Sạt lở đất vùng núi: Nhận diện sớm 5 dấu hiệu nguy hiểm
Mưa lớn kéo dài làm gia tăng nguy cơ sạt lở đất tại các khu vực đồi núi, đe dọa tính mạng và tài sản của người dân. Nhận biết sớm 5 dấu hiệu cảnh báo dưới đây sẽ giúp chủ động phòng tránh, sơ tán kịp thời và hạn chế thiệt hại do thiên tai.
Sạt lở đất có thể xảy ra ngay cả khi mưa đã ngớt
Tại những khu vực miền núi, nơi nhiều khu dân cư nằm sát chân đồi, ven sườn dốc hoặc gần các taluy cao, mưa lớn kéo dài luôn tiềm ẩn nguy cơ sạt lở đất đá. Khi nước mưa ngấm sâu vào lòng đất, độ liên kết và khả năng ổn định của các lớp đất đá có thể suy giảm. Đặc biệt, tại những nơi có địa hình dốc, nền địa chất yếu hoặc đã xuất hiện dấu hiệu nứt trượt, nguy cơ mất ổn định càng lớn.
Khác với lũ lụt thường có những diễn biến nhất định về mực nước, sạt lở đất có thể xảy ra rất nhanh, phạm vi ảnh hưởng lớn và gần như không cho người dân nhiều thời gian để phản ứng. Một khối lượng lớn đất đá từ sườn núi có thể bất ngờ đổ xuống, vùi lấp nhà cửa, đường giao thông và các công trình nằm phía dưới.
Đáng chú ý, nguy cơ không chấm dứt ngay khi mưa ngừng. Đất đá đã ngấm no nước vẫn có thể tiếp tục dịch chuyển, mất ổn định và gây sạt trượt sau đó. Vì vậy, người dân sống tại các khu vực có nguy cơ cao cần thường xuyên theo dõi địa hình, nền đất và những biến đổi bất thường xung quanh nơi ở.

5 dấu hiệu cảnh báo nguy cơ sạt lở đất
Theo khuyến cáo về phòng, chống thiên tai được Báo Văn hóa dẫn lại, người dân cần đặc biệt chú ý 5 dấu hiệu cảnh báo sau:
Thứ nhất, xuất hiện các vết nứt mới trên mặt đất và công trình.
Đây là một trong những dấu hiệu đáng lưu ý về khả năng dịch chuyển của nền đất. Các vết nứt có thể xuất hiện trên sườn đồi, mặt đường, bờ kè, sân nhà hoặc khu vực đất trống. Nếu những vết nứt ngày càng rộng, kéo dài hoặc xuất hiện thêm nhiều điểm nứt mới, người dân cần cảnh giác.
Bên cạnh đó, những biểu hiện như tường nhà đột ngột xuất hiện vết rạn, nền nhà biến dạng, cửa ra vào và cửa sổ bất ngờ bị kẹt cũng cần được quan sát, đánh giá. Đây có thể là dấu hiệu cho thấy nền móng hoặc địa hình xung quanh đang có sự dịch chuyển.
Thứ hai, cây cối, cột điện và hàng rào bất ngờ nghiêng lệch.
Khi nền đất mất ổn định, các vật thể vốn đứng vững trên mặt đất có thể bắt đầu nghiêng hoặc dịch chuyển. Người dân cần chú ý những hàng cây trên sườn dốc có dấu hiệu nghiêng bất thường, rễ cây trồi lên, đất quanh gốc cây nứt toác hoặc xuất hiện hiện tượng sụt lún.
Tương tự, cột điện, hàng rào, tường chắn và các công trình cố định bất ngờ nghiêng lệch cũng là những biểu hiện không nên bỏ qua.
Thứ ba, dòng chảy khe suối thay đổi bất thường.
Sự biến đổi đột ngột của dòng nước tại các khe suối gần khu dân cư có thể là dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm từ khu vực thượng nguồn.
