứng trước yêu cầu phải thay đổi phương thức quản lý truyền thống. Thực tế cho thấy, dữ liệu về biển hiện vẫn phân tán ở nhiều ngành, nhiều cấp quản lý, thiếu tính liên thông và thường chậm được cập nhật. Đây là một trong những rào cản lớn đối với công tác quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả tài nguyên biển.

Bởi vậy, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và xây dựng hệ thống dữ liệu biển tích hợp đang được xem là bước chuyển quan trọng trong tư duy quản trị biển ở Việt Nam. Không chỉ giúp cơ quan quản lý nâng cao năng lực giám sát, dự báo và ra quyết định, dữ liệu số còn tạo nền tảng cho quy hoạch không gian biển, phát triển kinh tế biển xanh và khai thác bền vững các nguồn lực từ biển.

Một dấu mốc đáng chú ý là từ cuối tháng 3/2026, Cục Biển và Hải đảo Việt Nam đã chính thức đưa vào vận hành Hệ thống thông tin khai thác và sử dụng tài nguyên biển trên phạm vi cả nước. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong quá trình chuyển đổi số lĩnh vực biển và hải đảo.

Theo Cục Biển và Hải đảo Việt Nam, hệ thống hiện đã được triển khai đồng bộ tại toàn bộ 21 tỉnh, thành phố có biển. Dữ liệu được cập nhật, chuẩn hóa và kết nối với Trung tâm Dữ liệu quốc gia theo nguyên tắc “đúng - đủ - sạch - sống”.

Điểm nổi bật của hệ thống là việc tích hợp 54 lớp dữ liệu tham chiếu, bao gồm thông tin về quy hoạch không gian biển quốc gia, quy hoạch vùng bờ, quy hoạch nhận chìm ở biển, quy hoạch ngành, dữ liệu nền hành chính, địa hình đáy biển, ranh giới quản lý và các khu vực biển đã được giao.

Việc tập trung dữ liệu trên một nền tảng thống nhất không chỉ giúp người sử dụng tiếp cận thông tin nhanh chóng, trực quan mà còn giảm đáng kể tình trạng chồng chéo trong quá trình xử lý hồ sơ, tạo nền tảng cho mô hình quản trị số đối với tài nguyên và không gian biển.

Bên cạnh đó, hệ thống còn góp phần đơn giản hóa thủ tục hành chính, nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan quản lý. Các công cụ thống kê, phân tích đa chiều được tích hợp cho phép theo dõi toàn diện tình hình giao khu vực biển từ cấp địa phương đến phạm vi cả nước.

Dữ liệu về số lượng hồ sơ, diện tích khu vực biển được giao, vị trí theo các mốc 3, 6, 12 và 15 hải lý hay cơ cấu mục đích sử dụng đều được thể hiện dưới dạng biểu đồ trực quan. Điều này giúp cơ quan quản lý dễ dàng theo dõi, so sánh, đánh giá và đưa ra các quyết định quản lý phù hợp.

Đáng chú ý, hệ thống còn cho phép so sánh giữa các địa phương, thậm chí đến cấp xã, phường. Đây là cơ sở quan trọng để đánh giá hiệu quả quản lý tài nguyên biển, đồng thời tăng cường tính công khai, minh bạch trong khai thác và sử dụng không gian biển.

Một bước tiến khác là khả năng kết nối liên thông với cơ sở dữ liệu quốc gia và hệ thống dịch vụ công trực tuyến. Hồ sơ đăng ký giao khu vực biển được cập nhật theo thời gian thực, bảo đảm tính chính xác, đồng bộ và hạn chế tối đa tình trạng sai lệch hoặc trùng lặp dữ liệu.

Dữ liệu biển - hạ tầng chiến lược cho phát triển bền vững

Trong quá trình hoàn thiện thể chế quản lý tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu biển đang được xác định là một trong những định hướng mang tính chiến lược.

Dự thảo sửa đổi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo hiện cũng đề xuất xây dựng hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu biển hiện đại, cập nhật, đồng bộ, đa mục tiêu nhằm phục vụ yêu cầu quản trị biển trong giai đoạn mới.

Theo ông Võ Xuân Hùng, Giám đốc Trung tâm Thông tin, dữ liệu biển và hải đảo quốc gia (Cục Biển và Hải đảo Việt Nam), dữ liệu biển ngày nay không còn là công cụ hỗ trợ đơn thuần mà đang dần trở thành một loại hạ tầng chiến lược, nguồn tài nguyên đặc biệt và động lực quan trọng cho phát triển bền vững.

Thực tế cho thấy, dữ liệu biển hiện nay vẫn phân tán ở nhiều lĩnh vực khác nhau như tài nguyên, môi trường, khí tượng thủy văn, hải dương học, kinh tế - xã hội hay hải chính. Sự phân tán này không chỉ gây khó khăn cho công tác quản lý mà còn làm giảm hiệu quả khai thác các nguồn lực từ biển.

Nếu được đầu tư đồng bộ, tích hợp và khai thác hiệu quả, hệ thống dữ liệu biển sẽ trở thành nền tảng quan trọng giúp hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu từ biển.

Dữ liệu biển hiện đại không chỉ dừng lại ở chức năng lưu trữ thông tin. Khi được kết hợp với AI, mô hình hóa và các công nghệ phân tích dữ liệu lớn, hệ thống có thể hỗ trợ dự báo thiên tai, đánh giá sức chịu tải của hệ sinh thái, xây dựng quy hoạch không gian biển và cảnh báo sớm các nguy cơ môi trường với độ chính xác cao hơn.

Đồng thời, dữ liệu tích hợp còn mở ra dư địa phát triển cho nhiều ngành kinh tế biển mới như điện gió ngoài khơi, nuôi biển công nghệ cao, logistics, vận tải biển và du lịch biển. Đây cũng là công cụ quan trọng để giám sát môi trường, theo dõi biến động hệ sinh thái, nâng cao năng lực bảo vệ tài nguyên, quốc phòng, an ninh và chủ quyền biển đảo.

Khi các dòng dữ liệu được kết nối thông suốt, biển không chỉ là không gian tài nguyên mà còn trở thành không gian số cho phát triển. Và có lẽ, giá trị lớn nhất mà AI và dữ liệu lớn mang lại không chỉ nằm ở công nghệ, mà ở sự thay đổi trong tư duy quản trị: nhìn biển như một hệ sinh thái phát triển tổng thể cần được quản lý bằng dữ liệu, tri thức và tầm nhìn dài hạn.

[VIDEO] Hưởng ứng ngày môi trường Thế Giới “Thích ứng và ứng phó biến đổi khí hậu”