Mai vàng - hành trình từ núi rừng nắng gió đến biểu tượng Tết Nam bộ

Từ loài cây bản địa đến ký ức mùa xuân

Trên lãnh thổ Việt Nam, mai vàng là giống cây bản địa, từng mọc hoang dại từ Bắc vào Nam. Ở những vùng núi cao, nơi đất đai cằn cỗi và khí hậu khắc nghiệt như Bình Định (nay là tỉnh Gia Lai), mai vàng sinh trưởng tự nhiên, bám rễ sâu vào sỏi đá, đón nắng gió mà lớn lên. Khi mùa xuân đến, những cánh rừng mai cổ thụ nở rộ, sắc vàng trải dài khắp triền núi, tạo nên bức tranh thiên nhiên vừa hùng vĩ vừa thơ mộng.

Chính từ những quần thể mai hoang dã ấy, người dân đã thuần hóa, gây giống, chăm sóc và dần hình thành nên những làng nghề trồng mai nổi tiếng. Xã Nhơn An, thị xã An Nhơn tỉnh Bình Định (nay là phường Nhơn An Đông, tỉnh Gia Lai) là một ví dụ điển hình. Nghề trồng mai ở làng Háo Đức đã có từ hàng chục năm trước, ban đầu chỉ phục vụ nhu cầu chơi hoa trong vùng. Khi thị hiếu thay đổi, mai vàng dần được ưa chuộng, trở thành cây cảnh mang lại nguồn thu nhập ổn định mỗi dịp Tết.

Từ vài hộ trồng nhỏ lẻ, đến nay, gần như 99% số hộ dân trong làng cùng gắn bó với nghề trồng mai. Những chậu mai vàng khỏe khoắn, dáng thế uyển chuyển từ miền Trung theo chân thương lái, người chơi hoa, tỏa đi khắp các tỉnh, thành trong đó có miền Đông và miền Tây Nam Bộ, nơi mai vàng dần chiếm vị trí trung tâm trong không gian Tết.

“Nhất gốc, nhì thế”: Triết lý chơi mai và cốt cách người phương Nam

Điều làm nên sức sống bền bỉ của hoa mai không chỉ nằm ở vẻ đẹp hình thức, mà còn ở triết lý thẩm mỹ và giá trị tinh thần mà nó mang theo. Theo những nghệ nhân trồng mai lâu năm ở An Nhơn, một cây mai đẹp trước hết phải có gốc chắc khỏe, rễ nổi cuồn cuộn, xù xì như đã “trải nắng, gội mưa”. Gốc mai ấy được ví như khí phách của người quân tử: Vững vàng, bền bỉ, bao trọn đất trời.

Tiếp đó là thế cây, thân và cành phải hài hòa, mảnh mai, uyển chuyển nhưng không yếu mềm; hoa nở đúng độ, cánh vàng tươi, không dày đặc cũng không thưa thớt. Người trồng mai truyền tai nhau câu: “Nhất gốc, nhì thế, tam thân, tứ hoa”, như một đúc kết kinh nghiệm và cũng là triết lý sống.

Chính quan niệm ấy đã theo bước chân người Việt phương Nam, hòa quyện vào tính cách phóng khoáng, trọng nghĩa tình của vùng đất mới. Trong điều kiện khí hậu nắng ấm quanh năm, mai vàng thích nghi tốt, nở rộ đúng dịp Tết Nguyên đán, dần thay thế hoa đào – loài hoa gắn với mùa đông lạnh giá miền Bắc, để trở thành biểu tượng của mùa xuân Nam Bộ.

Với người miền Trung và miền Nam, Tết không thể thiếu sắc mai vàng, cũng như miền Bắc không thể thiếu hoa đào. Những ngày giáp Tết, từ thành thị đến thôn quê, đâu đâu cũng thấy mai: Trước sân nhà, trong phòng khách, ở đình chùa, công sở. Một cành mai, một chậu mai không chỉ để trang trí, mà còn là lời chúc năm mới an lành, sung túc.

Màu vàng của hoa mai từ lâu được xem là màu của phú quý, thịnh vượng. Theo quan niệm dân gian, nhà nào mai nở càng nhiều cánh thì năm mới càng gặp nhiều may mắn. Khoảnh khắc những nụ xanh e ấp bung nở thành sắc vàng rực rỡ bên thềm nhà được coi là điềm lành, báo hiệu một khởi đầu hanh thông.

Không chỉ hiện diện trong không gian gia đình, hoa mai còn đi vào thơ ca, hội họa, nhạc xuân và ký ức tập thể của người Nam Bộ. Mai vàng trở thành biểu tượng của sự sum họp, của niềm tin vào những điều tốt đẹp sau một năm vất vả mưu sinh.

Mai vàng trong đời sống Tết Nam Bộ

Để có được một chậu mai nở đúng Tết là cả quá trình lao động công phu. Dù là loài cây dễ sống, nhưng để mai có dáng đẹp, hoa đều, màu sắc tươi tắn, người trồng phải am hiểu kỹ thuật cắt tỉa, uốn thế, điều chỉnh nước và thời điểm tuốt lá. Đặc biệt, việc “canh” cho mai nở đúng dịp Tết được xem là khâu khó nhất, đòi hỏi kinh nghiệm và sự tinh tế.

Tại Bình Định (nay là tỉnh Gia Lai), nhiều gia đình nghệ nhân đã gắn bó với cây mai qua nhiều thế hệ, dày công gây giống, lai tạo, tạo nên những dòng mai mang đặc trưng riêng. Những làng mai nơi đây không chỉ là nơi sản xuất cây cảnh, mà còn là không gian lưu giữ tri thức dân gian, truyền nghề, truyền lửa đam mê cho lớp trẻ.

Nhận thức rõ giá trị ấy, chính quyền địa phương đã có nhiều nỗ lực để xây dựng và quảng bá thương hiệu mai vàng. Việc mai vàng An Nhơn được công nhận chỉ dẫn địa lý không chỉ là sự ghi nhận về chất lượng sản phẩm, mà còn mở ra hướng phát triển bền vững cho làng nghề, đưa mai vàng vươn xa hơn trên bản đồ sinh vật cảnh cả nước.

Hành trình để hoa mai vàng trở thành biểu tượng của Tết Nam Bộ là sự hội tụ của nhiều yếu tố: Điều kiện tự nhiên thuận lợi, bàn tay khéo léo của người trồng, triết lý sống của người Việt và nhu cầu tinh thần của cộng đồng. Từ những cánh rừng mai hoang dại nơi núi cao Bình Định, sắc mai theo dòng người mở cõi phương Nam, bén rễ trên vùng đất mới, nở hoa đúng vào thời khắc thiêng liêng nhất của năm.

Ngày nay, giữa nhịp sống hiện đại, hoa mai vẫn giữ nguyên giá trị biểu tượng, nhắc nhở con người về sự bền bỉ, thanh cao và niềm tin vào tương lai. Mỗi độ Tết đến, khi sắc mai vàng lại rực rỡ khắp Nam Bộ, đó không chỉ là vẻ đẹp của một loài hoa, mà là kết tinh của lịch sử, văn hóa và tâm hồn Việt – nhẹ nhàng mà sâu lắng, giản dị mà trường tồn.

Tổng hợp 200+ lời chúc Tết Bính Ngọ 2026 hay, ngắn gọn và ý nghĩa cho mọi đối tượng