Nếu nước suối đang trong bỗng chuyển sang đục ngầu, mang theo nhiều bùn đất, người dân cần cảnh giác với khả năng đất đá đang dịch chuyển. Đặc biệt, trong khi trời vẫn mưa lớn nhưng mực nước suối đột ngột giảm nhanh, có thể đã xuất hiện vật cản do đất đá sạt xuống chặn dòng chảy, hình thành khu vực tích nước phía thượng nguồn.
Nếu khối đất đá chắn dòng bị phá vỡ, lượng nước tích tụ có thể bất ngờ đổ xuống hạ lưu, gây nguy hiểm cho các khu dân cư phía dưới.
Thứ tư, xuất hiện hiện tượng phồng rộp, sụt lún và nước đục rỉ ra từ chân đồi.
Người dân cần chú ý những vị trí chân sườn dốc, vách núi hoặc khu vực nền đất quanh nhà xuất hiện mạch nước mới, nước rỉ ra bất thường, nhất là khi nước có màu đục, lẫn bùn đất.
Hiện tượng mặt đất phồng lên, lún xuống hoặc biến dạng cục bộ cũng có thể phản ánh sự thay đổi trong kết cấu nền đất. Khi những dấu hiệu này xuất hiện sau một đợt mưa lớn kéo dài, cần nhanh chóng thông báo cho chính quyền địa phương để kiểm tra, đánh giá nguy cơ.
Thứ năm, nghe thấy tiếng động lạ từ lòng đất hoặc vách núi.
Những âm thanh bất thường như tiếng cây gãy răng rắc, tiếng đá va đập, lăn từ trên cao xuống hoặc tiếng đất đá dịch chuyển, rung chuyển dưới nền nhà đều cần được đặc biệt lưu ý.
Đây có thể là những dấu hiệu cho thấy một khối đất đá đang mất ổn định và có nguy cơ sạt trượt. Trong trường hợp nghe thấy những âm thanh này tại khu vực có địa hình dốc, người dân không nên chần chừ mà cần nhanh chóng di chuyển đến nơi an toàn.
Không chờ sạt lở mới sơ tán
Điều quan trọng nhất trong phòng tránh sạt lở đất là không chờ đến khi đất đá bắt đầu đổ xuống mới tìm cách ứng phó. Khi phát hiện một hoặc nhiều dấu hiệu bất thường kể trên, người dân cần nhanh chóng thông báo cho các hộ xung quanh, đồng thời chủ động di chuyển khỏi khu vực có nguy cơ.
Việc sơ tán cần thực hiện theo hướng dẫn của chính quyền và lực lượng chức năng. Người dân nên di chuyển tới các điểm tránh trú an toàn đã được bố trí, tránh đi qua chân taluy, sườn dốc, khe suối hoặc những vị trí có nguy cơ sạt trượt. Không cố gắng ở lại trông coi tài sản, quay lại lấy đồ đạc hoặc tự ý tiếp cận khu vực đang có dấu hiệu mất ổn định.
Cùng với đó, cần thông báo ngay cho chính quyền cơ sở và lực lượng phòng, chống thiên tai tại địa phương để tổ chức kiểm tra, khoanh vùng, cắm biển cảnh báo và triển khai phương án ứng phó phù hợp.
Sạt lở đất là loại hình thiên tai có diễn biến phức tạp, khó dự báo chính xác thời điểm xảy ra. Tuy nhiên, những dấu hiệu bất thường của địa hình, cây cối, dòng chảy và công trình xung quanh có thể cung cấp những cảnh báo quan trọng.
Chủ động quan sát, nhận biết sớm và sơ tán kịp thời không chỉ giúp giảm thiểu thiệt hại mà còn là cách thiết thực nhất để bảo vệ tính mạng của bản thân, gia đình và cộng đồng trước nguy cơ sạt lở đất.




