Không khí lạnh tháng 5 có gì bất thường, còn kéo dài bao lâu?

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, sau chuỗi ngày mưa đá và dông lốc mạnh, thời tiết khu vực miền Bắc và Trung Bộ sẽ tạm thời ổn định, ít mưa trong khoảng 3 ngày tới trước khi có diễn biến mới.

Dự báo từ khoảng ngày 8–9/5, một đợt không khí lạnh sẽ tăng cường xuống phía Nam, gây mưa dông trên diện rộng ở Bắc Bộ. Đáng lưu ý, đợt này trùng vào thời điểm cuối tuần, tiềm ẩn nguy cơ cao xuất hiện lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh.

Từ đêm 7 đến 10/5, do ảnh hưởng của không khí lạnh, khu vực có mưa rào và dông rải rác, tập trung vào chiều tối và đêm, nền nhiệt giảm nhẹ khoảng 2–3 độ C, thời tiết dịu mát. Tuy nhiên, ban ngày vẫn có nắng hanh, tạo điều kiện cho đối lưu phát triển mạnh về chiều, làm gia tăng khả năng xảy ra các hiện tượng thời tiết cực đoan.

TS Trương Bá Kiên, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng Khí hậu (Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu) cho biết, không khí lạnh xuất hiện trong tháng 5 không phải là bất thường, do đây là giai đoạn chuyển mùa từ đông sang hè ở miền Bắc. Tuy nhiên, các đợt không khí lạnh thời kỳ này thường yếu và ngắn, ít gây rét rõ rệt.

Điểm đáng chú ý là trong điều kiện nền nhiệt đã tăng cao, không khí lạnh đóng vai trò như một “tác nhân kích hoạt” dông mạnh. Khi khối không khí lạnh tràn xuống gặp lớp không khí nóng ẩm tích tụ sẵn ở tầng thấp, sự tương tác giữa hai khối khí trái ngược sẽ làm tăng bất ổn định khí quyển, từ đó hình thành dông mạnh kèm mưa đá, sét và gió giật.

Theo phân tích, các đợt không khí lạnh muộn không nhất thiết gây rét nhưng lại làm gia tăng đáng kể nguy cơ thời tiết cực đoan trong giai đoạn giao mùa. Khi không khí lạnh xâm nhập, khối không khí nóng ẩm bị đẩy lên nhanh, tạo dòng thăng mạnh, hình thành các đám mây dông phát triển cao (Cumulonimbus) – môi trường thuận lợi cho mưa đá và mưa lớn cục bộ.

Thực tế các đợt mưa đá gần đây cho thấy đối lưu phát triển sâu, cường độ mạnh, hạt mưa đá có kích thước lớn và phạm vi ảnh hưởng rộng hơn thông thường. Bên cạnh đó, sự biến đổi gió theo độ cao còn làm gia tăng nguy cơ lốc xoáy, sét và gió giật mạnh.

Các chuyên gia nhận định, không khí lạnh muộn có thể được xem như “ngòi kích hoạt” trong môi trường khí quyển nóng ẩm và giàu năng lượng, khiến dông phát triển nhanh, cục bộ nhưng có cường độ lớn. Vì vậy, những đợt không khí lạnh trong tháng 4–5 cần được theo dõi chặt chẽ, không chỉ vì yếu tố nhiệt độ mà chủ yếu do nguy cơ gây thời tiết nguy hiểm.

Hoạt động của không khí lạnh trong thời điểm này chịu tác động của nhiều yếu tố như dao động gió mùa, nhiệt độ mặt biển, trạng thái ENSO và các hình thế khí quyển khu vực. Trong bối cảnh nền nhiệt trung bình có xu hướng gia tăng, khí quyển chứa nhiều hơi nước và năng lượng hơn, khiến tác động của không khí lạnh trở nên phức tạp và khó lường hơn khi tương tác với khối không khí nóng ẩm.

Không khí lạnh tràn xuống miền Bắc, nhiệt độ giảm sâu, vùng núi dưới 19°C